رصدخبر | دیپلماسی ؛ وقتی چند روز بعد از توافق سه‌جانبه آذربایجان، ارمنستان و آمریکا بر سر احداث مسیری بین نخجوان و آذربایجان، روز دوشنبه مسعود پزشکیان برای یک دیدار دوجانبه با پاشینیان، رئیس‌جمهور ارمنستان راهی ایروان شده طبیعی است که یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد بحث نیز مسئله تأسیس کریدور زنگزور و تعیین‌تکلیف مسیر‌های عبوری ایران از قفقاز باشد.

پس از این دیدار اکانت منتسب به رئیس‌جمهور در مورد موضع رئیس‌جمهور در مورد زنگزور در این دیدار، نوشت: «در نشست با نخست‌وزیر ارمنستان تأکید کردم باور دولت جمهوری اسلامی ایران حفظ حاکمیت و تمامیت ارضی ارمنستان و تداوم روابط صمیمانه میان دو کشور است و نگرانی‌های ما در ارتباط با حضور نیرو‌های ثالث در نزدیکی مرز‌های مشترک باید به طور کامل برطرف شود.»

معاون سیاسی دفتر رئیس‌جمهور نیز خبر داد که نخست‌وزیر ارمنستان در دیدار با رئیس‌جمهور کشورمان بر حفظ روابط خوب با ایران و عدم تغییر مرز‌ها به عنوان تصمیم قطعی و خطوط قرمز ارمنستان تأکید کرده است.

همچنین وزیر راه و شهرسازی ایران که همراه با رئیس‌جمهور در این سفر حضور دارد در گفت‌وگویی، تأکید کرده که اتصال استراتژیک خلیج فارس به دریای سیاه از طریق مسیر ریلی ایران به جلفا و ادامه آن به نخجوان و ایروان، تأثیر بسزایی در ترانزیت میان ایران، ارمنستان، آذربایجان و کشور‌های اروپایی خواهد داشت. این اظهارات درحقیقت پاسخی است که وزیر راه سعی دارد به نگرانی‌ها در مورد تلاش برای انسداد جغرافیایی ایران بدهد.

پرونده کریدور زنگزور نشان‌دهنده پیچیدگی‌های ژئوپلیتیکی منطقه است. از یک طرف نگرانی‌ها درباره مسدود شدن مسیر‌های ایران به اروپا وجود دارد و از طرف دیگر استدلال‌هایی که بر عدم قطعیت این مسدود شدن تأکید دارند. ایران با تمرکز بر همکاری‌های دوجانبه مانند آنچه در این سفر انجام شد می‌تواند موقعیت خود را تقویت کند. آینده این کریدور به مذاکرات و توازن قدرت‌ها بستگی دارد. ایران باید با سرمایه‌گذاری در مسیر‌های جایگزین و رصد امنیتی منافع خود را حفظ کند و هم‌زمان از توسعه روابط با همسایگان غافل نشود. فلسفه زنگزور را می‌توان در رقابت‌های منطقه‌ای دید. ترامپ آن را به نام خودش نامیده و به عنوان دستاورد صلح معرفی کرده اما ارمنستان با پروژه چهارراه صلح به دنبال توازن است. منتقدان بر محدودیت دسترسی ایران تأکید دارند، اما مدافعان بر کنترل ارمنستان بر مسیر اشاره می‌کنند. حضور آمریکا می‌تواند فشار بیاورد اما ایران می‌تواند با طراحی‌های اقتصادی و سیاسی مسیر‌ها را باز نگه دارد.

برهم‌کنش منافع متناقض در قفقاز، زنگزور را به یک پرونده پیچیده تبدیل کرده که هرگونه سهل‌انگاری در تحلیل و طراحی برای مواجهه با آن توجیهی نداشته و تبعات ژئوپلیتیک جبران‌ناپذیری را به ایران تحمیل خواهد کرد.

محتاط باشیم؛ اما خنثی نه

در پرتو سفر رئیس‌جمهور ایران به ارمنستان که با همراهی وزرای امور خارجه، راه و شهرسازی، میراث فرهنگی، صنعت و معدن و معاون رئیس‌جمهور در سازمان برنامه و بودجه همراه بود، وزیر راه و شهرسازی به توافقات حوزه حمل‌ونقل جاده‌ای اشاره کرده و گفته که ظرفیت پل نوردوز افزایش یابد و یک پل دوم برای سهولت تردد کامیونداران ایرانی و ارمنی احداث شود. همچنین ساماندهی پایانه‌های مرزی دو کشور در دستور کار قرار گرفته تا فرایند ترانزیت تسهیل شود. او بر مشکلات موجود در بخش عوارضی و ضرر‌هایی که کامیونداران ایرانی متحمل می‌شوند تأکید کرده و گفته که توافقات اولیه انجام شده و پیش‌بینی می‌شود این توافقات به صورت قطعی نهایی و ابلاغ شود. علاوه بر این تفاهم‌نامه‌های جدیدی در بخش حمل‌ونقل هوایی در حال امضا و اجرا است. با توجه به اینکه ارمنستان کشوری محصور در خشکی است استفاده از بنادر جنوبی ایران در خلیج فارس و دریای عمان می‌تواند روند ترانزیت از شرق آسیا را برای ایروان تسهیل کند. وزیر همچنین به همکاری‌های فنی و مهندسی اشاره کرده و گفته که پیمانکاران ایرانی در پروژه‌های ساختمانی و راه‌سازی ارمنستان فعال هستند و این همکاری‌ها در زمینه فناوری، مصالح و تکنولوژی‌های نوین گسترش خواهد یافت.

این توافقات که بخشی از برنامه‌های سفر رئیس‌جمهور به ارمنستان است فرصتی مناسب برای بررسی بیشتر موضوع کریدور زنگزور فراهم می‌آورد. این کریدور که حتی توسط ترامپ به نام خودش نامیده شده طبعا تأثیرات امنیتی، سیاسی و اقتصادی برای همسایگان ارمنستان یعنی روسیه و ایران خواهد داشت که نمی‌توان با نگاهی خنثی و با تکیه به تعارفات سیاسی همسایگان از کنار آن عبور کرده و در مورد آینده احتیاط به خراج نداد.

مهم‌تر از مسئله توافق سه‌جانبه ورود آمریکا به قفقاز است

ققفاز جنوبی از دیرباز صحنه رقابت‌های ژئوپلیتیکی و مناقشات قومی و سرزمینی بوده است. درگیری‌های طولانی‌مدت میان ارمنستان و آذربایجان بر سر منطقه قره‌باغ که به مرگ هزاران نفر منجر شده یکی از پیچیده‌ترین چالش‌های این منطقه به شمار می‌رود. علاوه بر‌این کریدور زنگزور به عنوان مسیری که امکان اتصال مستقیم آذربایجان به نخجوان و ترکیه را فراهم می‌کند از نظر استراتژیک برای رهبران آذربایجان و ترکیه اهمیت بسزایی دارد. این کریدور همچنین بخشی از طرح بزرگ‌تر کریدور میانی است که هدف آن اتصال آسیای مرکزی به اروپا از طریق کشور‌های ترک‌زبان بدون نیاز به عبور از خاک ایران یا روسیه است. در این چهارچوب توافق اخیر میان ارمنستان و آمریکا بر سر تأسیس این کریدور فضای رسانه‌ای را تشدید کرده است. ترامپ ادعا کرده که این توافق به لطف تلاش‌های شخصی او به دست آمده است. او حتی با نام‌گذاری این مسیر به نام خودش به دنبال تثبیت جایگاهش به عنوان یک میانجی‌گر جهانی به امید کسب جایزه صلح نوبل است. اظهارات نخست‌وزیر ارمنستان در روز بعد از توافق که بر پروژه چهارراه صلح و همکاری‌های اقتصادی با کشور‌های مختلف از جمله ایران، روسیه و چین تأکید داشت نشان‌دهنده تلاش ارمنستان برای متوازن کردن فشار‌های سیاسی و جلب حمایت کشور‌های منطقه است. آنچه پاشینیان در مورد چهاررا‌ه صلح می‌گوید با ورود آمریکا به منطقه که صراحتاً علیه ایران دست به تجاوز نظامی ‌زده تناقض دارد، بنابراین فارغ از محتوای توافق ورود آمریکا به تعیین‌تکلیف معادلات سیاسی در قفقاز مسئله‌ای جدی‌تر محسوب می‌شود.

بعد از جنگ ۱۲روزه نمی‌توان به حضور آمریکا بی‌توجه بود

با توجه به لزوم اتصال ایران به مسیر‌های تجاری متعدد بحث کریدور زنگزور اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. فضای رسانه‌ای پس از توافق ارمنستان و آمریکا بر سر تأسیس این کریدور تشدید شده و ادعا می‌شود که با تأسیس آن مسیر حرکت ایران به اروپا از طریق ارمنستان مسدود شود. این نگرانی‌ها ریشه در این دارد که کریدور زنگزور می‌تواند مسیر‌های جایگزینی ایجاد کند که ایران را دور بزند. منتقدان معتقدند که هرچند مسیر در اختیار ارمنستان است اما قرار است اداره آن در اختیار یک شرکت آمریکایی قرار گیرد و این امر هم دسترسی‌های احتمالی ایران را محدود کرده و هم با توجه به نقش‌آفرینی آمریکا در درگیری‌های اخیر برای ایران بحران امنیتی به وجود آورد. این دیدگاه بر این تأکید دارد که حضور آمریکا می‌تواند فشار‌هایی بر ارمنستان وارد کند تا از تکمیل مسیر‌های شمال به جنوب جلوگیری شود. در مقابل استدلال‌های مخالف مطرح می‌شود که مرز‌های جغرافیایی در توافق سه‌جانبه ارمنستان، آذربایجان و آمریکا تغییر نکرده است و این همان موضوعی است که ایران پیش از این بار‌ها بر آن تأکید کرده بود که چنین اجازه‌ای نخواهد داد. همچنین مسیر ایجادشده بین نخجوان و آذربایجان، که راه عبوری ترکیه به سمت دریای خزر را نیز فراهم می‌آورد همچنان در اختیار ارمنستان خواهد بود. مدافعان درمورد اجاره مسیر به شرکتی آمریکایی نیز پاسخ می‌دهند که چنین موضوعی در متن اصلی توافق نیامده و با توجه به اینکه آمریکا در بسیاری دیگر از کشور‌های همسایه ایران نیز فعالیت امنیتی انجام می‌دهد ایران باید همانند موارد دیگر با این مسئله مواجهه داشته باشد. البته این به معنی بی‌توجهی به چالش‌های امنیتی احتمالی نیست. ایران باید ضمن رصد دقیق تحرکات امنیتی، در مورد هرگونه اقدام امنیتی علیه خود به همسایگان شمالی‌اش هشدار دهد و این درک را ایجاد کند که در صورت تهدید ایران از خاک آن‌ها مناسبات امنیتی بر مناسبات دیپلماتیک غلبه پیدا کرده و ایران مبدأ تهدیدات را در لیست اهداف مشروع خود لحاظ خواهد کرد.

مدل بی‌رودربایستی در قطر برای سایرین تشریح شود

مواجهه با تهدیدات احتمالی از مرز‌ همسایگان شمالی به معنی وارد شدن به تقابل با همسایگان محسوب نمی‌شود. همان‌طور که ایران حمله به تأسیسات هسته‌ای توسط آمریکا را با حمله به پایگاه آمریکایی در قطر پاسخ داد تا اعلام کند در دفاع از مرز‌های خود درگیر رودربایستی سیاسی نخواهد شد؛ اما این مواجهه به معنی تقابل با دولت و مردم قطر نبود و ایران مراتب احترام خود به مناسبات همسایگی و علاقه‌مندی به توسعه روابط را بار‌ها اعلام کرده است.
با این وجود دلیلی برای ممانعت از پاسخ ایران به تهدیدات آمریکا از مبدأ پایگاه‌های ایجاد شده در منطقه وجود ندارد.
در مورد کریدور زنگزور نیز همین رویکرد باید تثبیت شود. فلسفه ایجاد این کریدور ریشه در نیاز به اتصال مستقیم آذربایجان به نخجوان دارد که بخشی از طرح بزرگ‌تر اتصال آسیای مرکزی به اروپا است. این طرح با تمرکز بر کشور‌های ترک‌زبان می‌تواند مسیر‌هایی را ایجاد کند که ایران یا روسیه را از مسیر تجارت زمینی بین آسیا و اروپا حذف کند.
اگرچه تأسیس چنین جاده‌ای قطعاً اثرات اقتصادی دارد اما برخی استدلال‌هایی طرح می‌کنند که قطعیت مسدود شدن مسیر اروپا برای ایران را نفی می‌کند. یکی از این استدلال‌ها این است که چنین امری نیازمند تنش حداکثری ترکیه با ایران است که برای ترکیه بدون هزینه نخواهد بود. دسترسی ترکیه به آسیای میانه از مسیر زمینی به قدری ارزشمند است که ترکیه صرفاً با اتکا به مسیر تلفیقی زمین و دریا که نیاز به ۲ مرتبه بارگیری بندری در دریای خزر دارد حاضر نباشد آن را نابود کند. در چنین شرایطی ایران نیز خواهد توانست در یک مطالبه متقابل باز بودن مسیر زمینی انتقال کالا از ترکیه به اروپا را مطالبه کند. همین موضوع در مورد ارمنستان نیز صادق است، لذا ادعای انحصار ترانزیتی ایران قطعیت مطلق ندارد. اما بدیهی است که حضور آمریکا و سپردن مدیریت زنگزور به کاخ سفید فشار‌ها بر ارمنستان برای جلوگیری از تکمیل کریدور شمال به جنوب را بیشتر می‌کند. در چنین شرایطی ایران باید روی مسیر‌های جایگزین دریایی و زمینی از سایر کشور‌ها نیز سرمایه‌گذاری کرده و با ایجاد مسیر‌های موازی انگیزه‌ها برای تحمیل فشار به ارمنستان را کاهش دهد و هم‌زمان همسایگان شمالی را از تبدیل شدن به هاب امنیتی آمریکا برحذر دارد.

فرهیختگان

The post امضای پاشینیان تضمین است؟ appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

به‌نظر می‌رسد اظهارات روسیه در مورد کریدور زنگه‌زور صراحت بیشتری پیدا کرده و این شائبه را تقویت کرده که سیاست روسیه در قفقاز تغییری اساسی پیدا کرده است. البته احتمال می‌رود ایران در جریان سفری که رئیس‌جمهور به روسیه خواهد داشت، مواضع خود درباره این اقدام روس‌ها را مطرح کند و رایزنی‌هایی صورت گیرد. با این حال برای بررسی مواضع روسیه در قبال ایران و زنگه‌زور با احسان موحدیان و مهدی سیف‌تبریزی، کارشناسان قفقاز گفت‌وگویی انجام شده که در ادامه می‌خوانید.

راهبرد غلط روسیه، پوتین را به‌سمت حرکات تاکتیکی کوتاه‌مدت سوق داده

احسان موحدیان، کارشناس مسائل قفقاز علت تغییر رفتار روسیه در قفقاز را تحت فشار قرار گرفتن این کشور بعد از جنگ اوکراین دانست و گفت: «روسیه خیلی تحت فشار قرار گرفته و علتش هم این است که راهبردش در منطقه قفقاز، راهبرد غلطی است. به همین خاطر مرتبا مجبور است حرکات تاکتیکی کوتاه‌مدت انجام دهد، برای اینکه خطر را دفع کند و چون این حرکت‌ها هم غلط هستند بیشتر گرفتار می‌شود و نفوذ خود را از دست می‌دهد. روس‌ها منطقه قفقاز و آسیای مرکزی را حیاط خلوت خودشان می‌دانند. بعد از فروپاشی شوروی در ابتدای جنگ سرد نگاه خوشبینانه‌ای به غرب داشتند و فکر می‌کردند، می‌توانند به غرب ملحق شوند و در نظمی که غرب در جهان حاکم کرده، هضم و ادغام شوند و باهم همکاری کنند. اما غرب چنین نگاهی به روسیه نداشت. روسیه درک دقیقی از راهبرد غرب و ناتو در مورد خودش نداشت. آنها هم همین‌طور پیش آمدند و به بالکان‌، کشورهای اروپای شرقی و کشورهای منطقه بالتیک نفوذ کردند، همین‌طور جلو آمدند تا با روسیه همسایه شدند و اینجا واقعا زنگ خطر برای روسیه به صدا درآمد. پوتین همین یک سال قبل اذعان کرد ما نگاه خوشبینانه‌ای به غرب داشتیم، این نگاه غلط بود و اینها نمی‌خواهند با ما همزیستی داشته باشند و ما متوجه نشدیم. وقتی ناتو به اوکراین رسید دیگر روسیه در یک فضای آچمز‌شده‌ای قرار گرفته بود و اگر حمله نمی‌کرد اوکراین عضو ناتو می‌شد؛ اگر هم حمله می‌کرد، هزینه داشت و غرب را علیه خود بسیج می‌کرد و به‌عنوان کشور تروریست شناخته می‌شد. به هر صورت به‌عنوان یک دو راهی که بازی دوسر باخت برای روسیه بود. آنها دیدند چاره‌ای ندارند و باید نفوذ غرب را متوقف کنند و به اوکراین حمله کردند.»

رویکرد روسیه استخوان لای زخم است

نفوذ ناتو در قفقاز و حضور غربی‌ها منجر شد، نفوذ روس‌ها در قفقاز کاهش پیدا کند. موحدیان در ادامه اشاره کرد که آنها برای حفظ نفوذ خود، معاهده صلح ۲۰۲۰ را بین آذربایجان و ارمنستان منعقد کردند. وی افزود: «روس‌ها دیدند در قفقاز هم زیرپای آنها سست می‌شود و در سال ۲۰۲۰ توافقنامه‌ای برای ایجاد آشتی بین آذربایجان و ارمنستان امضا کردند اما رویکرد روسیه همیشه استخوان لای زخم است، یعنی اینها هیچ وقت بحران‌ها را به‌طور کامل حل نمی‌کردند، جوری حل می‌کردند که مشکلات و اختلاف در بطن ماجرا باقی مانده و زمینه برای دخالت‌شان باقی بماند. لذا در معاهده‌ای که امضا شده ابهاماتی وجود دارد، مهم‌ترین آن‌هم مربوط به بند ۹ توافق ۲۰۲۰ است که باید آزادی راه‌های مواصلاتی در منطقه قفقاز وجود داشته باشد. منتها الان به این موضوع عمل نشده است و قرار بود طبق این معاهده نوامبر ۲۰۲۰ ارامنه در قره‌باغ بمانند، جاده لاچین باز بماند و یک راه موازی در کنار جاده فعلی لاچین ایجاد شود که ارامنه از آن طریق رفت و آمد کنند و اگر جمهوری‌آذربایجان هم خواست رفت و آمدش را ادامه دهد. منتها این راه ایجاد نشده و ارامنه هم با فشار و تهدید، از قره‌باغی که قرن‌ها در آن زندگی می‌کردند، اخراج شدند. این بخش اجرا نشده و ارامنه هم معترض هستند، روسیه و باکو اصرار می‌کنند ارتباط بین جمهوری‌آذربایجان و نخجوان از طریق استان سیونیک ارمنستان برقرار باشد و باکو می‌گوید کنترل این راه در اختیار ارمنستان نباشد که منطقی نیست. ارامنه هم از این بدقولی‌های روسیه دلخورند و خیلی با این کشور همراهی نمی‌کنند و به‌سمت غرب رفتند، لذا پای روسیه در ارمنستان سست شده و از آن طرف هم غربی‌ها در جمهوری‌آذربایجان سرمایه‌گذاری کردند و انگلیس و فرانسه به دنبال استخراج نفت‌اند، انگلیسی‌ها دنبال استخراج و غارت طلای آذربایجان و قره‌باغ نیز هستند.»

صراحت روس‌ها به‌خاطر از دست دادن فرصت‌های قبلی است

پوتین برای افزایش نفوذ خود در قفقاز همراه آذربایجان شد. موحدیان در ادامه اشاره کرد که پوتین روایت آذربایجان از کریدور زنگه‌زور را تایید کرد تا در ازای آن با کمک باکو تحریم‌های انرژی غرب را دور بزند. وی گفت: «روس‌ها الان به‌دنبال این هستند که نفوذ خود را در قفقاز حفظ کنند، لذا پوتین به باکو رفت و آنجا روایت جمهوری آذربایجان از کریدور زنگه‌زور را پذیرفت و به‌طور ضمنی گفت موافقیم که ارتباطات آن‌طور که شما می‌خواهید برقرار باشد. در ازای آن، شما باید به دور زدن تحریم‌های نفت و گاز روسیه کمک کنید، به این منظور که به جای اینکه روسیه نفت و گازش را مستقیم صادر کند به آذربایجان می‌‌فرستد و آذربایجان، در داخل این را مصرف می‌کند و مابه ازای آن را صادر می‌کند، همین را روسیه در ارتباط با ارمنستان هم دارد ولی طلایی که قبلا به انگلیس می‌فرستاد را الان به ارمنستان می‌فرستد تا از آنجا به امارات و چین برود.
علت اینکه روسیه در این ماجرا خیلی صریح و جدی عمل می‌کند این است که فرصت‌های قبلی را از دست دادند و راهبرد مناسبی نداشتند. فشار غرب زیاد شده، دارند محاصره می‌شوند، راه‌های ارتباطی‌شان در حال از دست رفتن است، کریدور شمال جنوب ما هم تکمیل نیست، مسیر تکمیل شده ریلی سریع در ایران برای روسیه وجود ندارد. اگر از طریق دریا بخواهیم با روسیه مرتبط شویم، ناوگان‌ کشتیرانی ما فرسوده است، نیمی از سال بنادر روسیه در دریای کاسپین یخ زده است و قابل استفاده نیست. لذا روس‌ها در وضعیت دشواری قرار گرفتند، هم برای حفظ نفوذ خودشان در قفقاز و ایفای نقش به‌عنوان میانجی و هم برای اینکه بتوانند تحریم‌ها را دور بزنند، صادرات و واردات‌شان را انجام دهند تا نیازهایشان را برطرف کنند، مجبور شدند به تعامل و همراهی با باکو روی بیاورند.»

باید راهبرد مستقلی در قفقاز داشته باشیم

موحدیان درباره اینکه رفتار ایران در مقابل این رفتار روس‌ها باید چه باشد، گفت: «راهکار ما باید این باشد که پشت دست روس‌ها بازی نکنیم و سیاست مستقل قفقازی و راهبرد مستقلی در قفقاز داشته باشیم. یک کار فوری که باید انجام دهیم این است که کریدور ارس تکمیل شود و مسیری که قرار است جاده و بزرگراه و ریل و کریدوری بکشیم که از داخل خاک نخجوان، به خاک جمهوری آذربایجان وصل شود، باید به‌گونه‌ای باشد که آنها بهانه‌ای نداشته باشند؛ هرچند آنها کارخودشان را انجام می‌دهند، یعنی آنها معطل ما نماندند. جمهوری‌آذربایجان از منطقه هورادیز در قره‌باغ تا روستای آق بند که در مثلث مرزی میان ارمنستان و آذربایجان و ایران قرار دارد، ریل و جاده می‌کشد که به محض اینکه فرصتی فراهم شد و توانست جنوب ارمنستان را تحت کنترل دربیاورد و کریدورشان را در آن مسیر ۳۸ کیلومتری هم تکمیل کنند. کار فوری که ما باید انجام دهیم این است که کریدور ارس را تکمیل کنیم تا ارتباطات منطقه اگرهم قرار است، شکل بگیرد. در واقع زیر نظر ما شکل بگیرد و از تهدیدهایی که ممکن است از طریق ایجاد راه در ارمنستان شکل بگیرد، جلوگیری کنیم؛ اولین آن، تغییرات هویتی و جمعیتی در جنوب ارمنستان است و ضمیمه شدن آن به جهان ترک و ناتوی ترکی که هم کریدور شمال- جنوب ما را مختل می‌کند، هم زمینه برای حضور نیروهای ناتو و پان‌ترک تجزیه‌طلب و وهابی‌ها و تکفیری‌ها را فراهم می‌کند.»

باید درهم‌تنیدگی با ارمنستان را افزایش دهیم

زنگه‌زور از جمله راه‌های ارتباطی است که احداث آن موقعیت ژئوپلیتیکی ایران را در قفقاز تخریب می‌کند، موحدیان درباره اینکه واکنش ایران در مقابل‌ انگیزه روسیه برای احداث این کریدور می‌بایست چه باشد، گفت: «تا حد امکان باید درهم‌تنیدگی خودمان با ارمنستان را افزایش دهیم. در حوزه حمل‌ونقل کاری که انجام می‌دهیم؛ تعریض و بهسازی جاده ترانزیتی ایران و ارمنستان است که باید با سرعت تکمیل شود، تامین نیازهای ارمنستان در حوزه انرژی، در حوزه ارتباطات، آموزش و فرهنگ و در حوزه‌های مختلف اقتصادی و تجاری باید در دستور کار ما باشد و در حوزه سیونیک باید حضور پررنگی در همه حوزه‌ها داشته باشیم که مردم این منطقه که زیاد هم نیستند(۱۵۰هزار نفر) و خیلی امید به زندگی هم ندارند و فرصت‌های اقتصادی زیادی در منطقه ندارند، با همکاری اقتصادی و تجاری و فرهنگی ایران امید به زندگی خود و علاقه‌شان به حضور در سیونیک بیشتر شود. با روس‌ها هم باید به‌طور جدی وارد صحبت شویم و بگوییم که این خط قرمز ماست و اجازه نمی‌دهیم و اگر نیازی در حوزه کریدوری دارید از طریق ایران و سرمایه‌گذاری برای تکمیل مسیرهای کریدوری ریلی ایران، قابل برطرف کردن است. در داخل ایران می‌توانید، نقل و انتقالات‌تان را انجام دهید و به آنها متذکر شویم که این کار برای خود آنها چه خطری دارد و چگونه پای ناتو و وهابی‌ها و پان‌ترک‌های تجزیه‌طلب را که تهدیدی برای هر دو کشور هستند به منطقه باز می‌کند.»

روس‌ها هیچ‌وقت از لفظ کریدور استفاده نمی‌کنند

مهدی سیف‌تبریزی، کارشناس قفقاز معتقد است روس‌ها در هیچ کدام از صحبت‌های خود از راه‌اندازی «کریدور» صحبت نکردند، وی گفت: «هیچ‌کدام از مقامات روسیه از بعد آتش‌بس تا الان از کلمه کریدور برای مسیرهای مواصلاتی استفاده نکرده‌اند، حتی لاوروف در گفت‌‍وگویی که با شبکه یک روسیه داشت عامدانه و آگاهانه از لفظ «مسیرهای مواصلاتی منطقه میان آذربایجان و ارمنستان» سخن گفت. بعد از آنکه زاخاروف صحبت کرد بازهم از مسیرهای مواصلاتی صحبت کردند. دستگاه سیاست خارجی روسیه به هیچ عنوان از واژه کریدور برای این مسیر مابین آذربایجان و ارمنستان استفاده نمی‌کند به این دلیل که بار حقوقی برایشان دارد. روس‌ها به هیچ عنوان خواهان تغییرات ژئوپلیتیکی در منطقه نیستند اما خواهان حفظ تنش‌های موجود در منطقه‌اند برای اینکه بتوانند بازیگری و مدیریت کنند. منطقه قفقاز جنوبی به‌عنوان لایه اول امنیتی برایشان به‌شدت مهم است. بعد از استقلالی که ۳۰ سال پیش اتفاق افتاد از همان ابتدا روسیه گرجستان را از دست داد و آذربایجان هم به‌خاطر اقتصاد و عدم وابستگی که به روسیه داشت از حیطه قدرت روسیه خارج شد. تنها جای پای مستحکم روسیه در ۳۰ سال گذشته ارمنستان بود. ارمنستان بعد از آمدن پاشینیان و موضع‌گیری‌هایی که نسبت به غرب داشته و فاصله‌ای که نسبت به روسیه دارد، در حال از دست دادن جایگاه خود در قفقاز جنوبی است. اگر نخواهد با آذربایجان مراودات سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود را ادامه دهد و در برابر آذربایجان موضع‌گیری کند از این طرف روسیه هم تقریبا تمام پایگاه‌های خود را از ارمنستان خارج کرده و حتی مرزبان‌های روسی هم از ارمنستان خارج شده‌اند. اگر قرار باشد روسیه جای پای خود را در ارمنستان هم از دست بدهد، می‌شود گفت که اروپا موفق شده روسیه را از قفقاز خارج کند و این به هیچ وجه به نفع روس‌ها نیست. تاکیدی که پوتین و لاوروف بر بیانیه آتش‌بس انجام می‌دهند، بند ۹ آن که در اینجا منبع قرار می‌گیرد این است که می‌گویند این راه ارتباطی و مسیر مواصلاتی باید بازگشایی شود و زمانی که این دو کشور در حال جنگ هستند، حفاظت از این مسیر با نیروهای مرزبانی روسیه است. تاکید روسیه به این دلیل است که می‌خواهد جایگاه پایگاه‌های نیروی نظامی خود در ارمنستان و منطقه را حفظ کند. چیزی که ارمنستان مخالف آن است. می‌گوید یا خودمان یا ناظر اروپایی بر این مسیر نظارت کند. آذربایجان هم چون می‌داند روسیه این مسیر را قبول نمی‌کند و می‌خواهد یک همگرایی با روسیه داشته باشد، می‌گوید تنها ناظری که من قبول می‌کنم برای این مسیر، روسیه است. این بازی کمی پیچیده اما نکته مهم این است که ما و روسیه یک جا اشتراک نظر داریم و آن هم عدم تغییرات ژئوپلیتیکی و عدم تغییر مرزها در منطقه است.» او در ادامه اشاره کرد که روس‌ها به دنبال افزایش تنش‌ها در منطقه قفقاز نیستند وی افزود: «روس‌ها می‌خواهند خودشان در خاک ارمنستان از این مسیر ریلی و جاده‌ای که به‌عنوان «زنگه‌زور» احداث می‌شود، خودشان به‌عنوان محافظ در این منطقه بایستند و جای پای خود را در منطقه قره‌باغ مستحکم کنند. جمهوری اسلامی هم به‌شدت با بازگشایی مسیرهای مواصلاتی در منطقه و مابین ارمنستان آذربایجان موافق است. ما می‌گوییم اگر قرار است مسیری احداث شود حاکمیت این مسیر باید دست ارمنستان باشد و امنیت و گمرکات و همه چیزش در اختیار ارمنستان باشد. اما اگر قرار است لفظ کریدور برای آن استفاده شود، یعنی ارمنستان در این منطقه ۴۰ کیلومتری درعرض ۵ کیلومتر هیچ صلاحیت حاکمیتی نداشته باشد، اینجا جمهوری اسلامی به مشکل می‌خورد و تغییرات ژئوپلیتیک به مرور اتفاق می‌افتد.»

کریدور مورد نظر آذربایجان فقط خط ریلی نیست

سیف‌تبریزی در ادامه اشاره کرد که کریدوری که آذربایجان از آن صحبت می‌کند تنها خط ریلی نیست و راه جاده‌ای هم است، وی گفت: «این کریدوری که آذربایجان می‌گوید فقط خط ریلی نیست، خط جاده‌ای هم هست. ما با این مشکل داریم وگرنه با خط مواصلاتی راه‌آهن مشکلی نداریم چون قسمتی از آن راه‌آهن به نفع ما هم هست. چون از منطقه جلفا وارد ایران می‌شود و ارمنستان می‌تواند از آن هم برای ارتباط با ایران استفاده کند. بخش زمینی و جاده‌ای کریدور شمال جنوب از خاک ارمنستان می‌گذرد و از ایروان به پایین جاده خاصی وجود نداشته که ما بتوانیم این حجم از بار را جابه‌جا کنیم. حالا سه شرکت ایرانی دارند این جاده را می‌سازند و اگر این جاده احداث شود و از مرز زمینی ایران به روسیه راهی زمینی درست شود، آن جاده‌ای که مدنظر آذربایجان است، کان‌لم‌یکن می‌شود و دیگر نمی‌تواند دسترسی مرز ما را ببندد.»

نگاه روسیه به این کریدور صرفا اقتصادی است

سیف‌تبریزی به این موضوع اشاره کرد که نگاه روسیه به این مسیر اقتصادی است وی تصریح کرد: «هر دو کشور مهم‌تر از هر چیزی باید منافع خود را تامین کنند. بارها گفتیم ایران باید با روسیه به اشتراک‌مساعی در منطقه برسد. باید سیاست‌هایشان را نزدیک به هم کنند. نگاه کامل روسیه به این موضوع کریدور اقتصادی است و ژئوپلیتیک نیست. ایران باید هرچه سریع‌تر برای اینکه بتواند روسیه را به سرزمین خودش برای صادرات کالا متکی کند، ظرفیت‌هایی را فعال کند. جاده زمینی که از ارمنستان می‌گذرد سریع‌تر باید تکمیل شود، دو پلی هم که باید روی رود ارس احداث شود سریع‌تر فعال شود و روسیه را از متکی شدن به خاک آذربایجان و منطقه زنگه‌زور بی‌نیاز کند. در این صورت روسیه در کنار ما می‌ایستد. اگر می‌خواهیم روسیه را در کنار خود داشته باشیم باید هرچه سریع‌تر در شرایطی که الان روسیه قرار گرفته بتوانیم نیازهای صادراتی‌اش را رفع کنیم.»

فرهیختگان

The post پوتین از جان کریدور چه می‌خواهد؟ appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

پیتر استانو، در مصاحبه با خبرگزاری ترند، اقدامات مهم برای توسعه راه‌های مواصلاتی و حمل و نقل در تاجیکستان را برشمرد و افزود: مطالعه اتحادیه اروپا در مورد اتصالات حمل و نقل پایدار بین اروپا و آسیای مرکزی اهمیت ایجاد یک مرکز لجستیکی در گذرگاه مرزی فتح آباد و برق رسانی به خط راه آهن شمالی (بین خجند و مرز ازبکستان) را لازم می داند.

وی گفت: این اتصال باید شامل منطقه اقتصادی سغد و بخش شمالی منطقه نیز باشد تا مراکز اصلی تولید و صادرات تاجیکستان را با شبکه های حمل و نقل منطقه ای پیوند دهد.

استانو توضیح داد: اتحادیه اروپا در حال ایجاد یک پلتفرم هماهنگی برای افزایش علاقه به سرمایه‌گذاری در میان سرمایه گذاران بالقوه است و یک برنامه کمک فنی برای حمایت از مطالعات امکان سنجی و با هدف اقتصادی ساختن پروژه ها آماده می کند.

وی همچنین بر اهمیت مشارکت تاجیکستان در مسیر حمل و نقل بین المللی ترانس خزر (TITR) تاکید کرد و گفت: ترانس خزر فراتر از یک مسیر زمینی جایگزین برای حمل و نقل کالا بین آسیا و اروپا است و باید رویکرد شبکه ای داشته باشد و نیاز کشورهای آسیای مرکزی را برای ارتباط بهتر با یکدیگر برآورده کند تا منافع اقتصادی پایداری را برای کل منطقه به همراه داشته باشد.

به گزارش ایرنا، مسیر حمل و نقل بین المللی ترانس خزر موسوم به کریدور میانی از جنوب شرق آسیا و چین آغاز می شود و از قزاقستان، ازبکستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان، دریای خزر، جمهوری آذربایجان و گرجستان می گذرد و پس از عبور از بیشتر کشورهای اروپایی به آلمان و دریاهای غرب اروپا می رسد.

به عقیده کارشناسان، با توجه به حمله روسیه به اوکراین، تحریم های اعمال شده و در نتیجه انسداد مسیر حمل و نقل از طریق روسیه، کریدور میانی اهمیت فزاینده ای پیدا می کند. با این حال، با وجود برنامه‌های توسعه فعلی و سرمایه‌گذاری‌های جاه‌طلبانه، کریدور میانی حتی در میان‌مدت و بلندمدت نمی‌تواند به طور کامل جایگزین حمل‌ونقل زمینی از طریق روسیه شود، با این وجود، سرمایه گذاری ها برای تقویت رقابت و تنوع بخشیدن به مسیرهای حمل و نقل مفید و ضروری هستند.

The post طرح اتحادیه اروپا برای سرمایه‌گذاری در توسعه راه‌های مواصلاتی تاجیکستان appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

در مراسمی با حضور «مهرداد بذرپاش»، وزیر راه و شهرسازی ایران و «سارباناندا سونوال» وزیر بنادر، کشتیرانی و آبراهه‌های جمهوری هند، امروز (دوشنبه، ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۳) قرارداد تجهیز و بهره‌برداری از پایانه‌های کانتینری و کالای عمومی بندر شهید بهشتی چابهار توسط شرکت IPGL هند، امضا شد.

امضای این قرارداد، نقطه عطفی در همکاری‌های تجاری و اقتصادی دوجانبه و منطقه‌ای ۲ کشور و همچنین تسهیل همکاری‌های راهبردی بین ایران و هند محسوب می‌شود.

بر اساس این گزارش، از اهداف کلان انعقاد این قرارداد که در نتیجه مذاکرات کارشناسی و تخصصی گروه کاری مشترک حاصل شده، می‌توان به تشریک مساعی طرفین در عملیاتی کردن اهداف موافقتنامه بین‌المللی حمل و نقل در کریدور شمال- جنوب، موافقتنامه ترانزیتی سه‌جانبه ایران، هند و افغانستان با محوریت بندر چابهار و توسعه همکاری‌های ترانزیتی و حمل و نقل چند وجهی بین ایران و هند در منطقه آسیای مرکزی در چارچوب اهداف همکاری‌های راهبردی هند و آسیای مرکزی اشاره کرد.

بندر چابهار در شمال دریای عمان و در امتداد تنگه هرمز، مسیر ترانزیتی هند برای حمل و نقل کالا به آسیای مرکزی و افغانستان است.

چابهار بزرگ‌ترین بندر اقیانوسی ایران و بخشی از کریدور ترانزیتی شمال – جنوب در جنوب شرقی ایران است و دروازه هند برای دسترسی به کشورهای شمال محسوب می‌شود.

The post قرارداد مشارکت هندی‌ها در تجهیز و بهره‌برداری بندر چابهار امضا شد appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

متن یادداشت علی آهنگر که در شماره روز شنبه ۸ اردیبهشت اعتماد منتشر شده است را می‌خوانید.

وقتی در ۱۹ شهریور ۱۴۰۲ بایدن در دهلی‌نو توافق بر سر کریدور عرب-مد را اعلام کرد، تنها صدای مخالف رجب طیب اردوغان بود. بیست کشور ثروتمند جهان که عنوان جی۲۰ را با خود یدک می‌کشند، دو روز شهریور گذشته را در دهلی‌نو به سر بردند.

جهان و آنچه در او هست در این دو روز چشم به خیابان‌های نه چندان پر زرق و برق دهلی‌نو دوخته بود. همه می‌دانستند که چکش‌های نارندرا مودی بر میز ریاست اجلاس نمادی بیش نیست و توافق‌های اساسی همه از پیش صورت پذیرفته است. اما جهان بی‌تاب از اعلام توافقی بود که هندوستان را از یک کریدور به امارات و عربستان و از آنجا به دریای مدیترانه و اروپا متصل می‌کرد‌. کریدوری که از آن پس در ادبیات ژئوپلیتیک به کریدور عرب- مد شهرت یافت.

معلوم بوده و هست که این کریدور به این سادگی‌ها به سرانجامی نخواهد رسید. اما نکته این بود که رجب طیب اردوغان با صدای بلند مخالفتش را با این کریدور اعلام کرد و بیان داشت ترکیه باید از این معامله سهمی داشته باشد. امارات متحده عربی از سوی رهبران گروه ۲۰ ماموریت یافت تا رضایت خاطر این صدای بلند و پرغوغای آناتولی را کسب کند. نتیجه این سر و صدا و آن لابی‌های پشت پرده با امارات و قطر در سفر روز دوشنبه سوم اردیبهشت ۱۴۰۳ اردوغان به عراق نمایان شد.

بیشتر بخوانید:

هفت کریدور بین‌المللی بدون ایران

امضای تفاهم‌نامه چهارجانبه درباره «جاده توسعه» در حضور السودانی و اردوغان

وقتی اردوغان در فرودگاه بغداد با استقبال محمد شیاع السودانی بر فرش قرمز گام‌ نهاد تا از یگان استقبال سان ببیند، وزیران راه و حمل و نقل امارات و قطر هم در هتل‌های بغداد جا خوش کرده بودند. همه‌ چیز مهیا بود تا رجب طیب اردوغان و شیاع السودانی در پشت میزهای سالن بزرگ تشریفات کاخ نخست‌وزیری بایستند و وزیران راه ترکیه، عراق، امارات و قطر امضاهای‌شان را پای یادداشت تفاهمی برای ایجاد کریدوری جدید بگذارند که چهره ژئوپلیتیک منطقه را تغییر می‌دهد.

کریدوریکه از این پس کریدور عراق-ترکیه-اروپا نام دارد که ما بحق آن را در این نوشتار کریدور عراق- اردوغان-اروپا نام نهادیم، چراکه برپایی این کریدور بیش و پیش از هر چیز قاچ بزرگی از کیک تجارت و اقتصاد آینده اقیانوس هند-اروپا را نصیب ترکیه می‌کند و نقش رجب طیب اردوغان را در به دست آوردن این قاچ بزرگ ژئوپلیتیکی برای ترکیه روشن می‌دارد. با برپایی این کریدور که ظاهرا علاوه بر ارتباط با هند، تجارت و البته رضایت چین را نیز به همراه دارد، عراق و بندر فاو در جهان برجسته می‌شوند. فاو شهر بندری کوچکی در دهانه اروندرود است که برای رزمجویان آن سال‌ها خاطرات عمیقی را به همراه دارد. مگر می‌شود فاو را بگویی و از آن همه درگذری؟!

آن فاو بی‌قرار با آن مسجد با نمازگزارهای مخلص بی‌شمار حالا تبدیل به یک بندر بزرگ می‌شود. بندری فخر جبل علی در امارات. اگر بندر جبل علی امارات با ۶۷ اسکله کانتینری لقب بزرگ‌ترین بندر خاورمیانه را به خود داده، حالا قرار است تا سال ۲۰۲۵ در برابر بندر ۹۰ اسکله‌ای کانتینری فاو کلاه از سر بردارد.

می‌گویند با راه‌اندازی فاز نخست این کریدور در ۲۰۲۸ که ترکیبی از بزرگراه‌ها، راه‌آهن، انتقال خطوط نفت و گاز و خطوط ارتباطات است، زمان رسیدن بارها به اروپا از ۴۵ روز دماغه امیدنیک و ۳۵ روز دریای سرخ، به ۲۵ روز کاهش می‌‌یابد. یعنی کالاهای ساخت چین و هند ده روز زودتر به دست مشتریان سیری‌ناپذیر اروپایی می‌رسد. اما این تمام مطلب نیست.

آن‌گونه که میدل ایست‌آی می‌گوید؛ عراق چشم دارد در قالب این قرارداد، ۱۷ میلیارد دلار سرمایه جذب کند، ۱۲۰۰ کیلومتر راه‌آهن خود را از فاو به ترکیه و از آن طریق به اروپا برساند، قطارهایی با ۳۰۰ کیلومتر سرعت در ساعت در ریل بگذارد، سالانه ۴ میلیارد دلار درآمد کسب کند و برای ۱۰۰ هزار نفر از جوانان عراقی کار و شغل بسازد. اینها همه خوب است، اما یک نقص عمده و یک عیب بزرگ دارد.

نقص عمده داستان پیش گفته این است که از دو مبدا اصلی تجارت امروز و آینده کریدورهایی که قرار است از خلیج فارس بگذرد، یعنی چین و هند کسی در بغداد نبود تا در کنار وزیران راه چهار کشور عراق، ترکیه، امارات و قطر، به عنوان تضمین‌کننده اصلی دادن کالا و کانتینر پای قرارداد را امضا کند. و اما عیب بزرگ و بسیار بزرگش این است که هیج سهمی برای نقش ژئوپلیتیک ایران در منطقه قائل نشده است.

مگر می‌شود ابرکشتی‌های کانتینری با میلیون‌ها تن کالا از جلوی چشمان بندر چابهار و آن پهنه بیکران دشت مکران بگذرند، برای لنج‌های ماهیگیری کنارک دست تکان دهند و در شمالی‌ترین نقطه خلیج فارس، در بندر فاو پهلو بگیرند؟! آقای رجب طیب اردوغان لابد فکری کرده‌اند که چنین چیزی تحقق یافتنی نیست. پس تا دیر نشده، چهار کشور ترکیه، عراق، امارات و قطر خوب است به تهران بیایند؛ وزیرانی از چین و هند هم در پایتخت ایران حضور یابند و بر نقش تاریخی ایران و بندر مکران و چابهار انگشت تایید بگذارند.

The post کریدور غیرقابل اجرای «عراق – اردوغان – اروپا» appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

این پروژه ۱۷ میلیارد دلاری، با هدف ارتقاء همکاری‌های اقتصادی و امنیتی میان این کشورها و همچنین ایجاد ارتباط بین مردم و فرهنگ‌های منطقه، از بندر فاو در بصره آغاز شده و با احادث یک جاده و راه‌آهن به طول ۱۲۰۰ کیلومتر در خاک عراق، به شبکه ریلی ترکیه متصل می‌شود.

این پروژه که شامل قطار سریع‌السیر، جاده، اتوبان، ده‌ها پایانه و خطوط لوله نفت و گاز نیز است، امارات، قطر و عراق را به اروپا پیوند می‌دهد؛ و از همین‌رو، توجه این اتحادیه را نیز به خود جلب کرده، و به شدت در پی تسریع اجرای آن است. البته پروژه جاده توسعه، که «کانال خشک» و «جاده ابریشم عراقی» نیز نامیده می‌شود، جابجایی ۴۰۰ هزار کانتینر در فاز دوم را هدف‌گذاری کرده؛ و قرار است فاز نخست در سال ۲۰۲۸، فاز دوم در سال ۲۰۳۳ و فاز پایانی در سال ۲۰۵۰ به بهره‌برداری برسد.

عراق؛ رقیب جدی ترانزیتی ایران

البته با این روند دیگر فقط مساله این نیست که عراق به رقیب جدی ترانزیتی ایران تبدیل می شود، بلکه به نظر می رسد با توجه به کریدورهای متعدد موجود در منطقه احتمالا به زودی شاهد نبرد کریدوری خواهیم بود؛ اینکه کدام دولت ها سریعتر سرمایه لازم را تامین کنند و سرعت عمل بیشتری برای اتمام ایجاد کریدور به خرج بدهند، زودتر به نتیجه می رسد نیز نباید در کنار حذف ایران از همه این کریدورها از نظر دور بماند!

اما این کریدور در واقع ایران را از اتصال ترکیه و اروپا به کشور‌های خلیج فارس به نوعی کنار می‌زند. در حالی که ایران از هر نظر گزینه بهتری محسوب می‌شود و برای نمونه، پس از بحران دیپلماتیک بین کشور‌های عربی و قطر و مسدود شدن تنها مرز زمینی قطر، این کشور برای تامین نیاز‌های اساسی خود از جمله مواد غذایی دست به دامن ایران و ترکیه شد.

از همین روی، کریدور ترکیه-ایران-قطر در این چارچوب راه اندازی و تا حدودی عملکرد موفقی داشت. همچنین، تقریبا دو سال پیش این امکان به صورت آزمایشی فراهم شد تا راه‌گذر شارجه – بندرعباس – مرسین راه اندازی شود.

این همکاری، اما مسیر جدیدی را برای محموله‌هایی که از کشور‌های عربی خلیج فارس می‌آیند و به سمت اروپا می‌روند به غیر از مسیر سنتی دریای سرخ و کانال سوئز، فراهم می‌کند و همچنین این مسیر راه‌حل‌های ارزان‌تر و سریع‌تری را برای حمل و نقل کالا بین خلیج‌فارس و دریای مدیترانه ارائه می‌دهد.

جاده توسعه رقیب پروژه هند – خاورمیانه – اروپا

از سوی دیگر این مسیر را با خودرو می‌توان در ۱۲ تا ۱۶ ساعت پیمود و عملکرد آن همچنان که مدت زمان جابجایی کالا از شانگهای به روتردام را از ۳۳ روز به ۱۵ روز کاهش داد، برای کاهش زمان پیموندن مسیر و حمل کالا‌ها طراحی شده است.

البته باید توجه داشت که جاده توسعه همچنین رقیبی برای پروژه هند-خاورمیانه-اروپا تحت نظارت ایالات متحده نیز به شمار می‌رود؛ که خود، رقیب «کمربند و جاده» چین است. همچنین از آنجا که بخش عمده این پروژه در خاک عراق واقع شده و باتوجه به وضعیت نامطلوب زیرساخت‌های این کشور و هزینه‌های بالای پروژه، احتمالا دیگر کشور‌های خلیج فارس (غیر از امارات و قطر) و ترکیه و احتمالا چین و اروپا (باتوجه به اهمیت پروژه) نیز به آن خواهند پیوست؛ یا دست‌کم از آن حمایت می‌کنند.

هفت کریدور بدون ایران

البته باید توجه داشت که اکنون این تنها کریدوری نیست که در آن ایران از مسیر ارتباطی جا مانده است و در حالی که برای ترکیه مسیر بهتر دسترسی به خلیج فارس از ایران می‌گذشته به سراغ همسایه رفته است. این پروژه دستکم هفتمین کریدوری است که در آن ایران را دور می‌زنند و تقریبا حالا دور تا دور کشور پر از مسیر‌هایی برای دسترسی از شرق به غرب و برعکس شده، اما ایران سهمی در آن ندارد و به اجمال نگاهی به این کریدور‌ها که سهمی از آن برای ایران در نظر گرفته نشده است می‌کنیم:

مسیر ریلی جاده ابریشم از چین به اروپا:
چین، قزاقستان، روسیه/ اروپا
چین، قزاقستان، گرجستان، ترکیه/ اروپا

مسیر جاده ابریشم چین به اروپا:
چین، قرقیزستان، ایران، عراق، ترکیه/ اروپا

مسیر دریایی جاده ابریشم چین به اروپا:
چینف هند، پاکستان، جیبوتی، مصر / اروپا

مسیر هند به اروپا:
هند، امارات، قطر، اردن، ترکیه، اروپا

مسیر لاجورد (افغانستان به ترکیه):
افغانستان، ترکمنستان، آذربایجان، گرجستان، ترکیه / اروپا

مسیر زنگزور (قزاقستان به ترکیه):
قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان، آذربایجان، گرجستان، ترکیه / اروپا

جاده توسعه (از خلیج فارس تا اروپا):
امارات، قطر، عراق، ترکیه / اروپا
در تمام این ۷ مسیر تنها در یک مورد و بسیار محدود نام ایران مطرح شده و آن هم احتمالا استفاده از مسیر دریایی ایران در دریای خزر خواهد بود.

رقیبان در مقابل ایران متحدتر می‌شوند

علی بیگدلی، استاد دانشگاه و تحلیل‌گر روابط بین‌الملل در گفتگو با اقتصاد۲۴، اما مساله حذف ایران در این کریدور‌های منطقه‌ای را ریشه‌ای‌تر از روابط سال‌های اخیر دانسته و معتقد است که مجموع روابط شکل گرفته در منطقه و حذف ایران از این مناسبات بسیار خطرناک است.

بیگدلی با اشاره به اجلاسی که در جده برگزار و در دبی دنبال شد ، می‌گوید: در آخرین جلسه ای که در جده برگزار شد و بعدتر به تایید امارات متحده رسید، تصمیم بر این بود که یک خط آهن از جنوب عراق به استانبول کشیده شود؛ این یعنی آن چه اکنون در حال وقوع است، یک مساله ای بوده که در گذشته نیز بار‌ها درباره آن حرف زده شده است. کما اینکه سفر اردوغان به عراق و همین طور سفر السودانی به آمریکا که یک هفته به طول انجامید، نشان دهنده این است که تغییرات بسیار گسترده در ژئوپلتیک این منطقه صورت می‌گیرد و این دولت‌ها در حال نزدیک شدن به یکدیگر هستند و هر روز در مقابل ایران متحدتر می‌شوند و ما هم از جهت سیاسی و هم از جهت اقتصادی در یک انزوای آزار دهنده‌ای قرار می‌گیریم.
بیگدلی در توضیح دلایل این انزوا نیز می‌گوید: دلیل این انزوا نیز بیش از همه این است که تا زمانی که ما این نگاه موجود که در ۴۵ سال گذشته به منطقه و دنیا داشته ایم، را بخواهیم حفظ کنیم، پس هم چنان در همان حالت احتضار اقتصادی باقی خواهیم ماند تا دستکم این نوع نگاه به مناسبات بین الملی و منطقه‌ای را تغییر بدهیم. حقیقت این است که این نوع از نگاه تاکنون پاسخگوی شرایط ما نبوده است.

این تحلیل گر مسائل منطقه‌ای و استاد دانشگاه در ادامه می‌افزاید: بنابراین با توجه به دیپلماسی بسیار ضعیفی که داشته ایم امکان ندارد با این دیپلماسی به یک بهبودی اقتصادی حتی نسبی دسترسی پیدا کنیم.

این تحلیلگر درباره سفر رئیس دولت ایران به پاکستان نیز می‌گوید: رئیس دولت وعده می‌دهد که قرار است حجم مبادلات با پاکستان را مثلا تا ۱۰ میلیارد دلار بالا ببرند، که به نظر من این افزایش مبادلات در نهایت امکان پذیر نخواهد بود چرا که پاکستان کشور فقیری است و می‌بینیم همین حالا هم در مساله انتقال لوله گاز هم آمریکایی‌ها توانسته اند اختلال ایجاد کنند و پس می‌بینید همین روند مشکلات در خط لوله انتقال نفت از عراق به عربستان سعودی وجود دارد، و عراق تلاش دارد از زیر بار منت و فشار انرژی ایران و همچنین مساله تحریم‌هایی که گریبانگیر ایران است، خارج شود؛ برای مثال می‌بینید کویت به عراق وعده دادن برق می‌دهد و عربستان نیز قول داده که میزان نفت لازم برای کشور عراق را زیر قیمت جهانی به بغداد تحویل بدهد و بنابراین ایران هر روز در معادلات اقتصادی منطقه در حال عقب افتادن است.

بیگدلی، اما درباره سفر رئیس جمهور ترکیه به عراق نیز معتقد است: سفر اردوغان به عراق، سفر بسیار مهمی بود و اتفاقا این سفر اردوغان نشان می‌دهد که سفر آقای السودانی به آمریکا هم چقدر در تحولات منطقه مهم خواهد بود.

عراق بند تامین انرژی از ایران را رها می‌کند

این کارشناس منطقه‌ای در توضیح اهمیت سفر نخست وزیر عراق به آمریکا نیز می‌گوید: این سفر هم باعث ماندگاری نیرو‌های آمریکایی در عراق خواهد شد (برخلاف آنچه که انتظار داشتیم آمریکایی‌ها، از عراق خارج شوند) و هم با این دو سفر، یعنی السودانی به آمریکا و اردوغان به عراق، و قرارداد‌هایی که السودانی با آمریکایی‌ها بسته اند، هم امکان خروج آمریکا ملغی شده و از بین رفت و هم اینکه سبب ساز این خواهد شد عراق خود را بند تامین انرژی از سوی ایران رها کند و به سمت دنیای عرب بازگردد. البته این همان مساله‌ای است که ما پیش از این نیز درباره سوریه نیز بار‌ها درباره اش اخطار داده بودیم و تاکید داشتیم که آقای بشار اسد نیز نهایتا به سوی جهان عرب گردش خواهد کرد و اکنون می‌بینیم این اتفاق نیز در شرف وقوع است.

این استاد دانشگاه در ادامه با تاکید بر گردش بشار اسد از سوی ایران به سوی اعراب منطقه نیز می‌گوید: در دو سال گذشته که آقای بشار اسد را به اتحادیه عرب در ریاض دعوت کردند، این سرآغازی بود بر این که سوریه را از ایران جدا کنند و اتفاقا یکی از پیشنهادات و شروط برای عضویت دائم سوریه در اتحادیه عرب یکی همین بود که نیرو‌های ایرانی باید خاک سوریه را ترک کنند. ببینید همین اتفاق که در کنسولگری ایران رخ داد ممکن است با آگاهی سوریه انجام شده و حقیقت این است که سوریه نیز تلاش دارد هر روز فاصله خود را با ایران بیشتر کند و در آینده قطعا هم بیشتر به دنیای عرب نزدیک خواهد شد و اتفاقا این امارات و کویت و عربستان بودند که در نهایت پیشنهاد کردند که خرابی‌های سوریه را ترمیم و هزینه‌های آن را تامین کنند و بنابراین فکر می‌کنم سوریه بیشتر از ایران فاصله می‌گیرد. در این میان پول فروش برق و گازی که برای عراق از سوی ایران تامین می‌شود نیز از سوی عربستان سعودی تامین خواهد شد و به این ترتیب عراق هم از ایران فاصله بیشتر خواهد گرفت.

کنارگذاشتن ایران از جاده توسعه

بیگدلی درباره کریدور توسعه که باز در آن ایران حذف شده و مسیر از عراق طراحی شده است نیز می‌گوید: آنچه اکنون و همزمان با سفر اردوغان به عراق مطرح شده، هم خط و مسیر انتقال نفت است و هم ریل قطاری از جنوب عراق به استانبول کشیده می‌شود که همین نیز منجر به رونق بیشتر گردشگری برای ترکیه خواهد شد و هم تامینی برای وضعیت بهتر اقتصادی عراق خواهد بود و دلیل آن نیز این است که اگر ایران را کنار بگذارند، اکنون با توجه به تحریم‌های ایران برایشان سودمند‌تر است. از طرفی با این نگاه ایدئولوژیکی که ما به منطقه داریم و با توجه به وضعیت اقتصادی موجود ایران و جدا افتادن ایران که هر روز بیشتر خواهد شد، برای کشور‌های منطقه همکاری با ایران چندان منفعتی درپی نخواهد داشت.
این تحلیلگر مسائل منطقه‌ای، اما درباره اینکه ایران در این شرایط چه کاری می‌تواند انجام دهد نیز تصریح می‌کند: راه نجاتی هم نیست به جز اینکه نوع نگاه خود به معادلات سیاسی در منطقه و جهان را تغییر بدهیم و شیوه‌های دیپلماسی خود را عوض کنیم تا با اجرای قوانین و مقررات منطقه‌ای و بین‌المللی بتوانیم در بازی که اکنون در منطقه شروع شده و جریان دارد، شریک شویم. با نگرش فعلی که وجود دارد، به نظر من کار بسیار سختی پیش روی ایران است.
بیگدلی در پایان تاکید می‌کند: توجه کنید یک کریدور مهم تعطیل شده اساسا کریدور ایران و روسیه بود که حتی همین کریدور نیز تعطیل شده؛ چرا که روس‌ها به جای ایران، عراق را جایگزین کردند و عملا این کریدور نیز به نتیجه‌ای نرسید. همچنان در این وضعیت راهکار ما این است سیاست انعطاف پذیرتری را در منطقه و جهان پیش بگیریم؛ چرا که در صورت اصرار بر این مدل سیاست ورزی، نهایتا غرب هر روز بیشتر کشور‌های منطقه را برای عدم همکاری با ایران تحت فشار قرار می‌دهد تا ایران نتواند از امتیازات اقتصادی استفاده کند، در نتیجه هر روز بیشتر دچار انزوا و جدا افتادگی سیاسی و اقتصادی خواهیم شد.

The post هفت کریدور بین‌المللی بدون ایران appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

‎این تفاهم‌نامه را وزرای حمل و نقل عراق و ترکیه و وزیر حمل و نقل قطر و نیز وزیر انرژی و زیرساخت امارات امضا کردند.
‎
به موجب این تفاهم‌نامه این کشورها در تنظیم چارچوب‌های لازم برای اجرای پروژه همکاری می‌کنند.

‎
این بیانیه افزوده که جاده توسعه یک پروژه راهبردی است که موجب تقویت رشد اقتصادی و افزایش همکاری‌های منطقه‌ای و تحقق هم‌افزایی اقتصادی میان شرق و غرب می‌شود و به تسهیل مبادلات تجاری و ایجاد مسیر رقابتی می‌انجامد.
‎
پروژه جاده توسعه که اواخر ماه مه گذشته توسط محمد شیاع السودانی، نخست وزیر عراق اعلام شد، شامل مسیری زمینی و ریلی از عراق به ترکیه و بنادر آن است.
‎
این مسیر از بندر فاو در بصره آغاز می شود و برنامه ریزی شده تا متشکل از یک جاده و راه آهن به طول یک هزار و ۲۰۰ کیلومتر داخل خاک عراق و اتصال آن به شبکه ریلی ترکیه است.
‎
بودجه این پروژه حدود ۱۷ برآورد شده و در ۳ مرحله اجرا می شود. مرحله نخست سال ۲۰۲۸ مرحله دوم سال ۲۰۳۳ و مرحله پایانی نیز سال ۲۰۵۰ تکمیل می شود.

The post امضای تفاهم‌نامه چهارجانبه درباره «جاده توسعه» در حضور السودانی و اردوغان appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

متن یادداشت محمدرضا بهرامی را می‌خوانید.

«راه لاجورد» مسیری زمینی بین افغانستان و ترکمنستان است که عملیاتی شدن ترانزیت از طریق آن، افغانستان را به چهارراه ترانزیت منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل می‌کند و می‌تواند عواید قابل توجهی را برای اقتصاد افغانستان به همراه داشته باشد؛ طالبان اکنون بر احیای آن متمرکز شده است.

وزارت امورخارجه حکومت سرپرست افغانستان در بخشی از گزارش سفر امیرخان متقی به ترکمنستان در اوایل این هفته، اظهارداشت: طرفین بر روی تشکیل جلسه‌ای با محوریت مسیر «راه لاجورد» به توافق رسیده‌اند و گفتگوها درباره جدی شدن حمل و نقل در این مسیر به زودی انجام خواهد شد.

این بخش از گزارش وزارت امورخارجه طالبان درباره گفتگوهای امیرخان متقی در سفر به «عشق‌آباد» اما حائز اهمیت بسیاری است، چه اینکه مسیر «راه لاجورد» حدود ۲۰۰۰ سال قبل یکی از راه‌های مهم مواصلاتی در جاده ابریشم بوده که سنگ قیمتی لاجورد افغانستان از همین مسیر به کشورهای قفقاز، روسیه، بالکان و اروپا و شمال آفریقا انتقال می‌یافته است؛ و اکنون طالبان بار دیگر به این مسیر به عنوان فرصتی برای خیز اقتصاد افغانستان نگاه می‌کنند.

هرچند احیای دوباره این مسیر که با مبدأ افغانستان و به طول ۲۸۰۰ کیلومتر از چهار کشور دیگر یعنی ترکمنستان، آذربایجان و گرجستان گذشته و به ترکیه و سواحل مدیترانه ختم می‌شود، از چندی قبل و در سال ۲۰۱۷ و در دوره اشرف غنی، کلید خورده است، ابتکار حاکمیت فعلی افغانستان نیست، اما بیانگر درک عمیق کارشناسان اقتصادی این کشور از اهمیت این مسیر است که می‌خواهند «هرات» را به عنوان نقطه اتصال افغانستان به جهان قرار دهند.

این مسیر به اذعان کارشناسان منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای یکی از کوتاه‌ترین و مطمئن‌ترین مسیرها برای تجارت افغانستان محسوب می‌شود، چه اینکه ترانزیت اموال از مسیر ترکمنستان، آذربایجان، گرجستان و ترکیه از طریق جاده و خط‌ آهن، افغانستان را به آسیای میانه، قفقاز، بالکان و اروپای مرکزی متصل می‌کند.

تمرکز افغانستان بر احیای مسیر در حالی انجام می‌شود که چین در گشایش مسیر ترانزیتی «واخان» دست‌دست می‌کند و آنچنان که باید آن را جدی نگرفته است!

در ایران نیز آنچنان که باید تا هنوز مراودات با افغانستان در ابعاد کلان و سرمایه‌گذاری‌ها راهبردی مورد امعان نظر نبوده است و تجارت خُرد مانند انتقال سیمان، مرغ زنده و… نشان‌دهنده افق نگاه صادرکننده ایرانی را نشان می‌دهد، این درحالی‌است که به نظر کارشناسان امر چنانچه مسیر «راه لاجورد» از فاز مطالعاتی وارد فاز اجرایی جدی و فعال شود، باعث می‌شود افغانستان برای اولین‌بار از مسیر زمینی و ریلی غیر از ایران و پاکستان به کشورهای دیگر متصل شود و چون این طرح یک ابتکار بومی است و هیچ یک از قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای در آن نقش نداشتند، نقش مثبتی در مراودات اقتصادی با کشورهای آسیای میانه دارد.

نکته دیگری که از نظر کارشناسان دور نمانده است اینکه پذیرش احیای راه لاجورد از طرف ترکیه به عنوان عضو متعهد این پروژه، تکیه بر اهدافی چون تشکیل اتحادیه کشورهای ترک‌زبان، با اتصال کشورها از «ارومچی» چین تا استانبول، و اتصال بنادر «ترکمن‌باشی» ترکمنستان و «آکتائو» قزاقستان به «بندر باکو»، می‌تواند به عنوان بهترین و کوتاه‌ترین وبا صرفه‌ترین مسیر تجارت از شرق به غرب را بدون حضور ایران داشته باشد!

زمامداران «کابل» همانند دیگر کشورها اقتصاد خود را معطل دیگران نگه نداشته و نخواهند داشت؛ از این منظر تفاوتی هم ندارد که چه کسی در ارگ افغانستان نشسته باشد، یا اینکه در طرف مقابل چه دولت دیگری طرف معامله باشد.

طالبان اکنون بر مبنای همین اصل، هیچ‌گاه معطل پکن برای بازگشایی واقعی «واخان» یا دیگر پایتخت‌ها از جمله تهران برای عملی شدن تعهدات فی‌مابین برای دراز مدت نخواهند نشست، کما اینکه گفتگوها با ترکمنستان را می‌توان مؤید این ادعا دانست.

با این همه، مسیر «راه لاجورد» در قسمت انتهایی نقشه خود که «هرات» می‌باشد، همچنان محصور در خشکی است که از این منظر نوعی بن‌بست به‌شمار می‌رود مگر اینکه جدیت طرف ایرانی و افغانستانی برای استفاده جدی از فرصت بسیار غنیمت «بندر چابهار» ضمن اینکه فشارهای گاه‌وبی‌گاه اسلام‌آباد بر کابل را به طور جدی کاهش می‌دهد، می‌تواند منافع کلان اقتصادی را برای هر دو پایتخت به ارمغان بیاورد… فراموش نکنیم «کابل» معطل دیگران نمی‌ماند.

منبع: ایرنا

The post بهرامی: کابل معطل دیگران نمی‌ماند appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

محمد محمدی‌بخش اظهارداشت: نظر به امضای موافقت‌نامه تجارت آزاد میان ایران و کشورهای عضو اوراسیا، به طور قطع فرصت‌هایی برای توسعه روابط تجاری میان این کشورها فراهم خواهد شد.

وی افزود: با توجه به موقعیت ژئوپلتیک کشورمان در منطقه و بستر تاریخی برای توسعه حمل و نقل چندوجهی برای تامین نیازمندی‌های حوزه اوراسیا از طریق کشور، امکان ایجاد ظرفیت‌های مناسب برای توسعه روابط حمل و نقل هوایی وجود دارد.

رییس سازمان هواپیمایی کشوری ادامه داد: همچنین با در نظر گرفتن مزایای پیش‌بینی شده در این موافقت‌نامه برای توسعه روابط تجاری، می‌توان از این فرصت به‌منظور حمل و نقل کالاهای استراتژیک توسط هواپیما استفاده کرد.

وی گفت: اهمیت دسترسی کشورمان به آب‌های آزاد، این ظرفیت را برای ما فراهم می‌آورد تا امکان انتقال کالا را از کریدور جنوب به شمال داشته باشد و بدین ترتیب با توسعه روابط حمل و نقل هوایی این کشورها، کشورمان می‌تواند به قطب منطقه در حوزه باری تبدیل شود.

محمدی‌بخشی خاطرنشان کرد: با توجه به توانمندی‌های کشورمان در حوزه‌های فنی، تعمیر و نگهداری و آموزشی در حوزه هواپیمایی و زیرساخت‌های فرودگاهی در سراسر کشور، وجود بستر مناسب همکاری‌های هوایی فرصتی برای این کشورها برای توسعه روابط خود در حوزه حمل و نقل مهیا خواهد کرد.

وی اضافه کرد: به عبارت دیگر، با توجه به ظرفیت‌های فنی، تعمیر و نگهداری، آموزشی و نیز زیرساخت‌های فرودگاهی، امکان بهره‌مندی از فرصت پیش آمده در جهت توسعه حمل و نقل هوایی می‌تواند مهم و اثرگذار باشد.

وزیر صنعت، معدن و تجارت پیش از ظهر دوشنبه (چهارم دی‌ ۱۴۰۲) با هدف مذاکره با برخی مقام‌های اتحادیه اقتصادی اوراسیا و امضای موافقت‌نامه دائمی تجارت آزاد جمهوری اسلامی ایران با اعضای این اتحادیه، وارد سن‌پترزبورگ روسیه شد.

در این سفر یک‌روزه، موافقت‌نامه تجارت آزاد جمهوری اسلامی ایران با اتحادیه اوراسیا امضا شد که پس از تصویب مجالس ایران و پنج کشور عضو این اتحادیه، تعرفه حدود ۸۷ درصد اقلام کالایی در مبادلات تجاری دوجانبه حذف می‌شود.

منبع: ایرنا

The post رییس سازمان هواپیمایی کشوری : ایران می‌تواند قطب باری اوراسیا شود appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

رئیس‌جمهور آذربایجان از بازگشت «ثبات و امنیت به مرزها» و همچنین فراهم بودن «بستر روابط گسترده‌تر تجاری» در منطقه گفت. منظور او از این جملات، پیگیری ایجاد کریدور موسوم به «زنگه‌زور» بود که با قطع دسترسی ایران به ارمنستان، باکو را به بخش «برون بوم» خود یعنی نخجوان و ترکیه متصل می‌کرد.

مخالفت‌های ایران با این ایده جاه‌طلبانه، مانع از تحقق آن شد تا درنهایت پس از جنگ ۲۰۲۳ اردوغان در کنفرانس مشترک با علی‌اف در کلیدی‌ترین نکته خود صراحتا عنوان کند که اگر ایروان با افتتاح دالان زنگه‌زور «مخالفت» کند، «کریدور می‌تواند از ایران عبور کند.» او البته گفت که «تمام تلاش خود را برای افتتاح کریدور زنگه‌زور انجام می‌دهیم.» پس از جنگ دوم قره‌باغ (جنگ ۴۴ روزه) طرفین با وساطت مسکو به توافقی دست پیدا کردند که در بندی از آن بر رفع انسداد از تمامی «اتصالات حمل‌ونقل» در منطقه تاکید شده بود و ارمنستان را متعهد به ایجاد دسترسی میان جمهوری‌آذربایجان و نخجوان از طریق استان سیونی می‌کرد. با این حال بحث‌های اولیه در مورد بازگشایی خط ریلی دوران شوروی، به‌زودی بر سر مفهوم گسترده‌تر «کریدور زنگه‌زور» که توسط علی‌اف وارد ترکیب دیپلماتیک شده بود، گرفتار شد.

در سال ۲۰۲۱ علی‌اف در دیدار با اردوغان گفته بود که کریدور زنگه‌زور «کل جهان ترک را متحد خواهد کرد.» ایران اگر‌چه بر حق آذربایجان برای بازپس‌گیری قره‌باغ تاکید داشت اما صراحتا اعلام کرد که هر گونه تغییر در ژئوپلیتیک منطقه را «خط قرمز» خود می‌داند و با آن مقابله خواهد کرد. بازگشایی کنسولگری ایران در سیونیک در مهر ۱۴۰۱ از سوی تحلیلگران به‌عنوان نشانه روشنی از تعهد ایران به تمامیت ارضی ارمنستان تلقی شد. علاوه‌بر تهران، ایروان نیز با این تغییر مخالف بود و از همین رو نیکول پاشینیان نخست‌وزیر ارمنستان بارها تاکید کرد که «هیچ کریدوری نمی‌تواند در خاک ارمنستان فعالیت کند.» تهران این موضوع را در کنفرانس خبری مشترک حسین امیرعبداللهیان با هاکان فیدان، وزیر خارجه ترکیه یک بار دیگر اعلام کرد و گفت که هر گونه «تغییر در ژئوپلیتیک منطقه و هرگونه اقدام برای مسدودکردن یا محدودکردن مسیرهای تاریخی ترانزیتی و موجود در منطقه را هرگز برنمی‌تابیم.»

وزیر خارجه ماه گذشته پس از نشست وزیران امور خارجه در قالب ۳+۳ در تهران ضمن تاکید مجدد بر مخالفت تهران با کریدور موسوم به زنگه‌زور و تغییر ژئوپلیتیکی منطقه، طرح پیشنهادی‌ تهران را «ایران‌راه» یا «کریدور ارس» خواند؛ طرحی که ناظر به احداث مسیری از آغبند تا جلفا به‌عنوان مسیر شرق به غرب در ایران است. در جریان سفر مهراد بذرپاش، وزیر راه و شهرسازی و رئیس کمیسیون مشترک همکاری‌های ایران و آذربایجان به باکو، او و شاهین مصطفی‌اف، معاون نخست‌وزیر آذربایجان چند سند را امضا کردند که ازجمله آنها تعهدنامه‌ای بود که نشان‌دهنده تعهد به احداث خط راه‌آهن جدید و پل‌های ریلی بود که منطقه اقتصادی زنگه‌زور شرقی را به جمهوری خودمختار نخجوان آذربایجان با عبور از خاک ایران متصل می‌کرد. پروژه پیشنهادی شامل شبکه‌های ترانزیتی مانند بزرگراه‌ها، پل‌ها، تونل‌ها و اتصالات راه‌آهن است. چهار روز بعد در ۱۰ اکتبر الهام علی‌اف گفت که توافقی با ایران برای استفاده از خاک این کشور جهت ساخت بزرگراه و راه‌آهن برای اطمینان از دسترسی به منطقه نخجوان حاصل شده است.

کریدور موهوم همچنان زنده است

توافق تهران و باکو برای ایجاد یک راه دسترسی کوتاه‌تر، گمانه‌هایی را مبنی‌بر منتفی شدن کریدور موسوم به زنگه‌زور تقویت کرده بود اما خبری که چند روز پیش رسانه‌های محلی آذربایجان اعلام کردند، نشان می‌دهد علی‌اف و اردوغان همچنان طرح جاه‌طلبانه‌شان را فراموش نکرده‌اند. به گزارش رسانه‌ها، کار طراحی پست‌های بازرسی «کریدور زنگه‌زور» در استان سیونیک ارمنستان آغاز شده است. حالا دیگر شاهین باقروف، رئیس کمیته دولتی گمرکات آذربایجان در مجمع گمرک_ کسب‌وکار ۲۰۲۳ از انجام تحرکات دولت آذربایجان در راه‌اندازی این کریدور خبر داده است. این خبر بدان معناست که با وجود طرح‌های جایگزین، اصلی‌ترین ایده برای آذربایجان همچنان ایجاد کریدور از ارمنستان و تغییر ژئوپلیتیک منطقه است.

خطر برای تهران

مقامات باکو و آنکارا معتقدند که این کریدور قرار نیست به ضرر کشورهای دیگر و به‌ویژه ایران باشد اما تا به امروز نتوانسته‌اند در برابر این پرسش که اگر دغدغه دو کشور، اتصال به یکدیگر است، چرا به دنبال ایجاد این مسیر دسترسی از زیر زمین نیستند تا علاوه‌بر اتصال باکو به نخجوان و ترکیه، تغییری در ژئوپلیتیک منطقه و مسیر دسترسی ایران به ارمنستان نیز به وجود نیاید؟ این پرسش نشان می‌دهد که در سر رهبران آذربایجان و ترکیه، ایده‌های خطرناکی است که پس از ایجاد این کریدور، خود را به نمایش خواهد گذاشت.

ایران به‌طور فزاینده‌ای در مورد آنچه که به‌عنوان برنامه «پان‌ترکیستی» ترکیه در قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی می‌پندارد، نگران بوده است. پیامدهای بالقوه‌ای که این امر می‌تواند با توجه به مناطق آذری‌نشین در ایران داشته باشد. علاوه‌بر این، براساس مقاله‌ حمیدرضا عزیزی عضو مدعو در بخش تحقیقات آفریقا و خاورمیانه SWP و داریا ایساچنکو، دانشیار مرکز مطالعات کاربردی ترکی (CATS)، کریدور پیشنهادی زنگه‌زور دو مزیت ژئوپلیتیکی ایران را تهدید می‌کند: تسهیل انحصاری دسترسی بین نخجوان و باکو و مسیر مستقیم زمینی آن به ارمنستان. علاوه‌بر این، ایران این پیشنهاد را به‌عنوان بخشی از یک طرح بزرگ‌تر می‌داند که توسط ترکیه و متحدانش در ناتو برای بی‌ثبات کردن ایران انجام شده است. برخی از تحلیلگران ایرانی کریدور زنگه‌زور را به‌عنوان «کریدور تورانی ناتو» تعریف می‌کنند که برای تضعیف حاکمیت و ثبات ایران طراحی شده است. علاوه‌بر این، کریدور می‌تواند بخشی از راهروی میانی طرح کمربند و جاده باشد که توسط ترکیه حمایت می‌شود و نقش ایران را در این مسیر مهم ترانزیتی شرق به غرب کاهش دهد. از منظری وسیع‌تر، نگرانی‌های تهران با این تصور تقویت می‌شود که اردوغان، با پیروزی انتخاباتی اخیر خود، در حال اتخاذ سیاست‌هایی است که ایران آنها را اگر نه توسعه‌طلبانه، بیش از حد جاه‌طلبانه می‌بیند. برای ایران، این امر فراتر از قفقاز جنوبی است و مناطق دیگری مانند عراق و سوریه را در بر می‌گیرد.

زنگه‌زور قرار بود کریدوری باشد که آسیای مرکزی را به اروپا متصل کند و مسیر صادرات مواد خام به‌ویژه سوخت‌های فسیلی باشد و به تعبیری دالانی برای ارتباط دو اقتصاد بزرگ دوسوی اوراسیا، یعنی چین و اروپا باشد. این اتصال مزیت‌های ژئواستراتژیک ایران را نه‌تنها در منطقه بلکه در سطح جهانی هم با چالش‌هایی مواجه می‌کند. تحولات قفقاز جنوبی پس از جنگ دوم قره‌باغ با وجود مزایایی که برای کشورهایی چون ترکیه و کشورهای ترک زبان آسیای میانه و قفقاز داشته، برای ایران تهدید جدی است. ایران از دهه ۱۹۹۰ میلادی به‌عنوان مرکز مسیرهای مواصلاتی میان شرق و غرب قرار داشته و به دنبال ایجاد خط لوله گاز طبیعی پاکستان، هند و چین در شرق و دستیابی به بازارهای انرژی اروپا از طریق ترکیه در غرب بوده ‌است. اما هر دوی این طرح‌ها عملیاتی نشده است. با توجه به اینکه ترکیه واردکننده اصلی گاز ایران محسوب می‌شود، احداث این کریدور با تغییر ژئواکونومی انرژی در منطقه، بازار ایران در این کشور را به مخاطره می‌اندازد و ایران از این منظر با چالش عمده مواجه خواهد شد. از سوی دیگر، طی سال‌های اخیر پروژه صادرات گاز طبیعی و نفت ترکمنستان و قزاقستان از طریق خط لوله دریای خزر به آذربایجان، ترکیه و درنهایت اروپا به صورت جدی مطرح شده که این پروژه نیز مورد مخالفت ایران است. در این قالب، جمهوری آذربایجان و ترکمنستان و در وهله بعدی قزاقستان، مهم‌ترین مبادی صادراتی انرژی هستند که جمهوری آذربایجان در حال حاضر در حال صادرات نفت و گاز به اروپا و ترکیه است و ترکمنستان و قزاقسـتان نیز عمدتا نفت و گاز خود را بـه چین صادر می‌کنند (حـدود ۶۰ درصـد) و مابقـی نیـز عمدتـا بر مبنای سازوکار سوآپ به ایران و روسیه صادر می‌شود. با توجه به اینکه گـذرگاه زنگـه‌زور در چشم‌انداز کوتاه‌مدت به دنبال ایجاد خطوط صادراتی انرژی از مبدأ آذربایجان بوده و در میان‌مدت و بلندمدت، سودای اتصـال بـه ترکمنستان از طریـق دریـای خـزر را دارد، تاثیرات عمیقی در موقعیت ژئواکونومیک ایران و مساله صادرات انرژی در این منطقه خواهد گذاشت. با در نظر گرفتن تمامی این مسائل مشخص می‌شود که با افتتاح دالان زنگه‌زور احتمالا اهمیت اقتصادی و سیاسی ایران برای کشورهای ترک به‌شدت کاهش خواهد یافت.

اسرائیل حامی احداث کریدور زنگزور

یکی از نگرانی‌های اصلی از احداث کریدور، نفوذ و حضور ناتو در منطقه قفقاز جنوبی است. با توجه به مخاطرات امنیتی، ناتو از توسعه خود از طریق ارمنستان و آذربایجان به آسیای میانه و همجواری با چین به‌عنوان بزرگ‌ترین تهدیدش، استقبال می‌کند. از این طریق ناتو، هم در مرزهای ایران حضور دارد، هم روسیه را مهار می‌کند و هم چین را در تنگنا قرار می‌دهد. مساله بعدی ایران، ارتباط باکو با تل‌آویو است. سال ۲۰۲۱، موسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم (ISPI) فاش کرد که اسرائیل در ازای ادامه فروش نفت باکو به تل‌آویو، سلاح به آذربایجان صادر کرده است. این سلاح‌ها، نقش محوری در پیروزی آذربایجان در جنگ دوم قره‌باغ ایفا کردند. در مقابل باکو به اسرائیل برای انجام عملیات علیه ایران، آزادی‌هایی داده است. یکی از نمونه‌های آن، پهپاد هرمس صهیونیستی بود که در آسمان تاسیسات هسته‌ای نطنز هدف قرار گرفت. اطلاعات رادارهای ایران نشان می‌داد که این پهپاد از آذربایجان به پرواز در آمده است. تل‌آویو، یکی از حامیان احداث این کریدور است؛ چراکه زمینه برای حضور بیشتر این رژیم در منطقه نزدیک به مرزهای ایران را فراهم می‌کند.

منبع: فرهیختگان

The post کریدور زنگه‌زور هنوز زنده است appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.