رصدخبر | دیپلماسی ؛ پژوهشگر غیرمقیم اندیشکده شورای خاورمیانه در امور جهانی ، حمیدرضا عزیزی در یادداشتی که در شماره ۱۳ اردیبهشت هم‌میهن منتشر شد، سیاست آمریکا در قبال مذاکره با ایران را تحلیل کرده است. متن کامل این یادداشت را می‌خوانید.

درست بلافاصله پس از بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید، یکی از نخستین اقدامات او از سرگیری کارزار «فشار حداکثری» علیه ایران با صدور یک فرمان ریاست‌جمهوری بود. درست مانند دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ، هدف این سیاست، تشدید محدودیت‌های اقتصادی علیه ایران، به‌ویژه هدف قرار دادن صادرات نفت خام بود تا جمهوری اسلامی را وادار کند تا رفتار منطقه‌ای و جاه‌طلبی‌های هسته‌ای‌اش را تغییر دهد.

ترامپ به‌رغم از سرگیری فشار علیه ایران، این سیگنال را هم داد که برای دیپلماسی تمایل دارد. ترامپ با تاکید بر اینکه ایران نباید هرگز به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند، تصریح کرد که ترجیح می‌دهد این مسئله را از طریق مذاکره حل و فصل کند و نه از طریق اقدام نظامی. ترامپ در یک اقدام دیپلماتیک قابل توجه یک نامه مستقیم برای آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر معظم ایران ارسال کرد. برخلاف پیامی که در سال ۲۰۱۸ ارسال شده‌بود، این بار نامه ترامپ، جواب دریافت کرد. این پاسخ با میانجی‌گری عمان ارسال شد و زمینه را برای سه دوره گفت‌وگو فراهم کرد که دور نخست آن در مسقط، دور دوم در رم و دور سوم مجدداً در مسقط برگزار شد.

زمان‌بندی ترامپ برای اعلام برگزاری این گفت‌وگوها هم بسیار قابل توجه بود. او این مذاکرات را در حین برگزاری نشست مشترک خبری با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل علنی کرد. این اقدام ترامپ نشان‌دهنده شدت یافتن اختلاف‌نظر میان اولویت‌های اسرائیل و ایالات متحده آمریکا بود. همزمان با اینکه اسرائیل همچنان بر اقدام نظامی پیش‌دستانه تاکید می‌کند، به نظر می‌رسد دونالد ترامپ ترجیح می‌دهد که نخست مسیر دیپلماتیک را بیازماید.

با این حال ایالات متحده به وضوح تاکید کرده‌است که گزینه نظامی همچنان روی میز قرار دارد. واشنگتن در واکنش به اقدامات حوثی‌ها در دریای سرخ، به شکل قابل توجهی حضور نظامی خود را در سراسر اقیانوس هند و دریای سرخ افزایش داده‌است. این افزایش نیروها سیگنالی برای تهران است که آمریکا در صورت ضرورت، آمادگی اقدام دارد.

اینگونه گفته می‌شود که این راهبرد دووجهی که شامل ترکیب فشار اقتصادی و نظامی با تماس دیپلماتیک است، امری بود که، به‌‌رغم موضع قاطع قبلی رهبر ایران برای رد هرگونه مذاکره با واشنگتن، باعث شد تهران قانع شود که پای میز مذاکره بیاید. اما تهران خطوط قرمز روشنی را رسم کرده‌است. تهران تاکید می‌کند که هیچ بخشی از زیرساخت‌های اتمی‌اش را جمع‌آوری نمی‌کند و به هیچ وجه حاضر نیست در مورد توانمندی‌های دفاعی و نظامی گفت‌وگو کند.

درون دولت ترامپ همچنان شکاف داخلی وجود دارد. اردوگاه هواداران شعار «اول آمریکا» به رهبری استیو ویتکاف و جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور از یک توافق دقیق و برنامه‌ریزی‌شده و رویکرد عملگرایانه حمایت می‌کنند. در برابر مقام‌های تندروتر مانند مارکو روبیو، وزیر خارجه و مایک والتز، مشاور امنیت ملی [پیشین] رئیس‌جمهور خواستار فشار برای مطالبات حداکثری از ایران هستند که می‌تواند جلوی پیشرفت مذاکرات را بگیرد.

عنصر تعیین‌کننده دیگر اسرائیل است. اسرائیل که احساس می‌کند بیش از پیش به حاشیه رانده شده‌است، ممکن است دست به اقدام‌های پنهانی و علنی بزند که برای فرآیند دیپلماتیک مانع ایجاد کند. اقدامات اسرائیل ممکن است باعث تحریک ایران به اقدام‌های تلافی‌جویانه شود که می‌تواند مذاکرات را زیر سوال ببرد. موفقیت تلاش‌های دیپلماتیک برای حل و فصل مسائل ایران و آمریکا کاملاً وابسته به توانایی دونالد ترامپ برای مدیریت نتانیاهو و ایجاد توازن در اهداف آمریکا و اسرائیل است.

The post عزیزی: موفقیت مذاکرات به توانایی ترامپ در مدیریت نتانیاهو بستگی دارد appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

به گزارش رصد ؛ آکسیوس روز پنجشنبه به وقت محلی به نقل از یک منبع آگاه نوشت: سلطان نشین عمان به واشنگتن اطلاع داده است که پاسخ ایران به نامه ترامپ را تحویل گرفته است .

این رسانه آمریکایی به نقل از این منبع آگاه افزود: عمانی‌ها پیام‌هایی را که از سوی ایرانی‌ها دریافت کرده‌اند به اطلاع آمریکا رسانده‌اند و در روزهای آینده، نامه ایران را به کاخ سفید تحویل خواهند داد.

آکسیوس گفت که این منبع جزئیاتی در مورد محتوای پاسخ ایران ارائه نکرد و کاخ سفید نیز بلافاصله به درخواست برای اظهار نظر پاسخ نداد.

عمان نقش کلیدی در میانجیگری میان ایالات متحده و ایران در دوران دولت‌های اوباما و بایدن ایفا کرده است.

به نوشته آکسیوس، چندین دور از مذاکرات غیرمستقیم بین مشاوران بایدن و مقامات ایرانی در عمان برگزار شده است. این مذاکرات عمدتاً بر مسائل منطقه‌ای و «گروگان‌ها» متمرکز بوده اما به مذاکرات جدی در مورد برنامه هسته‌ای منجر نشده است.

بیشتر بخوانید

عراقچی: پاسخ به نامه ترامپ را از طریق عمان ارسال کردیم

«سیدعباس عراقچی»، وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران هفتم فروردین ماه ۱۴۰۴ درباره زمان پاسخگویی تهران به نامه ارسال شده از سوی دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا گفت: پاسخ رسمی ایران به نامه آقای ترامپ دیروز ( چهارشنبه ۶ فروردین ماه ۱۴۰۴) به طور مقتضی و از طریق کشور عمان ارسال شد.

The post آکسیوس:عمان، آمریکا را مطلع کرد؛ پاسخ تهران در روزهای آینده تحویل کاخ سفید خواهد شد appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

به گزارش رصد به نقل از ایرنا؛ ، «سیدعباس عراقچی»، وزیر خارجه درباره زمان پاسخگویی تهران به نامه ارسال شده از سوی دونالد ترامپ، گفت: پاسخ رسمی ایران به نامه آقای ترامپ دیروز ( چهارشنبه ۶ فروردین ماه ۱۴۰۴) به طور مقتضی و از طریق کشور عمان ارسال شد.

وزیر خارجه ادامه داد: این پاسخ رسمی شامل نامه‌ای است که در آن نقطه‌نظرات ما در رابطه با وضعیت جاری و نامه آقای ترامپ به طور کامل تشریح شده و به اطلاع طرف مقابل رسانده شده است.

عراقچی تاکید کرد : سیاست ما همچنان بر عدم مذاکره مستقیم در شرایط فشار حداکثری و تهدیدات نظامی قرار دارد اما مذاکرات غیرمستقیم، همان‌طور که در گذشته نیز وجود داشته، می‌تواند ادامه یابد. مذاکرات غیرمستقیم هم توسط دولت جناب آقای روحانی و هم توسط دولت شهید رئیسی صورت گرفته بود.

انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات متحده عربی عصر روز چهارشنبه ۲۲ اسفند در راس هیاتی رسمی وارد تهران شد و با سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه دیدار و گفت وگو کرد. قرقاش در این دیدار متن نامه ارسال شده از سوی دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده خطاب به رهبر انقلاب را به وزیر خارجه ایران تحویل داد.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده روز جمعه هفتم مارس ۲۰۲۵ برابر با ۱۷ اسفند ماه ۱۴۰۳ در مصاحبه با شبکه خبری فاکس بیزینس از نگارش نامه فوق خبر داد و تاکید کرده بود که مخاطب این نامه رهبر جمهوری اسلامی ایران و موضوع آن ابراز تمایل واشنگتن برای مذاکره با ایران و حصول توافقی متفاوت از برجام است.

The post عراقچی: پاسخ به نامه ترامپ را از طریق عمان ارسال کردیم appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

مشروح گفت‌وگوی وزیر امور خارجه با خبرآنلاین را می‌خوانید:

در شرایطی که بحران‌های تندی را بعد از روی کار آمدن ترامپ داشته ایم و روابط بین ایران و امریکا دچار تلاطم بوده است، آیا می‌توان گفت وقتی ترامپ حاضر است نامه به ایران بنویسد یعنی همه راه‌ها بسته نیست؟

ارسال نامه و مکاتبات، بخشی از دیپلماسی است. ولی در عین حال می‌تواند بخشی از فشار و تهدید باشد. بدون این که هیچ قضاوتی درمورد نامه واصله انجام دهم پاسخ شما را می‌دهم که نامه غالبا به عنوان بخشی از دیپلماسی شمرده می‌شود. ولی در عین حال می‌تواند بخشی از برنامه‌های دیگر هم باشد. ولی واقعیتی که وجود دارد این است که هیچ وقت نمی‌شود گفت راه دیپلماسی به پایان رسیده است. چون جایگزین دیپلماسی، جنگ است. بنابراین تمام کشورها تا حد امکان از مسیر دیپلماسی استفاده می‌کنند. چون برخی اوقات جنگ اجتناب ناپذیر اسست. ولی یک مسیر پر هزینه و پر خطر برای رسیدن به اهداف است و همه تلاش می‌کنند که دیپلماسی را که یک راه کم خطر تر و کم هزینه تر است انتخاب کنند.

آمادگی جنگ را داریم اما طالب جنگ نیستیم

ما هم همیشه از جنگ اجتناب کرده ایم. ما آمادگی برای جنگ داریم و ترسی از آن نداریم. ولی طالب جنگ نیستیم و این روشن است. سیاست‌های جمهوری اسلامی بخصوص در سال‌های اخیر نشان داده است که به دنبال جنگ نیستیم. ترسی نداریم و آمادگی برای هر شرایطی داریم. ولی به سمت جنگ نمی‌رویم و تا حدی که بشود از آن اجتناب می‌کنیم. چون جنگ هزینه‌ها و خطرها و خسارات خود را دارد. یک بار جنگی که به ما تحمیل شد را تجربه کردیم.
بنابراین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، قطعا متمرکز بر دیپلماسی و اجتناب از جنگ است؛ مگر در جایی که جنگ اجتناب ناپذیر باشد که شرایط خود را دارد.

این که می‌فرمایید نوشتن نامه بخشی از دیپلماسی است گرچه می‌تواند متضمن فشار باشد، ترامپ از زمانی که روی کار آمده است و در روزهای اخیر، تهدیدهای مختلفی علیه اروپا و آمریکا و کانادا و مکزیک و دیگر کشورهای دنیا کرد. ولی به هیچ کدام زا آن‌ها نامه ننوشت. می‌شود این را گفت که رفتار ترامپ با ایران متفاوت از رفتار او با سایر کشورها است؟

درست می‌گویید. ولی علت این که به آن‌ها نامه ننوشت این بود که کانال‌های دیپلماتیک بین آن‌ها وجود دارد و تماس‌ها و تلفن‌ها و ملاقات‌های خود را چه با اروپایی‌ها و چه با آمریکای لاتین و کشورهای دیگر دارد. مسیرهای دیپلماتیک آن‌ها با روسیه مقدار زیادی محدود بود که آن را هم اخیرا به نحوی بازگشایی کردند. هم صحبت تلفنی بین سران دو طرف برقرار شد و هم ملاقاتی که در ریاض و ملاقات‌های بعدی داشتند. پس نوشتن نامه به ایران مقداری به این دلیل است که کانال دیپلماتیک بین ما وجود ندارد.

کانال رسمی بین ایران و آمریکا، همیشه سوئیس بوده اما…

این بار یک مقام اماراتی نامه را آورد. قبلا کانال‌های ارتباطی ما عمان، قطر و برخی از کشورهای عرب بودند.

این که چرا امارات انتخاب شده است بحث دیگری است. ولی کانال رسمی بین ایران و آمریکا، همیشه سوئیس بوده است و همه پیام‌های رسمی بین ایران و آمریکا از کانال سوئیس تبادل شده است. گاهی اوقات آن‌ها نکاتی داشته اند و به سوییسی‌ها گفته اند و به ما منتقل کرده اند. برخی اوقات به صورت یادداشت و برخی اوقات به صورت مکتوب غیر رسمی و برخی اوقات نامه رسمی انجام می‌شده است. گاهی اوقات استثنائا از کانال‌های دیگری مانند عمان استفاده شده است که در چند مقطع، به کمک ایجاد ارتباط بین دو طرف آمد.

اینکه امارات نامه ترامپ را به ایران آورده محل تأمل است

این که این بار آمریکایی‌ها نامه رئیس جمهورشان را ترجیح دادند که به امارات بدهند تا به ایران بیاورد، مقداری محل تامل است. ولی هیچ ویژگی خاصی در آن نمی‌بینم. مهم نامه ای بوده که باید منتقل می‌شده و پیام رسان را به این شکل انتخاب کرده اند.

مقام معظم رهبری دست کم در دو دیدار اخیری که با مسئولین کشور و دانشجویان داشته اند، نه به مذاکره با آمریکا را به عنوان یک اصل مهم بیان کرده اند. شما این را استراتژی نظام می‌دانید یا تاکتیک نظام است؟

فکر می‌کنم در بیانات ایشان روشن است که هیچ دلیل منطقی در این کار نمی‌بینند. این را عاری از هوشمندی می‌بینند که در شرایطی که فشار حداکثری وجود دارد، هیچ فرد عاقل و هوشمندی وارد مذاکرات مستقیم نمی‌شود. ما مذاکره با آمریکا را بارها در گذشته امتحان کرده ایم. حتی مذاکرات مستقیم که نمونه اش برجام بود و مذاکرات کاملا مستقیم و مستمر و طولانی بود و با هیئت آمریکایی، چه در قالب ۵+۱ و چه به صورت دو جانبه جلسات مکرر برگزار کردیم.

تاکتیک و راهکار ما فعلا مذاکره غیرمستقیم با آمریکاست

بعد از برجام و وقتی که آمریکا از برجام خارج شد، مذاکرات وجود داشت ولی شکل غیر مستقیم گرفت. مذاکرات احیای برجام که در بهار ۱۴۰۰ خود من انجام می‌دادم، غیر مستقیم بود. ما با ۴+۱ یعنی همان ۵+۱ بدون آمریکا مذاکره می‌کردیم و آن‌ها با آمریکا مذاکره می‌کردند و بر می‌گشتند. اتحادیه اروپا در آن جا نقش واسطه گری را داشت. در دوره شهید رئیسی هم این مذاکرات با ۴+۱ ادامه پیدا کرد و هم یک روند مسقط که بین ما و آمریکایی‌ها و به وساطت عمان در مسقط شکل گرفت که مذاکرات غیر مستقیم بود.

بنابراین، این که بگوییم به لحاظ راهبردی مذاکره نمی‌کنیم این طور نیست. کما این که بارها مذاکره کرده ایم و تا همین چند وقت پیش هم بوده است. حتی الان که با سه کشور اروپایی مذاکره می‌کنیم، در حقیقت نوعی مذاکره غیر مستقیم درمورد برنامه هسته ای ما است. ما با سه کشور اروپایی مذاکره می‌کنیم که همان فرمول سابق برجام {شکل بگیرد} و اعتمادسازی درمورد برنامه هسته ای کنیم و آن‌ها تحریم‌ها را بردارند.
تحریم‌ها دست آمریکایی‌ها نیست و دست اروپایی‌ها است. اروپایی‌ها قرار است که با آمریکایی‌ها در این خصوص مبارزه کنند. بنابراین مذاکره همواره جریان داشته است و شکل آن محل بحث بوده است. این را بگویم که شکل مذاکره همیشه در روابط دیپلماتیک موضوعیت دارد. این که آیا دو طرف مستقیم مذاکره می‌کنند یا غیر مستقیم است. بنابراین فعلا تاکتیک و راهکار ما است که مذاکره غیر مستقیم باشد.

دلیل خاصی داشت که ترامپ، مخاطب نامه خود را رهبر انقلاب قرار داد؟

این امر مسبوق به سابقه است. آقای اوباما هم که نامه نوشت به رهبری نوشت. تعبیر آن‌ها این است که ترامپ در کشور خود نفر اول است و با نفر اول در کشور ما مکاتبه می‌کند و این قبلا هم به همین شکل بوده است.

سبک ترامپ متفاوت از بقیه است و قالب های مرسوم دیپلماسی را کنار گذاشته است

چرا دولت آمریکا این نحوه تعامل و دیپلماسی را از سطوح پایین تر و سطح وزارت خارجه اش شروع نکرد؟ معمولا قاعده اش این است که ابتدا از سطوح پایین تر شروع می‌کنند و در سطوح بالاتر حل می‌کنند.

دیپلماسی به یک راه و روش محدود نیست. راه‌های مختلف را می‌شود امتحان کرد. آقای ترامپ نشان داده است که سبکش با بقیه فرق می‌کند و خیلی از قالب‌های مرسوم دیپلماسی را کنار گذاشته است و به سبک خودش رفتار می‌کند. همین که نامه بنویسد و به آقای پوتین زنگ بزند، در حالی که در حالت عادی اگر قرار می‌بود بین آمریکا و روسیه یک بازسازی روابط صورت بگیرد، باید از سطوح پایین به سمت بالا شکل می‌گرفت. ولی این سبک ایشان است.
ضمن این که در دیپلماسی یک مفهوم دیگر به نام دیپلماسی سران داریم که خیلی اوقات، مشکلات بر عکس عمل می‌شود. به جای این که از پایین به بالا حل شود، از همان سطح بالا شروع می‌شود و کسانی که تصمیم گیری نهایی هستند منتظر سطوح پایین تر نمی‌شوند. حرفی که باید بزنند و تکلیف را با همدیگر روشن کنند، در همان مرحله اول انجام می‌دهند و بعد پایین دستی‌ها به منویاتی که آن‌ها به آن رسیده اند عمل می‌کنند.

کاری به توقعات ترامپ نداریم، براساس صلاح و منافع خودمان عمل می کنیم

وقتی ترامپ نامه می‌نویسد، لابد توقعش این است که جواب مکتوب دریافت کند. همین کار را ایران خواهد کرد؟

ما به توقعات ایشان کاری نداریم. ما به منافع خودمان کار داریم. آن چه که صلاح است عمل می‌شود.

منظور خود مواضع نیست. بلکه نحوه و شیوه ای که استفاده کرده است.

اینطور نیست که ما تابع باشیم که هر کسی هر شیوه ای درمورد ما استفاده کرد عینا ما همان شیوه را استفاده کنیم. البته روال معمول همین است که شما می‌فرمایید. ولی می‌خواهم بگویم به عنوان یک کشور مستقل دارای حاکمیت مانند هر کشور دیگر، محدود به این نیست که حتما در چهارچوبی که فرد یا کشور دیگری تعیین می‌کند حرکت کنیم. ولی عرفی وجود دارد که عمل می‌شود.

برای رفع تحریم ها، دیپلماسی را در حد اعلای خود به کار گرفته ایم

فرض کنیم که هیچ مذاکره ای با آمریکا صورت نگیرد و تحریم‌ها به همان شکلی که الان وجود دارد باقی بماند. آیا معنایش این است که دیپلماسی در امر مقابله با تحریم – بخصوص تحریم‌های آمریکا که به گمانم تحریم‌های اروپا به دنبال آن است – تعطیل خواهد شد و برای مقابله با تحریم‌ها از روش‌های غیر دیپلماتیک باید استفاده کرد؟

اولا دیپلماسی هیچ وقت تعطیل نمی‌شود. ولی این که در موضوع خاصی از چه روش‌ها و در چه زمانی استفاده شود طبیعتا مورد بحث است. برای رفع تحریم ها، دیپلماسی را در حد اعلای خود به کار گرفته ایم. با حسن نیت وارد مذاکرات مربوط به برجام شدیم و بیش از دو سال با حسن نیت مذاکره کردیم. نهایتا توافقی بدست آمد که محصول دیپلماسی بود و همه دنیا این را به عنوان یک دستاورد دیپلماسی جشن گرفتند و این که دیپلماسی می‌تواند مشکلات غامض را حل کند.
بعد از توافق هم با حسن نیت به همه تعهدات خود پایبند بودیم. چه کسی اینجا به دیپلماسی خیانت کرد؟ آمریکا بود که همه این‌ها را کنار گذاشت و دوباره به مسیر دیگری برگشت. این مقداری بی اعتمادی ایجاد کرده است. هم به کل دیپلماسی که تا مدتی اساسا از نظر برخی‌ها مذاکره یک امر باطل بود که این غلط است، هم نسبت به مذاکره با آمریکا ایجاد کرده است که به نظرم امر درستی است. هم این که آیا اصولا از طریق دیپلماسی می‌شود تحریم‌ها را برداشت؟ این سوال شما کاملا مربوط است. به همین دلیل است که خط مشی ما که رهبری هم روی آن اصرار دارند این است که برای مقابله با تحریم‌ها دو مسیر داریم. مسیر اول، خنثی سازی تحریم‌ها و مسیر دوم، دست دیگران است.

خنثی سازی تحریم ها و مذاکره برای لغو تحریم ها دو ماموریت است که باید انجام دهیم

راه مسیر اول هم مسیر دوم است؟

نه لزوما – مسیر اول این است که شما به ترتیبی، با تحریم‌ها مقابله کنید و اقتصاد خود را با تحریم‌ها وفق دهید تا آن جا که تحریم کنندگان از اثر تحریم‌ها نا امید شوند و به نقطه ای برسند که تحریم آن‌ها را به نتیجه ای که می‌خواهند نمی‌رسد. این همان نقطه ای بود که اوباما به آن رسید. دیدند تحریم‌ها هر چه ادامه پیدا کند باعث نمی‌شود که ایران از برنامه هسته ای خود منصرف شود. لذا به مذاکره روی آوردند و قول لغو تحریم‌ها را دادند.
در حالی که نسبت به صلح آمیز بودن برنامه هسته ای ایران اعتماد ایجاد شود. اینجا نقطه معقولی بود و ما هم قبول کردیم و وارد مذاکره شدیم. به نتیجه هم رسیدیم. دولت بعدی آمد و کل ماجرا را به هم زد و آن بحث دیگری است.
خنثی سازی تحریم‌ها به معنی بی اثر سازی و دور زدن تحریم‌ها دست ما است و باید انجام دهیم. لغو تحریم‌ها از طریق مذاکره و به دست دیگران است. این را هم باید انجام دهیم و یک ماموریت است. ولی اولویت با ماموریت اول است که شما بتوانید تحریمی که او به عنوان ابزار علیه شما استفاده می‌کند تا به نتیجه رسد را بی اثر کنید.
ولی ماموریت دوم هم سر جایش است. یک بار حضرت آقا تعبیری که استفاده کردند این بود که اگر بتوانیم از طریق مذاکره یا هر طریقی تحریم‌ها را لغو کنیم، یک ساعت هم تاخیر نمی‌کنیم. ضرورت و اهمیت لغو تحریم‌ها را می‌دانیم. ولی این مسیر را یک بار رفته ایم و امتحان کرده ایم و نتیجه اش را دیده ایم. بنابراین اولویت کشور از نظر ایشان این است که دولت، اقتصاد کشور را به ترتیبی سامان دهد که با وجود تحریم ها، نه این که ادامه حیات دهد، بلکه بتواند رشد و پیشرفت کند. ولی آن ماموریت دوم هم همیشه سر جایش هست.

مشکل قانونی برای رابطه تجاری بخش خصوصی ایران با آمریکا نداریم

مذاکره نکردن با آمریکایی‌ها به معنای این که هیچ رابطه تجاری با آن‌ها از طریق بخش خصوصی داشته باشیم نیست؟

از نظر ما نه. آن‌ها قوانین خود را دارند و تحریم‌های اولیه ای که گذاشته اند، همه امریکایی‌ها را از این که با ایرانی‌ها کار کنند ممنوع کرده اند. ما چنین ماموریتی نداریم. مورد به مورد تصمیم گیری می‌شود. مثلا اگر برخی از روابط اقتصادی، تبعات خاص فرهنگی یا ویژه داشته باشد، ممکن است نقطه نظر داشته باشیم. ولی ما مشکل قانونی هم نداریم. کما این که در برجام هم می‌گویند یکی از معایب آن، همین بود که راه را برای آمریکایی‌ها باز نکرد که با ایران کار کند. این مشکل از خود آن‌ها بود.

خود امریکا بود که در برجام، تحریم‌های ثانویه را برداشت. تحریم‌های اولیه می‌گوید افراد آمریکایی حق ندارند با ایران کار کنند. تحریم‌های ثانویه می‌گوید هیچ کس دیگر حق ندارد با ایران همکاری کند. وگرنه مورد تحریم امریکا قرار می‌گیرد. در مذاکرات برجام گفتند که فقط ثانویه را بر می‌دارند. برای ما هم ثانویه مهم بود. چون می‌خواستیم دنیا با ما کار کند. اولیه را گفتند نگه می داریم و ما هم گفتیم نگه دارید. چند استثنا در تحریم‌های اولیه، از جمله خرید هواپیما و یکی دو مورد دیگر قائل شدند. ما بلافاصله بعد از برجام، وارد مذاکرات خرید هواپیما از شرکت بویینگ از آمریکا و ایرباس از اروپا شدیم. قراردادش هم تنظیم و بسته شد.

منعی برای کار تجاری با آمریکا نداریم، منع از آن طرف است

فکر می‌کنم چیزی حدود ۸۰ هواپیما در قرارداد بود که تحویل شود. اگر برجام مانده بود، از پارسال هواپیماها شروع به تحویل داده شدن می‌شد. ما منعی برای کار تجاری با آمریکا نداریم. منع از آن طرف است.

احیای برجام به شکل فعلی به صلاح ما نیست اما می تواند مبنای مذاکرات باشد

چند بار در صحبت‌های خود به برجام اشاره کردید. به نظر شما برجام هم به لحاظ شکل و محتوا، قابل احیا است و می‌توان به همان روش، مجددا برای رفع تحریم‌ها عمل کرد؟

اگر بخواهم خیلی دقیق پاسخ دهم، این است که برجام به شکل و متن فعلی، به نظرم قابل احیا نیست. صلاح ما هم نیست. چون وضعیت هسته ای ما به مراتب پیشرفت کرده است و دیگر نمی‌توانیم به شرایط برجام برگردیم. تحریم‌های طرف مقابل هم همینطور است.
خیلی تحریم‌های جدیدی گذاشته اند و شرایط عوض شده است. ضمن این که دولتی در کار است که از برجام خارج شده است و مخالف برجام است. بنابراین این که برجام بخواهد احیا شود، این یک امر واقعی نیست. اما برجام هم چنان می‌تواند یک مبنا و مدلی برای مذاکرات باشد.
خیلی از بحث‌ها و توافقاتی که در برجام است مجدد می‌تواند با قدری کم و زیاد، استفاده شود. به خصوص منطق و فرمول برجام از نظر ما هنوز باقی است و اگر بخواهد مذاکرات دیگری شکل بگیرد، با هرکسی بر اساس همان فرمول باید باشد. این فرمول، اعتمادسازی از طرف ایران درمورد برنامه هسته ای خود و رفع تحریم‌ها از طرف مقابل است. هر مذاکراتی درمورد برنامه هسته ای خود بخواهیم انجام دهیم، همان فرمول است.
برنامه هسته ای ما کاملا صلح آمیز است و خودمان به آن اعتماد داریم. حاضریم این اعتماد را برای دیگران بیشتر کنیم. مانند برجام، محدودیت‌هایی در میزان ذخایر و درصد غنی سازی هایمان برای ۵ یا ده سال داشته باشیم. این را آن زمان قبول کردیم چون به صلح آمیز بودن برنامه هسته ای خود اعتماد داشتیم. ولی آن‌ها اعتماد بیشتر می‌خواستند و دادیم.
همینطور نظارت‌های بیشتری مانند این که به جای یک دوربین، دوتا داشته باشیم. کسی را که حساب پاک است از محاسبه چه باک است. ولی ما به ازای آن، رفع و لغو تحریم‌ها بود که در برجام این فرمول برقرار شد. ممکن است کم یا زیاد بگویند که یک کفه آن کمی سنگین تر بود. این بحث دیگری است. ولی فرمول برجام این بود. الان هم اگر توافقی با هر کسی شکل بگیرد، بر اساس همین فرمول و منطق است.

اگر به شرایط برجام آن زمان برگردیم، حتما همان مسیر را پیش خواهیم گرفت اما…

اگر دوباره به برجام برگردید و آن مدل ادامه پیدا کند، این بار با توافق تمامش می‌کنید یا با قرارداد؟

اگر به شرایط برجام آن زمان برگردیم، حتما همان مسیر را پیش خواهیم گرفت. ولی طبیعی است که با تجربیاتی که الان داریم، ممکن است مقداری تنظیمات و تغییرات دیگری کنیم. این را گاهی اوقات برای دوستانی که اهل جبهه و جنگ هستند می‌گویم که اگر به عملیات بیت المقدس برگردیم، حتما باز هم همان را انجام می‌دهیم؟ می‌گویم حتما انجامش می‌دهیم. ولی این بار باتوجه به شناختی که پیدا کرده ایم، ممکن است از این جاده نرویم و از آن جاده برویم یا این تپه را دور نزنیم. طبیعی است.

یعنی اگر به برجام برگردیم ممکن است توافقیباشد و یا یک قرارداد. قرارداد این است که در کنگره تصویب شود. این‌ها بستگی به شرایط زمانی دارد. آن زمان حتما دل ما می‌خواست که چیزی مصوب کنگره باشد. ولی آن زمان اکثریت کنگره دست جمهوری خواهان و مخالفین برجام بود. چنین چیزی را تصویب نمی‌کرد. ضمن این که تصویب کنگره هم تضمین نهایی نیست. اگر منظور این است که این بار چیزی را امضا کنیم که تضمینی داشته باشد، به شما می‌گویم در روابط بین الملل چیزی نیست که تضمین صد درصدی داشته باشد.
آن چه که برای کشورها ملاک است، منافع و مصالح ملی است. مصالح ملی اگر اقتضا کند به هیچ توافقی پایبند نیستند. مگر این که منفعتی در آن توافق برای آن‌ها باشد و یا هزینه ای در خروج از آن برایشان مترتب باشد. یعنی مبنای روابط بین الملل، محاسبه هزینه فایده است. محاسبه منافع است. نه محاسبه اینکه ما در این قرارداد هستیم. هرجا کشورها احساس کنند که منافعشان در خروج از یک توافق و قرارداد و معاهده است، این کار را انجام می‌دهند. کما این که پیمان مودت بین ایران و آمریکا که در زمان قبل از انقلاب تنظیم و توافق شده بود، پیمانی بود که به تصویب کنگره رسیده بود. ولی آقای ترامپ از همان هم خارج شد. تصویب کنگره رسیدن یا نرسیدن و شکلش خیلی اهمیت ندارد.

یک وزیر خارجه گفت ایران به کشوری که تحت تحریم است شباهت ندارد

در بحث خنثی سازی تحریمها، یکی از روش‌ها این است که از طریق دیپلماسی منطقه ای و همسایگان و سایر کشورها این اقدام صورت بگیرد. ولی آمریکایی‌ها روی آن‌ها هم فشار می‌آورند. مانند فشاری که بخصوص روی عراق وجود دارد. آن روش خنثی سازی که به آن اشاره کردید موانعش بیشتر از قبل نشده است؟

این امر مستمری بوده است. همیشه شیوه‌هایی را استفاده کرده ایم و آن‌ها این شیوه‌ها را شناسایی و با آن برخورد کرده اند و با شیوه‌های دیگری دست زده ایم. همچنین افراد و شرکت‌هایی شناسایی شده اند و مورد تحریم واقع شده اند و ما آن‌ها را عوض کرده ایم. این روندی مستمر است. اینطور نیست که سیستمی را برقرار کنید و در رفع تحریم‌ها ثابت باشد. ولی نکته این جا است که ما شیوه‌های مختلف و راه‌های مختلف و جایگزین به طور مرتب استفاده کرده ایم و توانسته ایم کشور را اداره کنیم. یکی از وزرای خارجه به تهران آمده بود. به من می‌گفت که وارد تهران که شدم، از مسیر فرودگاه تا تهران فهمیدم تحریمی برای ایران نیست.
انتظار داشت کشوری که تحریم می‌شود و به آن وارد می‌شود، با چه وضعیت فلاکت باری روبرو است. ولی می‌گفت تهران یا ایران به کشوری که تحت تحریم است شباهت ندارد. کشورهای دیگر را دیده ایم که تحت تحریم، چه برایشان رخ می‌دهد.
یکی از اصولی که ما رعایت می‌کنیم این است که در شیوه‌های دور زدن تحریم، فشاری به شرکای ما و طرف‌های تجاری ما نیاید. این شیوه‌ها استفاده می‌شود و نمونه اش هم برخی کشورها هستند که حجم تجارت ما {به آن ها} بسیار کلان و زیاد است. ولی مشکلی برایشان ایجاد نشده است.

دیپلماسی بیشترش زیر آب است و جامعه از آن اطلاعاتی پیدا نمی‌کند. ولی خروجی آن را جامعه متوجه می‌شود. اگر مردم این حرف را بزنند که دیپلماسی ایران یک دیپلماسی راکد است و فعال نیست، به عنوان وزیر خارجه، چه دفاعی در مقابل این ادعا دارید؟ این که مردم می‌بینند تحریم‌ها برداشته نمی‌شود و مذاکره با آمریکا صورت نمی‌گیرد. این‌ها را به عنوان عوامل رکود دیپلماسی می‌دانند.

این‌ها رکود نیست. ممکن است بگویید شیوه‌های درستی نیست.

مدافع برجام بوده و هستم

ممکن است بگویید رکود نداریم. شما این را می‌بینید.

این را که خواهم گفت و همینطور است. ولی نشانه‌هایی که از نظر مردم حاکی از رکود است، این نیست. چون ممکن است بگویند با چین و روسیه و منطقه و تا حدی با اروپا کار می‌کنید، ولی این کافی نیست و باید مذاکره را با آمریکا کنید. این پاسخ دارد. دلایل منطقی وجود دارد که {نشان می‌دهد} در حال حاضر از مذاکره با آمریکا نتیجه ای حاصل نمی‌شود. تجربه هم داریم. من مذاکره کننده برجام بودم و مدافع برجام بوده و هستم.
ولی به دوستان خودم وقتی بحث می‌کنیم می‌گویم که در برجام باید چه کار دیگری می‌کردیم که نکردیم؟ این که رو در رو و دو جانبه و در سطح وزیر با آمریکایی‌ها مذاکره کنیم و روزها و ساعت‌ها را باهم در اتاق‌های مذاکره بگذرانیم، این که در جلسات مختلف باشیم. آخرین بار در وین، وزرای خارجه دو کشور ۱۸ روز در هتل بودند. این که وزرای ما باهم در خیابان قدم بزنند. دیگر چه کاری باید انجام می‌دادیم که حسن نیت خود را در مذاکره با آمریکا نشان دهیم؟ نتیجه اش را دیدید.

اینکه می گوییم مذاکره با آمریکا نه ناشی از یک تجربه است نه از لجاجت

این که می‌گوییم مذاکره با آمریکا نه، یا این که رهبری اصرار دارند، ناشی از یک تاریخ و تجربه و سابقه است، ناشی از لجاجت نیست. بر اساس نظر کارشناسی، من به عنوان کارشناس و مذاکره کننده دیپلمات می‌گویم با این شرایط، دیگر نمی‌شود وارد مذاکره با آمریکا شد. مگر این که یک سری چیزها تغییر کند. بنابراین بحث عدم مذاکره با آمریکا نباید به عنوان نشانه ای از رکود تلقی شود. سیاست ما در رکود نیست.
روابط ما با منطقه با گذشته تفاوت زیادی کرده است. در حالی که اسراییل و صهیونیست‌ها سال‌ها تلاش کرده بودند ایران را به عنوان خطر اول منطقه جا بیندازند و جایگزین اسراییل کنند، در دو سه سال اخیر برعکس شد. حتی یکی دو ماه پیش یکی از روزنامه‌های معتبر آمریکایی مقاله ای نوشته بود که قبلا ایران در انزوا قرار داشت و کشورهای منطقه در صف رابطه با اسراییل بودند و اسراییل را عادی سازی می‌کردند. اما الان برعکس شده است. الان اسراییل به لحاظ سیاسی در منطقه منزوی است و کشورها همه به دنبال رابطه با ایران هستند. شما شاهد بودید که در بحران اخیرمنطقه در شرایط خاصی به سر می‌بردیم و احتمال همه چیز می‌رفت نقش خود را در ایجاد یک بازدارندگی سیاسی در منطقه علیه صهیونیست‌ها و جنگ ایفا کردیم و موفق بودیم… همینطور در رابطه با کشورهای دیگر که با چین توافق ۲۵ ساله داریم. توافق ۲۰ ساله را دولت قبل با روسیه داشت. با عموم کشورهای آسیا در جاهای مختلف رابطه ما رو به رشد است. با اروپا علی رغم همه دعواهایی که داریم و از گذشته بوده است و مشکلاتی که بوده است، از جمله بحث اوکراین و کمک‌های ما به روسیه و بحث‌های ادعاهایی که شد، رابطه ما با اروپا را خیلی تخریب کرد. ولی دیپلماسی ما با اروپا راکد نیست. چهار دور در همین چند ماه اخیر، مذاکرات برنامه‌های هسته ای خود را برگزار کرده ایم. معتقدم دیپلماسی ما در صحنه است. البته محدودیت‌هایی دارد و این محدودیت‌ها هم بر اساس حساب و کتاب و نظرات کارشناسی است. ولی از طرق مختلف داریم جبران می‌کنیم و فکر می‌کنم سیاست خارجی فعالی داشته ایم.

اولین توقع مردم این است که دیپلماسی بتواند خطر و سایه جنگ را از کشور دور کند

شاید یکی از دلایلش این است که انتظار مردم این است با یک دیپلمات کهنه کار اتفاقات دیگری بیافتد.

البته توقعات هرکسی محترم است. ولی به نظرم اولین توقع مردم این است که دیپلماسی بتواند خطر و سایه جنگ را از کشور دور کند. بزرگترین اولویت ما امنیت است و این را همه می‌فهمند. به نظرم مردم می‌دانند و می‌فهمند که در شش ماه گذشته کشور در چه شرایطی قرار داشت. با اسراییل و رژیم صهیونیستی صراحتا و مستقیما وارد درگیری نظامی شدیم. اسمش را جنگ نمی‌گذارم. ولی وقتی موشک می‌زنید و موشک می‌خورید، درگیری نظامی است.
احتمال یک جنگ فراگیر و تمام عیار، یک احتمال جدی بود که دیپلماسی نقش خود را ایفا کرد. با تحولاتی که بعدا در سوریه و جاهای دیگر شکل گرفت و بعد که در آمریکا، آمدن یک رئیس جمهور با نگاه کاملا متفاوت، رئیس جمهوری که برجام را پاره کرده بود و الان برگشته است، فکر می‌کنم مجموع شرایط را اگر در نظر بگیریم، دیپلماسی کشور در این شرایط سخت، وظیفه خود را به خوبی عمل کرده است. در مقام دفاع و تعریف نیستم. ولی اگر منصفانه نگاه کنم، می‌بینم شش ماه بسیار سختی را در کشور گذراندیم و در رسیدن به اهدافمان موفق بوده ایم.

از دموکرات ها کم آزار ندیده ایم اما ترامپ ویژگی های خاصی دارد

فکر می‌کنید آمدن ترامپ برای سیاست خارجی ایران خیلی آزار دهنده بود، در مقایسه این که رقیب دمکراتش روی کار می‌آمد؟

ما از دموکرات‌ها هم آزار کم ندیده ایم. خیلی تفاوتی نمی‌کند. البته آقای ترامپ ویژگی‌های خاصی دارد که همه را در دنیا دچار سردرگمی کرده و نگرانی‌هایی ایجاد کرده است و همه الان التهابی دارند. دیدید که اروپایی ها، اوکراین، روسیه و در منطقه هر کدام یک طور است. اما به تعبیر شهید سلیمانی در دل هر تهدید، یک فرصت است. اگرچه تهدیداتی که الان علیه کشور وجود دارد یا می‌تواند وجود داشته باشد را انکار نمی‌کنم و دست کم نمی‌گیرم که از قبل هم بوده و در دولت جدید می‌تواند تشدید شود. ولی به عنوان یک دیپلمات معتقدم که در دل همه این تهدیدها فرصت‌هایی وجود دارد که باید بتوانیم از این فرصت‌ها استفاده کنیم.

امیدوارم که دولت آمریکا، با واقعیت‌های جمهوری اسلامی به درستی آشنا شود

ترامپ در برخی از سیاست‌های تعرفه ای که با برخی کشورهای دنیا گذاشت، وقتی با واکنش تند آن‌ها مواجه شد عقب نشینی‌هایی کرد. فکر می‌کنید با گذر زمان، ترامپ در قبال ایران هم آدم منطقی تری خواهد شد و با واقعیت‌های بیشتری روبرو خواهد شد و در کل سیاست هایش در مقابل ایران و جهان تعدیل خواهد شد؟

این که هر دولتی در گذشت زمان و با آشنا شدن با واقعیات، خود را تعدیل و سیاست هایش را تنظیم مجدد کند، به نظرم یک امر بدیهی است. حتی درمورد آقای ترامپ. کما این که سال‌های اول آقای ترامپ با سال آخرش تفاوت داشت. کما این که دور اولش با این دوره و حرف‌هایی که می‌زند متفاوت است. امیدوارم که دولت آمریکا و هر دولت دیگر در دنیا، با واقعیت‌های جمهوری اسلامی به درستی آشنا شود و این واقعیت‌ها را درک کند.

متاسفانه روایت‌ها و تصویر و محاسباتی که درمورد ما وجود دارد خیلی غلط است. واقعیت جمهوری اسلامی و توانمندی جمهوری اسلامی با چیزی که به دیگران معرفی کرده اند یا چیزی که صهیونیست‌ها به دنیا معرفی می‌کنند و مطمئنم در آمریکا هم این کار را انجام می‌دهند، متفاوت است. این که تلاش کنند تا احتمالا به امریکا و دولت آمریکا چهره ضعیفی را نشان دهند، این‌ها واقعیت‌های غلطی است که به مرور زمان در ذهن آقای ترامپ و دیگران اصلاح خواهد شد. امیدوارم که سیاست‌های معقولانه تری را در پیش بگیرند. توییتی را دو سه ماه پیش زدم که فشار حداکثری در دور اول با مقاومت حداکثری ایران مواجه شد. اگر الان هم تجربه کنند همان است. بهتر است به جای فشار حداکثری، عقلانیت حداکثری به کار گرفته شود. لازمه اش این است که شناخت درستی نسبت به واقعیت‌ها ایجاد شود.

آن چه که الان در سوریه رخ داده است و خیلی هم تاسف بر انگیز است، با جنایت‌هایی که در آن جا می‌شود، آیا برای ما یک تهدید منافع ملی به حساب می‌آید؟ باتوجه به این که سوریه همیشه عمق استراتژیک ما بوده است.

به نظرم کل منطقه عمق استراتژیک ما است. هر کشوری اهمیت خود را دارد. ولی آن چه که در سوریه رخ داده است، برای ما ثبات سوریه و حفظ وحدت سرزمین و تمامیت ارضی سوریه، نه برای ما، بلکه برای کل منطقه اهمیت اساسی دارد. فکر می‌کنم کل همسایگان سوریه و منطقه این را درک می‌کنند. کما این که در هر بیانیه ای که اتحادیه عرب و سازمان همکاری‌های اسلامی و برخی از کشورهای منطقه دو به دو و سه به سه جمع می‌شوند و می‌گویند، همین حرف ما است که خواهان ثبات و آرامش در سوریه هستند و این که مبادا سوریه به محلی برای تروریست‌ها تبدیل شود. همه خواهان حفظ تمامیت ارضی سوریه هستند و به شدت از ادامه اشغال خاک آن کشور توسط برخی به ویژه توسط صهیونیست‌ها و اشغال گری‌های جدیدی که صهیونیست‌ها داشته اند نگران هستند که باعث نگرانی‌های بسیار زیادی است. همینطور وحدت سرزمینی.

در سوریه فقط نظاره گر هستیم، ما تصمیم گرفته ایم که عجله نداشته باشیم

خطر بسیار بزرگ، تجزیه سوریه است و به نظرم برای کل منطقه خطر است. به نظرم فقط منفعتش برای اسراییل و رژیم صهیونیستی خواهد بود. فکر می‌کنم دست‌هایی در کار هستند که از سمت صهیونیست‌ها به این سمت پیش ببرند. ما در سوریه فقط نظاره گر هستیم. ما تصمیم گرفته ایم که عجله نداشته باشیم. حتی برای ارتباط با دولت جدید هم عجله ای نداریم. سیاست انتخاب شده ما صبر و انتظار است و دخالتی در آن چه که می‌گذرد نمی‌کنیم.
اگر از ما کمک بخواهند کمک می‌کنیم. ولی هیچ دخالتی نداریم. اما با نگرانی دنبال می‌کنیم. بخصوص تحولات اخیری که متاسفانه منجر به جمع قابل توجهی از مردم در سوریه شد. پیام ما این است که دولت سوریه تمام تلاش خود را برای برقراری آرامش و با خویشتنداری و بدون تلفات به مردم کند. این که وحدت سرزمینی سوریه را حفظ کنند و ثبات را در سوریه نگه دارند. این سیاست ما است و الان هم ادامه دارد.

حتما دیده اید که رسانه‌های داخلی و خارجی نگرانی‌هایی را ابراز کرده اند مبنی بر این که هر گونه توافق بین آمریکا و روسیه ممکن است رخ دهد و بازنده آن ایران باشد. توافق ایران با روسیه در مورد اوکراین و این که ممکن است آن دو در توافقات با خودشان ایران را وجه المعامله قرار دهند. چقدر این را منطقی و واقعی می‌دانید؟

در عالم روابط بین الملل همه چیز ممکن است. برای همین سیاست خارجی هر کشوری باید این باشد که همیشه هوشیار باشد. برای همین است که همه کشورها با دقت دنبال می‌کنند که وقتی دیگران باهم همکاری می‌کنند، تبعاتش برای کشور آن‌ها چگونه خواهد بود. اما درمورد روسیه، رابطه ما در حدی است که میزان اعتماد بیشتر از گذشته است. سفر اخیر آقای لاوروف به تهران نشان دهنده همین سطح مشورت‌ها بین دو کشور و میزان اعتماد بود. ایشان بعد از تماس‌هایی که با آمریکایی‌ها در خصوص اوکراین و سوریه با خود سوریه و آمریکایی‌ها داشتند و در خبرها هم آمده بود که اشاراتی هم به ایران شده است، بلافاصله وزیر خارجه روسیه درخواست کرد که به ایران بیاید و تشریف آوردند و ما را کامل در جریان قرار دادند.

یک اصل بین ایران و روسیه وجود دارد؛ اینکه هیچ کدام دیگری را شگفت زده نخواهیم کرد

بین ما و روسیه یک اصل وجود داشته است و بر آن هم تاکید شد و در این سفر هم تاکید شد که هیچ کدام از ما دیگری را شگفت زده نخواهیم کرد. حتما درمورد مسائل مربوط به همدیگر و مسائل مورد علاقه و نگرانی همدیگر از جمله در منطقه، اگر با دیگران صحبت و مشورت داریم، باهم قبل و بعدش مشورت خواهیم داشت. این یک اصل محترم است که بین ما وجود دارد و تا کنون هم بر همین اصل حرکت کرده ایم.

مشورت‌های بسیار خوبی بین ما و روسیه همینطور با چین همواره وجود داشته است. الان مقداری در حال ارتقای سطح آن هستیم. فردا در پکن اولین جلسه سه جانبه ایران، چین و روسیه در سطح معاونین وزیر خارجه برگزار می‌شود که آقای دکتر غریب آبادی الان آن جا هستند و شروعش با بحث هسته ای است که الان یک موضوع بسیار داغ روز است. در آینده، این مشورت‌ها را با چین و روسیه از نزدیک خواهیم داشت.

یکی از موضوعاتی که در سیاست خارجی اهمیت دارد، اقتدار وزارت خارجه است. همیشه موضوع سیاست خارجی مورد طمع بخش‌های مختلف حاکمیتی در داخل است. چه مجلس و چه چیزی به نام شورای راهبردی که زمانی دبیر آن بودید، یا در برخی معاونت‌های ریاست جمهوری، آن‌ها مکمل سیاست‌های وزارت خارجه هستند یا ممکن است گاهی اوقات مزاحم شوند. این اتفاق مربوط به این دولت نیست و از دولت‌های مختلف بوده است. به نظر می‌رسد که روابط شما با مجلس شاید بهتر از روابط وزارت خارجه در دولت‌های قبلی با مجلس‌های قبلی بوده است. در مجموع همه این‌ها را یک کاسه می‌دانید؟ یا گاهی وقت‌ها مزاحت‌ها شما را آزار می‌دهد؟

دیپلماسی وظیفه وزارت خارجه است. ولی اینطور نیست که ظرفیت‌های دیگری در کشور وجود نداشته باشند. ظرفیت‌هایی که می‌توانند در خدمت سیاست خارجی کشور قرار بگیرند. همه کشورها استفاده می‌کنند و ما هم استفاده می‌کنیم. مهم این هماهنگی و انسجامی است که در مواضع و کارها وجود داشته باشد و وزارت خارجه محور هماهنگی باشد که این الان وجود دارد. دیپلماسی پارلمانی یک دیپلماسی کاملا جا افتاده است و در همه کشورها اجرا می‌شود. مجلس ما ورود خوبی به دیپلماسی داشته اند و الان هم دارند. ظرفیت دیپلماسی پارلمانی ظرفیت خوبی است و همه جا استفاده می‌شود و ما هم استفاده می‌کنیم.

در سیاست خارجی بخل نداریم اما اگر کسی در کنسرت هماهنگ سیاست خارجی عمل نکند با او برخورد می کنیم

اندیشکده‌ها یک ظرفیت هستند. همینطور شورای راهبردی روابط خارجی به نظرم ظرفیت بسیاری قوی ای است. آن زمان که در داخلش بودم می‌گفتم و الان هم که بیرونش هستم باز هم می‌گویم. شخص آقای کمال خرازی به عنوان یک وزیر خارجه با تجربه در گذشته و الان که مشاور مقام معظم رهبری هستند و همینطور شورای راهبردی، در ارتباطات اندیشکده ای و در این موارد موثر هستند و سفرهای خوبی داشته اند.
هر جا هم بروند و بشود از ظرفیت‌های ایشان استفاده کرد این کار را خواهیم کرد. همینطور وزارت خانه‌های دیگر که هر وزارت خانه ارتباطات بین المللی برای کار خود دارد. همه این‌ها را هماهنگ می‌کنیم. برخی از معاونت‌های ریاست جمهوری و نهادهای داخلی و حتی احزاب ما ظرفیت هستند. مثلا حزب موتلفه اتفاقا روابط بین الملل قوی ای دارد. رفت و آمدهایی را با تعدادی احراب خارجی مشابه خود – بخصوص با حزب کمونیست چین – دارد و با این حزب یک روابط بسیار گسترده و قدیمی دارد. ما هم تشویق می‌کنیم و کمک می‌کنیم که انجام شود. در سیاست خارجی اگرچه اقتدار و فرماندهی واحد و هماهنگی لازم است، ولی نباید بخل هم کرد.
بالاخره حتی برخی شخصیت‌های ما هستند که ظرفیت‌های شخصی و فردی هستند و برخی اوقات می‌توانند ماموریت‌هایی بروند و انجام دهند و استفاده شود. ما بخل نداریم. مانع نمی‌شویم. ولی اگر کسی غیر هماهنگ باشد یا بخواهد از مسیر خارج شود یا در کنسرت هماهنگ سیاست خارجی عمل نکند با او برخورد می‌کنیم.

طالبان در افغانستان را هنوز به رسمیت نشناخته ایم

برخی از مسافرت‌های شما حاشیه‌هایی داشت. زیاد هم در فضای مجازی بازتاب داشته. ولی یکی از سفرهایی که به آن نقد بیشتری وارد شد، سفر شما به افغانستان بود. می‌گفتند در حالی که هیچ کشوری در دنیا افغانستان و طالبان را به رسمیت نشناخته است، چرا آقای عراقچی به کابل سفر میکرد؟

اولا ما به رسمیت نشناخته ایم و هنوز هم به رسمیت نمی‌شناسیم. ثانیا کشورهای دیگری بوده اند که وزرای خارجه آن‌ها سفر کرده اند. از جمله وزیر خارجه چین و قطر و نخست وزیر قطر. از کشورهای آسیای مرکزی هم چند شخصیت رفته اند. واقعیتی که وجود دارد این است که بین ما و کشور افغانستان، یک سری موضوعات بسیار جدی است که احتیاج دارد به این موضوعات پرداخته شود و بین دو طرف درموردش گفتگو شود.
بحث مواد مخدر و مهاجرین افغانستان است که همه در داخل کشور روی آن حساس شده اند و می‌گویند فکری شود. بحث امنیت مرزهای ما است که حدود ۱۰۰۰ کیلومتر مرز مشترک داریم و امنیت متر به متر آن برای ما مهم است. بحث تروریسم در افغانستان و گروه‌های تروریستی داعشی است. بحث امنیت شیعیان به طور خاص و البته صلح و ثبات افغانستان است. بحث زبان فارسی است که روی آن حساسیت داریم. بحث تجارت است که در شرایط تحریمی، تجارت ما با افغانستان به طور رسمی و غیر رسمی، میلیاردی است.
بحث آب و حقابه ایران را داریم که باید به سیستان و بلوچستان بیاید. هرکدامش یک چالش بزرگ و جدی است و هر کدامش با منافع ملی ایران سر و کار دارد. واقعیت این است که الان قدرتی در افغانستان سر کار است که در طول سه سال و نیم گذشته، حاکمیت خود را تثبیت کرده است و بر خلاف گذشته که هر گوشه افغانستان دست یکی بود، اینطور نیست و الان حاکمیت و امنیت برقرار است. باید برای منافع ملی خود به این موضوعات بپردازیم و آن‌ها را حل و فصل کنیم.

به عنوان وزیر خارجه برای منافع این کشور و مردم، هر جا لازم باشد خواهم رفت

به عنوان وزیر خارجه برای منافع این کشور و مردم، هر جا لازم باشد خواهم رفت. تردیدی در این نیست. در مورد موضوع آب، مردم در سیستان و بلوچستان و نماینده‌های مجلس همه انتظار دارند. اگر وزیر خارجه در اتاقش بنشیند، آبی به کشور جاری نمی‌شود. اگر بشود باید رفت و صحبت کرد و هرکسی می‌خواهد آن جا باشد. درمورد مهاجرین همه انتظار دارد کاری انجام شود. وظیفه وزیر کشور این است که آن‌ها را جمع کند و ترتیبات خروج آن‌ها را بدهد. وزیر خارجه هم وظیفه دارد به تفاهماتی در این زمینه برسد. بنابراین وزارت خارجه و دیپلماسی جای هیجان زدگی و احساسات و جو زدگی و جوگیر شدن نیست. آن چه که ملاک است منافع ملی کشور است و ما ماموریت داریم و اینطور تربیت شده ایم که منافع ملی کشور را در نظر بگیریم.

قول می دهم در تلاش خود در سال جدید کم نگذارم

سال نو بر شما مبارک باشد. در سال ۱۴۰۴ هم موفقیت‌های خوبی داشته باشید. خودتان سال ۱۴۰۴ را در عرصه دیپلماسی چطور پیش بینی می‌کنید؟

خدمت مردم تبریک عرض می‌کنم. ماه نوروزی که با ماه مبارک رمضان و به ویژه شب‌های قدر در روزهای اول نوروز همزمان شده است و امیدوارم که خداوند قدر بهتری برای مردم مقدر کندو دعاهای همه مستجاب شود. امیدوارم سال ۱۴۰۴ سال بهتری برای کشور باشد.
سال ۱۴۰۳ واقعا سال سختی بود حوادثی که در این یک سال رخ داد، به اندازه ده بیست سال کشور بود. امیدوارم سال ۱۴۰۴ سال آرامش و پیشرفت بیشتر برای کشور و سال امنیت بیشتر باشد و مشکلات ما در سیاست خارجی و در مسائل قتصادی رو به حل شد برود. غیر از این آرزوها، آن چه که قول می‌دهیم این است که در تلاش خود در سال جدید کم نگذاریم. بقیه بستگی به تقدیر الهی دارد که امیدوارم در این شب‌ها رقم بخورد.

The post عراقچی: احیای برجام به شکل فعلی به صلاح ما نیست appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

به گزارش رصد ؛ سید عباس عراقچی که به همراه همسر و دختر خردسالش در ویژه برنامه شبکه ۲ سیما برای تحویل سال نو حضور پیدا کرده بود، در پاسخ به سوالی در مورد جزییات نامه ترامپ به مقام معظم رهبری گفت: نامه بیشتر جنبه تهدید دارد، ولی فرصت‌هایی را نیز به اصطلاح ادعا می‌کند که وجود دارد.

وی افزود: ما روی زوایای نامه کار کرده‌ایم و روی همه نکات آن دقت کرده‌ایم.

عراقچی تاکید کرد: پاسخی که تهیه خواهد شد، با در نظر داشتن همه این زوایاست و هر دو بعد تهدید و فرصت را خواهیم دید و به تعبیر سردار شهید سلیمانی، در دل هر تهدید فرصتی هم وجود دارد و ما إن شاءالله فرصت‌های آن‌ را هم‌ مدنظر قرار خواهیم داد.

وزیر امور خارجه با بیان اینکه ویژگی تحویل سال نو امسال، این است که با ایام شب قدر همزمان شده است و این خیلی زیباست و معنی دارد، گفت: إن شاءالله همگی ما امسال، سال پر خیر و برکتی در پیش‌رو داشته باشیم و خداوند بهترین تقدیر را برای ملت ایران رقم بزند.

رئیس دستگاه دیپلماسی همچنین در بخش دیگر صحبت‌های خود با بیان اینکه سال ۱۴۰۳ سال بسیار سختی بود، ادامه داد: نکته مهم این است که ملت‌های بزرگ در سختی‌ها ساخته می‌شوند، ملت‌های بزرگ در موفقیت و عدم موفقیت‌ها رشد می‌کنند و این سختی‌ها باعث می‌شود که انسان تلاش بیشتری انجام دهد و دست به ابتکارات بیشتری برای جبران آسیب‌ها و عدم موفقیت‌ها بزند.

عراقچی با تاکید بر اینکه ملاک اصلی ما در حوزه سیاست خارجی تامین منافع ملی کشور و مردم است و همواره در این مسیر حرکت می‌کنیم، در بخش دیگر صحبت‌های خود با اشاره به صحبت مجری این برنامه مبنی بر اینکه رئیس جمهور جدید آمریکا، شرایط جدیدی را ایجاد کرده است، گفت: این شرایط برای ما ناآشنا نیست و ما یک دور دیگر نیز ایشان و فشار حداکثری که او اعمال کرده است، تجربه کرده‌ایم.

وزیر امور خارجه ادامه داد: إن شاءالله به فضل خداوند از پس پیچیدگی‌ها و سختی‌ها بر می‌آییم و منافع و امنیت ملی ایران را به بهترین نحو تامین می‌کنیم.

وی افزود: من و همکارانم در دستگاه سیاست خارجی کشور به مردم قول می‌دهیم که از هیچ تلاشی فروگذار نکنیم، هیچ فرصتی را برای تحقق منافع ملی مردم ایران از دست ندهیم و در راستای تامین منافع ملی ایران و مردم ایران تمام تلاش خود را به کار بگیریم.

ایسنا

The post عراقچی: به نامه ترامپ پاسخ می‌دهیم appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

برنامه گفتگوی ویژه خبری با موضوع نامه ترامپ؛ دعوت به مذاکره یا عملیات فریب بر روی آنتن رفت. در این برنامه ابراهیم متقی، کارشناس ارشد مسائل بین‌الملل، مجید عباسی عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و علی کاکا دزفولی جامعه شناس سیاسی در استدیو حاضر شدند.  حمیدرضا آصفی سخنگوی پیشین وزارت امور خارجه هم به صورت تلفنی مهمان برنامه بود.

سوال: آقای متقی بعد از یک هفته گمانه زنی بالاخره نامه دونالد ترامپ از طریق امارات تحویل جمهوری اسلامی ایران داده شد، درباره مسیر ارسال، موضوعات مختلف طولانی شدن زمان انتقال آن سوالات زیادی مطرح است اما راجع به این صحبت کنیم که چرا ارسال نامه یک کانال سنتی و چرا امارات؟

متقی: طبعاً کشورهایی که در فضای کنش رقابتی یا تعارضی قرار دارند در برخی از دوران‌های تاریخی نیازمند این هستند که به درک مشترک با طرف مقابل برسند، درک مشترک می‌تواند از طریق ابزارهای متفاوتی حاصل شود. پیام و یا سیگنال‌های مختلف ارتباطی و رسانه‌ای می‌تواند این درک جدید در رابطه با بازیگران را به وجود بیاورد، در دوران جنگ سرد در یک دوران تاریخی بین آمریکا و اتحاد شوروی چنین فضا و نشانه‌هایی وجود داشت اما وقتی که شرایط تغییر پیدا کرد و نشانه‌هایی از صلح سرد در روابط قدرت‌های بزرگ به وجود آمد پیام‌ها گویاتر و دقیق‌تر به نظر می‌رسید.

در یک دوران تاریخی دیپلماسی، یک دیپلماسی کرها بود یعنی در فضای آمریکا و اتحاد شوروی دیپلماسی کرها یعنی هر بازیگری فقط اعلام مواضع می‌کند و تمایلی به حل مسئله ندارد. طبیعی است کشوری که قدرت بزرگتر است از ابزارهای متنوعی برخوردار است و سعی می‌کند این ابزارها را در فضای رسانه‌ای به رخ طرف مقابل بکشاند اما یک نکته جدی وجود دارد و آن مسئله مقاومت است. اولین بار بحث مقاومت توسط فوکو مطرح شد، فوکو اندیشه مقاومت را اندیشه بازیگرانی دانست که از قدرت کمتری برخوردار هستند اما اراده لازم برای بقا را دارند به همین دلیل است که فضای ارتباطی و رسانه‌ای ایران و آمریکا در این یک هفته گذشته در وضعیت ابهام قرار داشته است.

نکته اولیه این است که آمریکایی‌ها مسیر درستی را برای انتقال پیام فراهم نکردند و انتخاب نکردند، اگر آمریکا می‌خواهد پیام بدهد گام اولیه اش این است که ایران در ایالات متحده دفتر نمایندگی دارد حالا ممکن است در واشنگتن فعالیت محدودتر باشد ولی در نیویورک تیم دیپلماتیک ایران فعال است و در طی ماه‌های گذشته تلاش‌های زیادی را در ارتباط با موضوعات مختلف انجام داده و توانسته نقش انتقال پیام و نقش میانجی را داشته باشد، مسیر دومی که ایالات متحده می‌توانست انتخاب کند انتخاب نماینده دیپلماتیک سوئیس به عنوان نماینده ایالات متحده محسوب می‌شود، این مسیر هم مسیر مطمئنی می‌توانست باشد و یک مسیری که کارسازتر باشد امروز فضایی که وجود دارد فضای ابهام است.

یعنی یک هفته برای ارسال یک پیام آن هم در عصر ارتباطات و آن هم در فضایی که ترامپ با گروه‌های رسانه‌ای هم مرتبط است به نظر من نشان دهنده یک نوع ناکارآمدی است، در فضای داخلی ایران ارسال این پیام تبدیل شده به یک طنز، من یکی دوتا کلیپ که دیدم واقعاً طنزهای خنده‌داری را ایجاد کرده بودند. خبرنگاری که از فاکس بیزینس بود به جای اینکه از ترامپ سوال کند نامه را برای آیت الله خامنه ای می‌خواهد ارسال کند اشتباه گفت آیت الله خمینی و این خودش تبدیل به یک طنز شد به همین دلیل می‌گفتند علت تاخیر ارسال نامه این بوده که به دفتر نشر آثار امام این نامه منتقل شده است یعنی آدرس اشتباه بوده ببینید! برخی مواقع اشتباهاتی که در حوزه‌های دیپلماتیک کشورها انجام بدهند یا حالت کمیک پیدا می‌کند مانند وضعیت فعلی یا می‌تواند ماهیت تراژیک داشته باشد به هر ترتیب آمدن وزیر مشاور در امور خارجه امارات به ایران این انگاره را می‌تواند تقویت کند که علاوه بر اینکه نامه‌ای منتقل می‌شود این فرد می‌خواهد یک نوع پیام دیپلماتیک برای میانجیگری را داشته باشد.

سوال: راجع به امارات که صحبت می‌کنیم بحث‌هایی مطرح بود مبنی بر اینکه روسیه قرار است نقش میانجی را بازی کند.

متقی: شأن روسیه در سیاست بین‌الملل خیلی بالاتر از این است که انتقال دهنده یک پیام باشد، روسیه می‌تواند به عنوان یک قدرت بزرگ نقش میانجی را داشته باشد ولی طبیعی است که این فرایندها عموماً باید از طریق بازیگران منطقه‌ای انجام شود یعنی امارات، قطر و عربستان به عنوان سه بازیگر منطقه‌ای هستند که می‌دانند اگر مسائل ایران و آمریکا و اسرائیل در وضعیت تصاعد بحران قرار بگیرد ناامنی ممکن است به حوزه‌های منطقه‌ای تسری پیدا کند، به همین دلیل آن ها تلاش می‌کنند که یک نوع بازدارندگی را در ارتباط با ناامنی فراهم کنند به هر ترتیب ورود وزیر مشاور در امور خارجه امارات می‌تواند این تسهیلگر انتقال پیام باشد و علاوه بر آن نشان بدهد که امارات می‌تواند نقش میانجی موثری داشته باشد اما یک نکته فنی وجود دارد و آن این است که دیپلماسی به ویژه دیپلماسی مبتنی بر میانجیگری زمانی معنا پیدا می‌کند که بازیگران در وضعیت یک نوع گود فیس یا حسن نیت قرار داشته باشند اگر هر کدام از بازیگرها انگاره مربوط به حسن نیت در پیامشان، در اهدافشان و فرایندها وجود نداشته باشد طبیعی است که چالش‌هایی را ایجاد خواهد کرد.

سوال: لاوروف یکی دو روز قبل اعلام کرد که شواهدی وجود دارد که در نامه رئیس جمهور آمریکا مباحثی فراتر از موضوعات هسته‌ای مطرح شده و موضوعاتی از قبیل دفاعی، قدرت منطقه‌ای جمهوری اسلامی ایران مطرح است نکته اینجا است که چرا روسیه نه، آقای متقی اشاره کردند و انور قرقاش این نامه را تحویل جمهوری اسلامی ایران داده و نکته دوم اینکه روسیه از مفاد و موضوعات این نامه چگونه مطلع شده است؟

عباسی: من در تکمیل فرمایشات آقای متقی دو نکته را عرض بکنم. نکته اول که در فرمایشات اولیه شما بود بحث دیپلماسی نامه‌ها بود. اصولاً دیپلماسی نامه زمانی مطرح می‌شود که بین دو دولت روابط رسمی وجود ندارد و علی القاعده این‌ها از طریق میانجی ارسال نامه تلاش می‌کنند تا مسائل و مشکلات را حل کنند و در این میان ممکن است راه‌هایی در نظر گرفته شود که از طریق این راه‌ها این نامه برسد. تعجب است بالاخره ما در عصر اطلاعات و ارتباطات به سر می‌بریم و حدود یک هفته پیش بود که ترامپ اعلام کرد من نامه‌ای را برای رهبری ایران ارسال کردم ولیکن این نامه تازه دیشب به دست جمهوری اسلامی ایران رسیده است.

حالا اگر این از دو راه اصلی که اشاره فرمودند یعنی از طریق دفتر نمایندگی ما در نیویورک یا از طریق دفتر حافظ منافع آمریکا در ایران یعنی سوئیس ارائه می‌شد خیلی سریع همان روز ممکن بود برسد. خوب کشورهای دیگر هم صحبت از این بود که به عنوان میانجی مطرح شدند برای اینکه نامه را بیاورند روسیه یکی از این کشورها بود که آقای متقی اشاره فرمودند چرا این اتفاق نیفتاد، عربستان از قبل عنوان کرده بود که ما آماده میانجیگری هستیم.

بعضی‌ها تصورشان بر این بود که ممکن است عربستان این کار را انجام بدهد، قطر هم نقش مهمی را در مسائل دیپلماسی منطقه ایفا می‌کند از جمله در بحث آتش بس غزه هم قطری‌ها هاب اصلی منطقه بودند ولی به یکباره دیشب ما از طریق امارات این نامه را دریافت کردیم. این احتمالاً پیامی است مبنی بر اینکه امارات می‌تواند واسطه‌ای باشد بین جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا که پیام‌های بین این‌ها را مبادله کند، لیکن در مورد محتوای نامه عموم صحبت‌هایی که صورت گرفته یا حدس و گمان است یا اینکه از منابع مختلف که این منابع می‌تواند متنوع و گوناگون باشد. محتویات نامه لو رفته است در اخبار امروز هم بود یکی از نکاتی که در این نامه علی الظاهر مطرح شده پیش شرط گذاشته شده، گفته پیش شرط اینکه ما بیاییم با شما وارد مذاکره بشویم خوب اصل مذاکره که زیر سوال است، در نامه علی الظاهر پیش شرط گذاشته شده و گفته شده جمهوری اسلامی ایران باید روابط خودش را با لبنان، با عراق و با یمن به نوعی کشورهایی که محور مقاومت هستند با آن ها تعدیل کند و آنچه که ما می‌خواهیم در مورد آن انجام بگیرد.

حالا اینکه برای مذاکره اصلاً باید پیش شرط گذاشته شود یا خیر که این بحث دیگری است و همین پیش شرط عملاً نامه را خراب می‌کند به این دلیل که اگر شما قائل به مذاکره برابر با رعایت حاکمیت طرف مقابل هستید علی القاعده بدون پیش شرط این مذاکره باید در موضع برابر انجام بگیرد.

سوال: آقای کاکا دزفولی یک مقدار بیشتر راجع به محتوای این نامه صحبت کنیم، لاوروف در خصوص نامه ترامپ اشاره کرده که خواسته‌ها واقع بینانه نیست و به نتیجه نخواهد رسید، بپردازیم به اینکه در نامه ترامپ به جمهوری اسلامی ایران چه بوده، چه محتوایی بوده که روسیه آن را واقع بینانه نمی‌بیند و از دادن نامه به جمهوری اسلامی ایران خودداری می‌کند؟

کاکا دزفولی: چون درباره محتوای نامه هنوز چیزی به طور رسمی منتشر نشده من سعی می‌کنم وارد این مبحث نشوم اما نکته‌ای که قابل توجه است شیوه ارسال نامه به ایران و دادن نامه به جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک دولت رسمی که در سراسر جهان عضو سازمان ملل است، عضو نهادهای بین‌المللی است این شیوه با آن رویه حاکم بر نظم بین‌الملل یک مقدار متفاوت است و این هم فقط به حکومت و دولت جمهوری اسلامی ایران برنمی‌گردد، یعنی شما دولتی را دارید خطاب قرار می‌دهید که نماینده یک ملت است، حکومت نماینده مردم ایران است پس شما هر رفتاری که درباره دولت جمهوری اسلامی ایران داشته باشید طبیعتاً به معنی این است که با مردم ایران این رفتار را کردید.

من سعی دارم بیشتر وجوه اجتماعی این قضیه را ببینم آقای متقی و آقای عباسی اساتید بین الملل هستند و طبیعتاً به مباحث بین‌الملل بیشتر خواهند پرداخت اما آنجایی که معمولاً نادیده گرفته می‌شود ارتباط مسئله مذاکره با جامعه ایران است و اینکه گاهی فراموش می‌شود که مذاکره الان فراتر از یک رخداد سیاسی تبدیل به یک پدیده اجتماعی شده است و علت آن هم متفاوت است. علت‌های متنوعی را می‌شود برای آن گفت یعنی ما از چندین دهه است که مسئله مذاکره را داریم تقریبا بعد از پیروزی انقلاب رابطه متقابلی که با آمریکا داشتیم چون مسئله مذاکره هم مطرح بوده این حافظه تاریخی مشترک به علاوه چیزهایی که در پیشینه تاریخ ما بوده یعنی قبل از جمهوری اسلامی ایران و قبل از انقلاب باز هم سابقه بدعهدی آمریکا و مداخلاتی که در ایران داشته در مجموع پیشینه مثبت و نگاه مثبتی را از طرف مردم ایران به این دولت به وجود نمی‌آورد. مذاکره برای ما در حال حاضر تبدیل به یک پدیده اجتماعی شده است به این معنا که حافظه مشترکی با آن داریم روزها و هفته‌ها و ماه‌ها درباره آن نوشته می‌شود در روزنامه‌ها به مراتب افرادی هستند که زیاد به ابعاد مختلف آن می‌پردازند این‌ها تبدیل به یک مسئله روزمره مشابه است وقتی یک مسئله سیاسی تبدیل به یک مسئله اجتماعی شود پیچیده‌تر می‌شود هم به لحاظ پیشبرد مسئله و هم به لحاظ شیوه تصمیم‌گیری و فرایندهایی که بر آن حاکم می‌شود و مسئله دچار پیچیدگی‌های بیشتری می‌شود.

بنابراین یک آسیبی که ما الان داریم ساده سازی از مذاکره است، دوست دارم یک نکته را تاکید کنم این که مسئله اصلی و سوال اصلی ما الان این نیست که مذاکره آری یا خیر، جمهوری اسلامی همیشه پای میز مذاکره بوده و سیره عملی اش این را نشان می‌دهد، مسئله ما الان این است که اولاً طرف مقابل بنای مذاکره با شرایطی که شرایط معقول و منطقی است را ندارد یعنی اصلاً بحث توپ در زمین ما نیست، زمین بازی ما آری یا خیر نیست همه چیز آماده نیست که ما الان بگوییم آری یا نه ضمن اینکه اگر مسیر معقول و منطقی خودش را پیش برود جمهوری اسلامی مشکلی بابت مذاکره ندارد در زمانی که منافع ملی تامین شود، همانطور که می‌بینید آقای عراقچی در واکنش به این نامه باز هم با وجود ادبیاتی که در فضای رسانه‌ای کشور بود پاسخ قاطعی ندادند و گفتند بررسی می‌شود، این نشان دهنده این است که ما اساساً با اساس مذاکره مشکلی نداریم پیچیده‌تر شدن مسئله مذاکره به خاطر وجوه اجتماعی ارتباط دارد با ویژگی‌های جامعه ایران، در نظریه های جامعه شناسی و در نظریه های بین الملل، یک مبحثی هست به اسم انعکاس ویژگی های اجتماعی یک کشور یا ویژگی های درون یک دولت که جمعیت و مردم آن دولت باشند، در سیاست خارجی آن کشور، ما نمی توانیم سیاست خارجی جمهوری اسلامی را جدای از ویژگی هایی که مردم ایران دارند ببینیم، یعنی اگر قرار باشد مثلا ما مذاکره بکنیم یا نکنیم یا با رویکرد انعطاف پذیر یا با رویکرد بسیار مقتدرانه همه این ها بستگی به جامعه ای دارد که شما دارید آن را نمایندگی می کنید. این را ما نباید نادیده بگیریم چیزی که متاسفانه در رسانه های کشور بعضا می نویسند و ساده سازی می کنند مسئله را، مذاکره را تقریبا به یک پدیده سیاسی که انگار تصمیم گیری درباره آن مثلا بسته به رئیس دولت است یا رئیس حاکمیت است یا مثلا یک وزیر دو وزیر است، نه اینگونه نیست.

سوال: یک مبحثی را مطرح کردید که مذاکرات از یک موضوع سیاسی با یک رویکرد سیاسی دارد تبدیل به یک رخداد اجتماعی می شود این که این چقدر اصلا تهدید است، فرصت است، چه آسیب هایی را ممکن است به بدنه هم سیاست و هم اجتماع وارد کند بیشتر با شما صحبت می کنم. آقای متقی همه طرح های برجام را اگر نگاه کنیم، به جز ایالات متحده آمریکا وارد یک فرآیند جدید و مرحله جدیدی از مذاکره شده از یک سو ما مذاکرات جمهوری اسلامی ایران را داریم و سه کشور اروپایی که چند دور برگزار شده و الان در گزارش خانم شبیری هم بود که جمهوری اسلامی ایران، روسیه و چین یک دیدار و یک مذاکره سه جانبه را برگزار کردند، سوالم اینجاست که گزینه ایالات متحده آمریکا در این شرایط چه خواهد بود آیا همچنان به فشار حداکثری خود و اعمال فشار خود ادامه خواهد داد؟

متقی: بحثی که وجود دارد این است که اولا کشورهای اروپایی اگرچه اختلافاتی با ایالات متحده دارند و در رابطه با مسائل مربوط به تعرفه ها یا موضوعاتی در رابطه با کانادا و بحث های مربوط به تجارت جهانی با همدیگر اختلاف نظر دارند اما یک نوع عقلانیت راهبردی وجود دارد و این اختلاف نظر را از این حوزه به عرصه کنش خودشان با ایران تسری نمی دهند، کشورهای اروپایی یعنی آلمان ، فرانسه و انگلیس که امروز سفرایشان به وزارت امور خارجه احضار شدند و بحث اصلی هم مربوط به مسائلی بود که در فضای شورای امنیت در صدد اعمال فشارهای جدید به گونه ای مشترک علیه ایران بودند، آن ها پیرو و دنباله روی ایالات متحده خواهند بود. بنابراین مجموعه های اروپایی و امریکا به تنهایی می توانند زمینه های لازم برای اسنپ بک را بوجود بیاورند از طرف دیگر مذاکراتی که ما اخیرا با اروپایی ها در دو مرحله داشتیم با همین تروییکای اروپایی، به نتیجه مشخصی نرسیده، کشورهای اروپایی حتی زمانی که ترامپ در دوره گذشته ریاست جمهوری از برجام خارج شد، هیچگاه آن ساز و کارهای همکاری اقتصادی را با ایران عملیاتی نکردند، به چه دلیل ؟ به این دلیل که اروپا به صورت اجتناب ناپذیر خودش را با ایالات متحده در ارتباط با ایران هماهنگ می کند.

پس این را داشته باشیم که جبهه امریکا و سه کشور اروپایی و تبعا کمیساریای امور خارجی اتحادیه اروپا نسبتا با همدیگر مشابه است، در این شرایط ایران چه باید بکند ؟ کاری که ایران باید بکند، این است که همکاری های خودش را با برخی از قدرت های بزرگ مثل روسیه و چین گسترش بدهد، یعنی همکاری ایران با روسیه و چین در فضای فعلی یک ضرورت اجتناب ناپذیر است، وقتی که ائتلاف علیه شما شکل می گیرد در حوزه سیاست بین الملل و یک نوع سنگربندی در فضای بین المللی علیه شما ایجاد می شود، شما ناچارید که در وضعیت ائتلاف قرار بگیرید، حالا کاری نداریم که برخی از فضاهای رسانه ای بین المللی مثل ایران اینترنشنال و بی بی سی و … تلاش دارند تا مخدوش بکنند نقش یابی چین و روسیه را در ارتباط با ایران و این مسئله هم تسری پیدا می کند به فضای اجتماعی و برخی از رسانه های داخلی، اما یک واقعیت وجود دارد و آن این است که آیا در برابر این ائتلاف ایران باید یک تنه مقاومت کند ؟

طبیعی است که این معنا ندارد ، عقلانیت راهبردی ایجاب می کند وقتی که با تو در فضای ائتلاف قرار دارند ، تو هم از ساز و کارهای ائتلافی بهره بگیری. بنابراین همکاری با روسیه و چین یک دیپلماسی نیست، یک سیاست هم نیست ، یک امر اجتناب ناپذیر و ضروری است، شما وقتی که در فضای تهدید مرکب قرار دارید، باید همکاری های چند جانبه خودت را گسترش بدهید، خوشبختانه روسیه و چین ضرورت های همکاری با ایران را درک می کنند و می دانند که ایران به هیچ وجه تاکنون سیاست مربوط به تولید سلاح هسته ای را در دستور کار خودش قرار نداده است، این را داشته باشید که روسیه و چین هم مخالف این هستند که ایران به سلاح هسته ای دست پیدا بکند و وقتی که روسیه و چین به این جمع بندی می رسند که باید ایران آزادی عمل بیشتری داشته باشد و باید کنش همکاری جویانه با ایران شکل بگیرد ، طبیعی است که ایران می بایست فضای ارتباطی خودش را با این کشورها در ارتباط با ایالات متحده و تروییکای اروپایی ارتقا بدهد.

نکته بعدی نقشی است که روسیه در آینده کنش تعاملی ایران و ایالات متحده ایفا خواهد کرد یعنی روسیه به چندین دلیل یک نقش تعیین کننده ای را در اعتماد سازی نسبی در فضای کنش دیپلماتیک ایران خواهد داشت. اگر به گذشته اخیر توجه داشته باشید، تماس تلفنی ترامپ و پوتین یکی از موضوعات آن بحث مربوط به ایران بود، پس نشان می دهد که ایران یکی از موضوعات اصلی روابط آمریکا و روسیه محسوب می شود، نکته بعدی در مذاکراتی که پوتین و ترامپ در عربستان داشتند در آن فضا هم مسئله ایران یکی از بحث های جدی مطرح می شد، بنابراین این که ایران بعنوان یک بازیگر منطقه ای نیازمند این است که یک نوع همکاری، یک نوع کنش تعاملی با روسیه و چین هم داشته باشد، به نظر من یک ضرورت راهبردی محسوب می شود، نه صرفا یک کنش دیپلماتیک .

سوال: آقای عباسی، دوره گذشته ریاست جمهوری آمریکا دونالد ترامپ را که بررسی کنیم می بینیم که خواهان مذاکره و توافق با جمهوری اسلامی ایران است، حالا هم در چندین نوبت بحث مذاکره را مطرح می کند نامه ارسال می کند برای جمهوری اسلامی ایران، واقعا به دنبال مذاکره است یا نه، از بازی مذاکره دنبال هدف های دیگری است ؟

عباسی: ما در روانشناسی سیاسی در بحث مذاکرات می گوییم که ما دو نوع مذاکره داریم یکی مذاکره ای که با حسن نیت انجام می گیرد، هدف رسیدن به تفاهم و حل مسئله است، دوم مذاکره با سوء نیت است، یعنی مذاکره ای که هدف تفاهم نیست بلکه هدف این است که یکی از طرفین منافع خودش را به طور کامل تامین کند و طرف مقابل از منافع خودش کوتاه بیاید. آمریکایی ها در مذاکرات همیشه نوع دوم بودند، یعنی تجربه ای که ما از مذاکرات آمریکا داشتیم این که آمریکایی ها هیچ وقت دنبال حل مسئله یا مذاکره در موضع برابر برای این که تامین منافع هر دو طرف انجام بگیرد نبودند، اگر مذاکره ای هم صورت گرفته یا درخواست مذاکره ای صورت می گیرد مثل همین نامه ای که این اقا فرستاده بیشتر هدف باز ارتقاء فشار است، فشار به افکار عمومی که ما می خواهیم مذاکره کنیم اما طرف مقابل به دنبال این مسئله نیست.

من چند تا تجربه را خدمت شما عرض بکنم، اکتبر ۱۹۹۴ بیل کلینتن با دولت وقت کره شمالی مذاکره می کند، هدف این است که آن فعالیت های هسته ای کره شمالی کاهش پیدا بکند، حتی آمریکایی ها متعهد می شوند که آب سبک هم به کره شمالی بدهند ، بعدا سال ۲۰۰۳ جرج دبلیو بوش به طور یکطرفه از این توافق خارج می شود، ۲۰۰۵ روزنامه نیویورک تایمز می نویسد که یکی از مهم ترین دلایل خروج جرج دبلیو بوش این بوده که آمریکایی ها معتقد بودند که کره شمالی باید تاسیسات هسته ای خودش را کامل جمع می کرده و بعد یک فرآیند به قول آن ها اصلاح ولی در لفافه بحث متلاشی شدن را طی می کرده و جرج دبلیو بوش به این نتیجه رسیده و خارج شده است.

تجربه لیبی را داریم و بلایی که سر سرهنگ قزافی آمد، تجربه سودان را داریم، تجربه خود همین فرد که الان در آمریکا رئیس جمهور هست را در دوره اول داریم، اگر بینندگان عزیز، اساتید محترم که قطعا به خاطر می آورند همین آقا مذاکرات را با کره شمالی شروع کرد، چند باری رفت و آمد صورت گرفت، در کره جنوبی میزبانی انجام گرفت ولی نتیجه و خروجی آن چه شد ؟ این ها به کره شمالی گفتند شما بروید تاسیسات هسته ای تان را جمع کنید، موشک های قاره پیما را محدود کنید ما تحریم ها را برداریم، هر چقدر کره شمالی ایستاد ، آنها چون اشتباه ما را در برجام دیده بودند ایستادند گام به گام این اتفاق بیفتد، چون گام به گام اتفاق نیفتاد عملا مذاکرات خاتمه پیدا کرد.

این جا هم آمریکایی ها دنبال عملیات فریب بودند یعنی کره شمالی جمع بکند و بعد آن ها تحریم ها را برندارند، یک استراتژی را آمریکایی ها در مذاکرات شان دارند که این را بعضا اندیشکده های آمریکایی می نویسند، مورد اول که همیشه در این مذاکرات آمریکایی ها مدنظر قرار می دهند می گویند که ما باید مذاکرات مان به گونه ای باشد که طرف مقابل ارزش های آمریکایی را بپذیرد، یعنی فرآیند آمریکایی شدن را طی کند یا باید مذاکرات ما به گونه ای باشد که طرف مقابل فرآیند متلاشی شدن را طی بکند، مثل لیبی، مثل سودان که تجزیه شد و امثال این ها در بحث آمریکایی شدن هم باز ما تجربیاتی داریم، نمونه آن مصر است که زمانی که وارد فرآیند سازش شد و غیره، می گویند اگر ما مذاکرات مان به گونه ای باشد که طرف امتیاز بگیرد ما عملا به آن مشروعیت دادیم، ترامپ و تیم حاکم بر آمریکا نگرشی که به مذاکرات دارند نگرش همه یا هیچ است، یعنی این ها در مذاکرات کاغذ را روبروی طرف مقابل می گذارند می گویند این را شما امضا و تایید کن، درحالی که ما در مذاکرات به دنبال بده بستان هستیم، ۵ امتیاز می دهیم ۴ امتیاز هم ممکن است بگیریم، لذا تجربه مذاکراتی با آمریکا که مذاکرات برجام را هم ما در تجربه خودمان داریم حاکی از این است که این نامه با حسن نیت ارائه نشده و در شرایط کنونی این که شما بیایید تهدید کنید، این که فشار حداکثری را افزایش بدهید، بعد بیایید بگویید که یا گزینه مذاکره که بعد برای مذاکره هم پیش شرط بگذارید، که مثلا بحث های منطقه ای را بگذارید کنار، بحث موشکی را بگذارید کنار و بعد نکته بعد این که مذاکره ما برای چه می خواهیم انجام بدهیم ؟ می خواهیم مذاکره کنیم که تحریم ها رفع بشود آیا از طریق این مذاکراتی که تحت فشار هست، از موضع برابر نیست و به قول مقام معظم رهبری هوشمندانه، شرافتمندانه و عاقلانه نیست، ما می توانیم رفع تحریم ها انجام بدهیم ؟ که به اعتقاد من نمی توانیم این کار را انجام بدهیم .

سوال: یک نکته مهم را شما اشاره کردید اجازه بدهید با آقای کاکادزفولی ادامه بدهم، آقای کاکادزفولی بحث برداشتن تحریم ها در حالی نامه دونالد ترامپ توسط امارات به جمهوری اسلامی ایران ارسال می شود و داده می شود که ما همزمان می بینیم که محسن پاک نژاد وزیر نفت جمهوری اسلامی ایران ۱۸ شرکت و ۱۳ کشتی مورد تحریم ایالات متحده آمریکا قرار می گیرد این ادعا در این شرایط چگونه قابل بررسی است یا راجع به تیتر برنامه صحبت کنیم ، ارسال نامه رئیس جمهوری امریکا به جمهوری اسلامی ایران بحث مذاکره یا عملیات فریب؟

کاکادزفولی: شما امروز اگر از مردم ایران سوال بپرسید که تا چه اندازه به آمریکا اعتماد دارند و دولت آمریکا ، این سوال را امروز بپرسید و این سوال را ۱۰ سال پیش می پرسیدید، قبل از تجربه برجام یا حتی حین تجربه برجام، طبیعتا بخش زیادی از پاسخ هایی که جامعه ایران بخش هایی از جامعه ایران به این سوال خواهند داد، تفاوت کرده است، یعنی میزان اعتماد به آمریکا، یک وقتی هست شما می گویید که ما در مسئله مشکلات اقتصادی کشور در این وضعیت قرار داریم و نیاز به مذاکره داریم، نیاز به رفع تحریم ها داریم، نیاز به گشایش هایی داریم، آنجا ممکن است همگی همنظر باشند یعنی تفاوت در شیوه است، تفاوت در روش است، تفاوت در شرایط حاکم بر مذاکره است، اما یک زمانی هست شما بحث اعتماد می کنید، شما ممکن است بروید پای میز مذاکره، ممکن است مردم از شما بخواهند بروید پای میز مذاکره، بخش هایی از جامعه راه حل مشکلات اقتصادی را به درستی یا نادرستی در مذاکره ببیند ولی همان بخش هایی از جامعه که این راه حل را می بیند نسبت به آمریکا اعتمادش را از دست داده، پس مسئله اعتماد سهم مهمی را در این قضیه بازی می کند.

این که تحت چه شرایطی ما وارد مذاکره بشویم بخش زیادی از آن به ویژگی های جامعه برمی گردد من در صحبت های قبلی عرض کردم، ویژگی های جامعه ایران در طول تاریخ و حتی در حال حاضر یکی از ویژگی های مهم آن این است که زیر بار حرف زور نمی روند. این حرف زور را هر کسی می خواهد بزند چه از بیرون چه از داخل اصلا مهم نیست، این ویژگی مانع از این می شود که شما بتوانید با کسی که بی ادبانه ادب بین الملل منظورم است تحت قوانین بین الملل، تحت رویه های مرسوم بین الملل، بی ادبانه با شما وارد گفتگو می شود یا وارد اعمال فشار می شود، مانع از این می شود که بخواهید با او مذاکره ای را انجام بدهید.

یک بحثی را آقای عباسی اشاره کردند، بحث تجربه لیبی بود، خودشان هم من مقاله ای از ایشان خواندم فکر می کنم مفصل تر توضیح می توانند بدهند، ولی شرایطی را که الان برای جمهوری اسلامی دارند در رسانه ها القا می کنند، سفیر اسرائیل در آمریکا همین یکی دو روز گذشته به صراحت اعلام کرده بود که ما نسخه لیبی را باید برای ایران تجویز کنیم، نسخه لیبی چه بود؟ در سال ۲۰۰۳ لیبی حاضر شد که تاسیسات هسته ای را کاملا از بین ببرد و همین شرایط مشابهی که الان ترامپ از جمهوری اسلامی ایران می خواهد، حاضر شد تن به این ها بدهد در یک مقطع کوتاهی یک رشد و شکوفایی و یک گشایشی اتفاق افتاد تا سال ۲۰۱۱ که کلا حکومت لیبی فرو پاشید، این یک تجربه عینی است، خیلی هم شبیه از نظر این که ما دولت آمریکایی که با آن مواجه هستیم و شرایطی را که مطرح می کنند شبیه به این چیزی است که الان ما با تجربه لیبی می توانیم مطالعه کنیم، این تجربه عینی وقتی جلوی چشم ما هست، به علاوه ده ها تجربه عهدشکنی و بی اعتمادی آمریکا، چه چیزی باید باعث بشود که ما متقاعد به مذاکره بشویم ؟ ما الان متاسفانه کسانی در داخل کشور هستند که با احترام به همه اساتید دانشگاه، استاد دانشگاه هم هستند اما منطقی که برای مذاکره طرح می کنند این است که آمریکا قدرت دارد می تواند و ما هم چاره ای نداریم باید برویم مذاکره.

یعنی این دیگر شاید هر کسی در کوچه و خیابان که سوادی از علم سیاست و علم جامعه شناسی نداشته باشد می داند که این اصلا منطق نیست این به ذهن هر کسی می رسد در درجه اول، این ساده سازی ها متاسفانه آسیب بحث مذاکرات را بیشتر می کند این که مسئله اجتماعی شد فرمودید چه آسیب هایی دارد ؟ یکی از آسیب هایش این است که شما باید برای جامعه بیشتر توضیح بدهید و کسی نیست که این ها را توضیح بدهد، اساتید بین الملل بالاخره یک وسع محدودی دارند، پیچیدگی مسائل و انبوه مسائل اینقدر زیاد می شود و استدلال ها و مولفه ها اینقدر پیچیده می شوند که شما از عهده توضیح آن برنمی آیید در عین حال یک جامعه ای هم هست که دوست دارد بداند برای آن یک ابهام ها و سوالاتی هست این مسائل به نظرم در مجموع شرایط مذاکره را یک مقداری دشوار می کند .

سوال: آقای متقی، تهدیدهایی که ترامپ دارد انجام میدهد علیه اوکراین، علیه کانادا، علیه ژاپن، علیه جمهوری اسلامی ایران چقدر جدی است ؟ دارد از تکنیک مرد دیوانه استفاده می کند یا به مرگ می گیرد که به تب کشورها راضی بشوند ؟

متقی: ایالات متحده یک قدرت بزرگ جهانی است به لحاظ ساختار نظامی، به لحاظ تولید ناخالص داخلی، به لحاظ قابلیت های تکنولوژیک قابلیت مقایسه با خیلی از این بازیگران دیگر را ندارد، اما این بازیگر باید چه نقشی را ایفا بکند ؟ اگر خواسته باشد نقش هژمونیک را ایفا کند و در فضای فرادستی قرار بگیرد و از سیاست های تحکمی بهره بگیرد طبیعی است که بازیگران دیگر تلاش می کنند تا در برابر الگوی رفتاری آن بازیگر ائتلاف سازی کنند، این یک بحث تئوریک روابط بین الملل است و شاید اولین بار فردی به نام رابرت کاپلان به آن اشاره داشته که هژمونی ها به این دلیل شکل نمی گیرد یا شکننده خواهد بود که در برابر بازیگر هژمون سایر کشورها ائتلاف می کنند، ترامپ خیلی دوست دارد که چنین نقشی را برای ایالات متحده از طریق سیاست تحکمی و یا دیپلماسی اجبار پیگیری کند، نتیجه عملی چه شده ؟ نتیجه عملی این شده که ایران در فضای کنش ارتباطی خود سطح همکاری های خود را و هماهنگ سازی هایش را با روسیه و چین ارتقاء داده. بنابراین این انگاره که قدرت های بزرگ سیاست خارجی شان تهاجمی است، طبیعی است، تاریخ روابط بین الملل همواره این را گفته است، چرا ؟ چون این قدرت و جایگاه ساختاری است که تعیین می کند چه بازیگری باید چه نقشی را ایفاد کند، اما در طول تاریخ بازیگرانی هم در فضای مقاومت قرار داشتند شما در نظر بگیرید حتی زلنسکی در آن شرایط دیپلماسی حمایتی که می خواست داشته باشد با ترامپ و ونس مقاومت کرد، مقاومت در سطوح مختلفی قرار دارد، درست است که زلنسکی نمی تواند مقاومت خود را ادامه بدهد چون در وضعیت بدی با ایالات متحده قرار گرفته، مسئله ایران با اوکراین و یا لیبی کاملا متفاوت است، ایران یک بازیگر منطقه ای است، یک ژئوپلیتیک خاصی دارد، یک ژئوپلیتیک قدرتی دارد اما یکسری محدودیت ها را هم دارد و آن تنهایی منطقه ای است.

در فضای موجود سیاست ترامپ سیاست تهاجمی علیه تمام بازیگران است، به احتمال زیاد دیپلماسی او هم دیپلماسی از موضع بالا است، امریکایی ها هم به این موضوع واقف هستند که ایران علیرغم این که سطح موازنه قدرت منطقه ای خود و تاکتیکی خود و راهبردی خود تغییر پیدا کرده اما در عین حال راهبرد مقاومت در دستور کارش قرار خواهد گرفت. فولر یک بحث جدی دارد گفته که ایرانی ها رویکردشان آخرت گرا است، بازیگری که رویکرد آخرت گرا دارد، طبیعی است که در برابر فشار دیپلماتیک و راهبردی از ساز و کارهای مقاومت بهره می گیرد، اما رویکردی که من دارم این است که ژئوپلیتیک ایران به گونه ای است که امریکا نمی تواند آن را نادیده بگیرد، روسیه در این فضا در شرایط میانجی گری قرار خواهد گرفت و یک فضای تعادلی در ماه های آینده به صورت اجتناب ناپذیر ایجاد خواهد شد .

سوال: آقای حمیدرضا آصفی سخنگوی پیشین وزارت امور خارجه به صورت تلفنی به جمع ما اضافه شدند . یک نگاهی بیاندازیم به کارنامه عملکردی مردی که علاقه بسیار زیادی به خروج از پیمان ها و معاهدات و توافقنامه های بین المللی دارد و ببینیم که با چنین فردی و چنین دولتی توافق و مذاکره عاقلانه هست؟

آصفی: یک مقدار صحبت کردن درمورد نامه در مورد رفتار آقای ترامپ هم سخت است هم آسان است، سخت از این جهت که ما نامه را ندیدیم، وقتی آدم نامه را ندیده هم عاقلانه نیست، هم شاید به ثواب نباشد راجع به آن اظهار نظر کردن. به هرحال آدم باید در مورد چیزی صحبت کند که از آن اطلاع دارد باید صبر کرد ببینیم در نامه چه چیزهایی گفته شده است، البته می شود با توجه به فضاسازی که کردند گمانه هایی را زد. وزیر خارجه روس هم یک مطلبی راگفت که به نظر می رسد شاید آنها به نوعی از محتوای نامه خبر دارند البته با طعنه با نامه برخورد کرد و یک جایی اشاره کرد که نمی شود همه کشورها در منطقه حق داشته باشند منافع خودشان را دنبال کنند به جز جمهوری اسلامی، این حرفی بود که آقای لاوروف زد حالا به هر حال مستقل از اینکه در نامه چه بوده من می‌خواهم با رفتار خود آقای ترامپ قضاوت کنم.

شاید آن راحت‌تر باشد، آقای ترامپ یک کتابی نوشته یا داده برایش نوشتند، افکارش است و در آن در مورد چگونگی مذاکره و مذاکره کردن می‌گوید من چند محورش را عرض می‌کنم، آقای ترامپ می‌گویند وقتی می‌خواهی مذاکره کنی هر لحظه آماده باش برای اینکه از مذاکره خارج شوی، طرف را خسته کن رسانه‌ها را به کار بگیر و از خودت هم یک چهره غیر قابل اعتماد نشان بده این تصور ایشان از مذاکره است خوب با این فرد نمی‌شود وارد مذاکره شد. وقتی خود ایشان می‌گوید به چه صورت می‌خواهد مذاکره کند حالا به سوابق ایشان هم من نمی‌خواهم اشاره کنم که برجام را پاره کرد، خیلی فاتحانه گفت من از برجام خارج شدم و حرف‌های دیگری که زد و رفتاری که داشت من باب مثال با کره شمالی دو یا سه دور صحبت کرد و بعد هم رها کرد،رفتار آقای ترامپ نشان می‌دهد با متر و معیاری که ایشان از خودش نشان داده مذاکره کردن با ایشان کار بی‌فایده ای است فقط وقت تلف کردن است.

سوال: رویکرد جمهوری اسلامی ایران در قبال دولت جدید آمریکا چگونه باید باشد؟

آصفی: دولت جدید آمریکا، دولت سابق آمریکا در کلانش خیلی با هم فرق ندارند یک جمله‌ای را من عاریه بگیرم از آقای فیدل کاسترو به ایشان گفته بودند فرق بین دموکرات و جمهوری‌خواه چیست ایشان گفته بودند دو لنگه کفشی هستند که یک صهیونیست به پا کرده است، قشنگ‌ترین تعبیری بود که من دیدم. در صحبت‌های آقای دکتر متقی بود که ما باید ائتلاف‌های منطقه‌ای را درست کنیم الان با چین و روسیه روابط خوب است با کشورهای منطقه به سرعت در حال بهبود است من با اطلاعاتی که دارم می‌گویم و گمانه زنی نمی‌کنم کشورهای منطقه علاقه دارند که با ایران رابطه‌شان را گسترش بدهند این خیلی جالب است برای اولین بار است یا شاید نو است که کشورهای منطقه آینده اقتصادی و مهمتر از آن آینده امنیتی خودشان را گره زده به ایران می‌دانند. البته اقتصاد هم خوب دارد جلو می‌رود همین سفر وزیر مشاور امارات آقای قرقاش به نظرم نمونه روشنی بود من فکر می‌کنم روابط را باید با کشورهای منطقه گسترش بدهیم رابطه با چین و روسیه را باید تشدید کنیم و در پیمان‌های منطقه‌ای که هستیم باید تقویتش کنیم و در جاهایی که نیستیم باید حضور پیدا کنیم. یک نکته‌ای را بگویم این حاصل تجربه چند دهه من است شما باید داخل را تقویت کنید به لحاظ سیاسی، اقتصادی، به لحاظ همگرایی بین مردم اگر شما به داخل برسید و تقویت کنید و آن روابط را هم در دستور کار قرار بدهید طبیعی است که تلاش‌های آمریکا و یا هر کشور دیگری برای اینکه شما را به چالش جدی بکشند ناموفق خواهد بود.

The post تحلیل سه کارشناس از نامه ترامپ به ایران appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

۱۵ اسفند ۱۴۰۳ -۵ مارس ۲۰۲۵:

بر اساس گزارش‌های اولیه، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در این روز نامه‌ای خطاب به حضرت آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، تهیه و ارسال کرده است. اگرچه این تاریخ بر اساس اظهارات بعدی ترامپ تخمین زده شده، اما هنوز جزئیات رسمی از سوی کاخ سفید منتشر نشده است.

۱۶ اسفند ۱۴۰۳ -۶ مارس ۲۰۲۵:

در مصاحبه‌ای با شبکه فاکس‌نیوز که بخشی از آن روز بعد منتشر شد، ترامپ اعلام کرد که چهارشنبه گذشته (۵ مارس) نامه‌ای به رهبر ایران ارسال و ایشان را به انجام مذاکرات دعوت کرده است. او در این گفت‌وگو اظهار امیدواری کرد که ایران وارد مذاکره شود و عنوان کرد: «این اقدام در نهایت به سود خودشان خواهد بود.»
همچنین در جمع خبرنگاران در کاخ سفید اعلام کرد: « به‌زودی اتفاقی در رابطه با ایران رخ خواهد داد». این اولین اعلام رسمی درباره ارسال نامه بود..

۱۷ اسفند ۱۴۰۳ -۷ مارس ۲۰۲۵:

مصاحبه کامل ترامپ با شبکه فاکس‌نیوز به طور گسترده پخش و خبر ارسال نامه در رسانه‌های مختلف بازتاب پیدا کرد.
در همین روز، نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل متحد طی بیانیه‌ای اعلام کرد: «تا این لحظه هیچ نامه‌ای از سوی دونالد ترامپ دریافت نکرده‌ایم.» این واکنش از جانب ایران، تردید‌هایی درباره رسیدن نامه به دست مقامات تهران ایجاد کرد.

۱۷ اسفند ۱۴۰۳ -۷ مارس ۲۰۲۵:

ترامپ، در مصاحبه دیگری با شبکه فاکس بیزینس در روز جمعه، بار دیگر تأیید کرد که نامه‌ای خطاب به حضرت آیت‌الله خامنه‌ای ارسال کرده و در آن خواستار مذاکره شده است.
وب‌سایت آکسیوس نیز گزارش داد که این نامه پیشنهادی برای توافق هسته‌ای ارائه کرده است.
این رسانه اضافه کرد که ترامپ ادعا کرده است که تمایل دارد در مورد توافق جدید هسته‌ای با ایران به گفت‌وگو بنشیند. او تأکید کرده که موضوع برنامه هسته‌ای ایران باید مورد حل‌وفصل قرار گیرد و گفت: «ایران نمی‌تواند به هیچ وجه به سلاح هسته‌ای دست یابد.»
آکسیوس همچنین این اقدام را آغازگر نخستین تعامل مهم میان دولت جدید آمریکا و ایران توصیف کرد.

۱۸ اسفند ۱۴۰۳- ۸ مارس ۲۰۲۵:

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای طی دیدار سران سه قوه و جمعی از مسئولان و مدیران ارشد کشور با اشاره به تلاش برخی دولت‌ها و شخصیت‌های خارجی برای مذاکره، بیان داشتند که هدف اصلی این افراد حل مسائل نیست، بلکه در پی تحمیل خواسته‌های خود هستند. در صورت پذیرش این خواسته‌ها، آن را یک موفقیت تلقی می‌کنند و در صورت رد آن، با تهدید و ایجاد جنجال، طرف مقابل را مقصر جلوه می‌دهند.
رهبر انقلاب اسلامی با تأکید بر اینکه موضوع هسته‌ای تنها یکی از موارد مدنظر آن‌هاست، اظهار کردند: برای این دولت‌ها، مذاکره ابزاری برای عملی ساختن خواسته‌های جدیدی است؛ از جمله محدودیت در قابلیت‌های دفاعی و بین‌المللی ایران. آن‌ها انتظاراتی نظیر عدم انجام اقدامات دفاعی مشخص یا محدودیت برد موشک‌ها را مطرح می‌کنند، در حالی که چنین درخواست‌هایی از سوی جمهوری اسلامی ایران پذیرفته نخواهد شد. ایشان همچنین توضیح دادند که هدف اصلی آنان از پافشاری بر مذاکره، ایجاد فشار روانی در افکار عمومی ایران است. آن‌ها می‌خواهند وانمود کنند که ایران از تعامل سر باز می‌زند، در حالی که نیت واقعی‌شان چیزی جز تحمیل نیست.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در جده تأکید کرد که تا زمانی که سیاست فشار حداکثری ادامه دارد، مذاکره‌ای صورت نخواهد گرفت و افزود که هنوز هیچ نامه‌ای از طرف مقابل دریافت نشده است.

کاخ سفید نیز در بیانیه‌ای که توسط برایان هیوز، سخنگوی شورای امنیت ملی، ارائه شد، ابراز امیدواری کرد که ایران راه گفت‌وگو را انتخاب کند.

با این حال، جزئیاتی درباره مکاتبات مورد اشاره ارائه نشد

۱۹ اسفند ۱۴۰۳ – ۹مارس ۲۰۲۵:

برخی رسانه‌ها در ایران ، نامه احتمالی مورد بحث را بخشی از نقشه‌ای تحت عنوان “اتمام حجت” پیش از اقدام نظامی تعبیر و پیش‌بینی کردند که ایران پاسخی به آن نخواهد داد.

همچنین گمانه‌زنی‌هایی درباره نقش روسیه به‌عنوان میانجی مطرح شد، به‌ویژه پس از سفر اخیر سرگئی لاوروف به تهران . با این حال، هیچ منبع رسمی در تهران یا مسکو به این موضوع واکنش نشان نداده است

۲۰ اسفند ۱۴۰۳ -۱۰ مارس ۲۰۲۵:

اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در یک نشست خبری اعلام کرد که هیچ نامه‌ای از طرف دونالد ترامپ دریافت نشده است. او در پاسخ به پرسشی در این خصوص تصریح کرد: تاکنون نامه‌ای به ما ارسال نشده است.

۲۲ اسفند ۱۴۰۳ – ۱۲ مارس ۲۰۲۵:

عصر امروز، رهبر معظم انقلاب اسلامی مذاکره با دولت فعلی آمریکا را بی‌ثمر دانستند و اظهار داشتند که این روند نه‌تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه بر پیچیدگی موضوع تحریم‌ها نیز می‌افزاید. ایشان اعلام کردند که ایران نه به دنبال تولید سلاح هسته‌ای بوده و نه هست؛ چراکه اگر قصدی در این زمینه می‌داشت، تاکنون به هدف خود رسیده بود.
رهبر انقلاب همچنین تأکید کردند که هرگونه تهدید یا اقدامی علیه ایران با پاسخی قاطع مواجه خواهد شد. در بخشی دیگر از سخنان ایشان، به نامه‌ ادعایی رئیس‌جمهور آمریکا برای ایران اشاره شد. رهبر انقلاب این اقدام را تلاشی برای فریب افکار عمومی جهان دانستند و افزودند: آمریکا می‌خواهد چنین القا کند که ایران اهل مذاکره و توافق نیست؛ حال آنکه همان فردی که اکنون از مذاکره صحبت می‌کند، توافق قبلی را یکجانبه نقض کرده است.
ایشان با نقد برخی اظهارات درباره مذاکره در شرایط عدم اعتماد متقابل گفتند: اگر دو طرف به وفای به تعهدات اعتماد نداشته باشند، مذاکره نه‌تنها سودی ندارد بلکه وقت تلف کردن است. رهبر انقلاب یادآور شدند که هدف اصلی ایران از ورود به مذاکرات هسته‌ای رفع تحریم‌ها بوده است، اما تحریم‌ها در طول زمان اثرگذاری خود را از دست داده‌اند و کشور توانسته با استفاده از روش‌های جایگزین این موانع را تا حدی دور بزند.
درخصوص تهدیدات نظامی آمریکا، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای این تهدیدها را غیرمنطقی خواندند و اعلام کردند که هرگونه اقدام اشتباه از سوی آمریکا یا متحدانش به ضرر خودشان تمام خواهد شد.
ایشان تصریح کردند: ایران به دنبال جنگ نیست، اما در صورت هر اقدام خصمانه‌ای پاسخ قاطع خواهد داد.
رهبر انقلاب همچنین آمریکا را کشوری توصیف کردند که از جنبه‌های مختلف مانند اقتصاد، سیاست داخلی و خارجی، و مسائل اجتماعی در حال افول است و دیگر نمی‌تواند قدرت گذشته خود را احیا کند. رهبر معظم انقلاب در پایان تأکید کردند: مذاکره با این دولت آمریکا نه مشکلات کشور را حل می‌کند و نه گرهی از تحریم‌ها باز خواهد کرد، بلکه شرایط را پیچیده‌تر ساخته و زیاده‌خواهی‌های جدیدی را مطرح خواهد کرد.

۲۳ اسفند ۱۴۰۳ – ۱۳ مارس ۲۰۲۵:

وزیر امور خارجه روسیه، سرگئی لاوروف اعلام کرد که ایالات متحده به‌عنوان پیش‌شرط برای توافق جدید هسته‌ای خواستار توقف حمایت ایران از گروه‌های نیابتی در خاورمیانه شده است.
وی افزود که آمریکا تلاش دارد توافق آینده با ایران را به موضوعات منطقه‌ای و کاهش فعالیت ایران در حمایت از گروه‌های متحد خود نیز مرتبط سازد.
لاوروف در ادامه تأیید کرد که روسیه همچنان خود را متعهد به اجرای توافق برجام می‌داند، توافقی که آمریکا در دوران ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ به‌صورت یکجانبه از آن خارج شد.
او همچنین تحرکات آمریکا برای افزودن پیش‌شرط‌هایی مانند پایان حمایت ایران از گروه‌هایی در عراق، لبنان و سوریه را مورد انتقاد قرار داد و این خواسته‌ها را نگرانی‌آفرین و غیرعملی توصیف کرد.

The post نامه ترامپ به ایران در دالان تصمیم‌گیری appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.