فوتبال دیگر آن بازی آرام و استقامتی گذشته نیست؛ امروز، فوتبال یعنی انفجار سرعت و نبرد با ثانیهها. اگر در دهههای پیشین، پیروزی در گروِ مسافت بیشتری بود که بازیکنان میدویدند، در دنیای مدرن، همه چیز حول محور “شدت” و “استارتهای انفجاری” میچرخد. اما این تغییرِ هیجانانگیز، چه بهایی برای بدن بازیکنان دارد؟ از بحران مصدومیتهای همسترینگ تا معجزهی علم در افزایش طول عمر فوتبالیستها.
رصدخبر | جامعه ؛ تغییر الگوی حرکتی در فوتبال حرفهای، از یک بازی مبتنی بر استقامت به یک رقابت مبتنی بر توان انفجاری، یکی از بزرگترین تحولات فیزیولوژیک در دهههای اخیر است. با ظهور تاکتیکهایی نظیر “پرس از بالا”، شدت بازی بهگونهای افزایش یافته که اکنون بحث اصلی از “مقدار دویدن” به “توانایی ریکاوری” تغییر جهت داده است. در حالی که پیشرفتهای علوم ورزشی اجازه داده است بازیکنان با سنین بالاتر در سطح اول باقی بمانند، اما فشار بیسابقه بر سیستمهای عصبی و عضلانی، مرزهای توانایی بدن انسان را به چالش کشیده است.
دگرگونی در کالبد بازیکنان
مقایسه دو گل ماندگار در تاریخ جامهای جهانی، روایتگر تغییر بنیادین در فوتبال و بدن بازیکنان است. اگر در فینال ۱۹۷۰ برزیل، هشت بازیکن طی ۳۰ ثانیه پاسکاری کردند تا گل خود را به ثمر برسانند، در فینال ۲۰۲۲ آرژانتین این کار را تنها با ۷ پاس و در ۱۲ ثانیه انجام داد. این تفاوت، تنها در تاکتیک نیست؛ بلکه ریشه در تغییرات فیزیولوژیک بدن فوتبالیستهای حرفهای دارد.
تغییر ساختار بدن؛ بلندتر، لاغرتر و سریعتر
پژوهشهای دانشگاه ولورهمپتون بر روی دادههای پنج دهه گذشته نشان میدهد که بازیکنان سطح اول جهان نسبت به گذشته، هم قدبلندتر شدهاند و هم اندامی کشیدهتر و لاغرتر پیدا کردهاند. میانگین قد بازیکنان از دهه ۱۹۷۰ تاکنون بیش از ۴ سانتیمتر افزایش یافته است.
بر اساس شاخص «متقابل پوندرال» (RPI)، بازیکنان امروزی به دلیل بهبود کیفیت زمینها و نیاز به چابکی، به جای عضلات حجیم و سنگین، بدنهایی سبکتر دارند که به آنها اجازه میدهد انرژی خود را صرف «سرعتی انفجاری» کنند. این تحول در اعداد نیز مشهود است: اگر در دهههای ۷۰ و ۸۰، رسیدن به سرعت ۳۰ کیلومتر در ساعت یک امر نادر بود، در جام جهانی ۲۰۲۲ شاهد استارتهای سرعتی بالای ۳۵ کیلومتر بر ساعت بودیم.
تاکتیک «پرس از بالا» و پارادوکس مسافت
افزایش شدت بازی، بهویژه در دهه گذشته، نتیجه مستقیم استفاده از تاکتیک «پرس از بالا» (High Press) است. بازیکنان امروزی مجبورند بهصورت سازمانیافته برای بازپسگیری توپ، استارتهای انفجاری بزنند. جالب اینجاست که برخلاف تصور عمومی، مسافت کل طیشده در هر مسابقه افزایش چشمگیری نداشته است؛ بازیکنان در جام جهانی ۲۰۲۲ بهطور متوسط ۱۰.۶ کیلومتر دویدند، اما تفاوت اصلی در «شدت» و «تکرار» این حرکات است.
پروفسور ینس بانگسبو، متخصص فیزیولوژی ورزش، تأکید میکند:
«سرعت بالا یک موضوع است، اما توانایی تکرار آن در طول مسابقه موضوع دیگری است. اساس فوتبال امروز، مسئله ریکاوری است؛ یعنی توانایی بازسازی سریع بدن پس از هر فعالیت سنگین.»
سایه سنگین فشار و آسیبدیدگیها
با افزایش شدت بازی و فشردگی تقویم مسابقات، خطر آسیبدیدگی نیز افزایش یافته است. اتحادیه بینالمللی فوتبالیستها (فیفپرو) هشدار داده است که فشار بر بازیکنان هرگز تا این اندازه زیاد نبوده است. برای نمونه، بازیکنانی مانند ویرجیل فن دایک در یک فصل بیش از ۶۰ مسابقه را پشت سر میگذارند.
مطالعهای که توسط یوفا در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، از افزایش نگرانکننده آسیبدیدگیهای عضلات همسترینگ خبر داد؛ بهطوری که در ۶ مورد از هر ۱۰ مصدومیت، علت اصلی، انجام استارتهای سرعتی یا دویدن با حداکثر توان بوده است. دکتر اورلاندو لایتانو هشدار میدهد: «اگر بازیکنان زمان کافی برای ریکاوری نداشته باشند، بدن آنها در نهایت از پا در میآید.»
معجزه علم ورزشی: افزایش طول عمر حرفهای
با وجود این فشارها، پیشرفتهای چشمگیر در علوم تغذیه، تمرین و پزشکی ورزشی، یک جنبه روشن ایجاد کرده است: بازیکنان میتوانند مدت طولانیتری در سطح اول فوتبال باقی بمانند.
آمارها نشاندهنده این روند است:
– میانگین سنی در لیگ قهرمانان اروپا از ۲۴.۹ سال (۱۹۹۲) به ۲۶.۵ سال (۲۰۱۸) افزایش یافته است.
– تعداد بازیکنان بالای ۳۵ سال در جام جهانی از تنها ۷ نفر در سال ۱۹۹۰، به ۴۱ نفر در سال ۲۰۲۲ و ۷۲ نفر در جام جهانی ۲۰۲۶ رسیده است.
– حضور ۸ بازیکن ۴۰ ساله یا بزرگتر در جام جهانی ۲۰۲۶، یک رکورد تاریخی است.
نتیجهگیری
فوتبال مدرن، نبردی میان سرعت و توان ریکاوری است. همانطور که متخصصان معتقدند، بازیکنانی که از پروتکلهای علمی برای مدیریت توان بدنی و ریکاوری استفاده میکنند، برخلاف نسلهای گذشته، شانس بسیار بیشتری دارند تا برای مدت طولانیتری در بالاترین سطح فوتبال جهان بازی کنند.
برگرفته از گزارش بیبیسی
