مشروح گفت‌وگوی محمدرضا تاجیک که در شماره ۲۰ تیر آرمان ملی منتشر شده است را می‌خوانید.

گفتمان اصلاحات با پیروزی پزشکیان وارد چه مرحله‌ای خواهد شد؟

گفتمان اصلاحات دیریست که چنان سترون و منجمد شده که دیگر آن را امید زایش و آفرینش نیست، لذا هر از چندگاهی، با افزودن نوعی حاشیه، فضای حیاتی خویش را بازتولید می‌کند و نمایشی از بودن و هستن خود را به روی صحنه می‌برد. در شرایط کنونی نیز، در ساحت گفتمان اصلاح‌طلبی نه آب از آب تکان خواهد خورد، نه برگ از برگ و نه هیچ از هیچ. همانگونه که بارها گفته‌ام، برخی شبه‌اصلاح‌طلبان اپورتونیست ، دیربازیست نعش اصلاح طلبی را در سرزمین قدرت و منفعت به خاک سپرده‌اند، یا به تعبیر بزرگی، آن را «ور نم نهاده‌اند» یعنی، گفتمان و جریان اصلاح‌طلبی را در خاک نهاده‌اند و بر روی خاکش گل و ریاحین کاشته‌اند. بنابراین، در پاسخ به پرسش شما باید بگویم، این ییروزی برای جریان اصلاح‌طلبی همچون «فارماکون» افلاطون، هم می‌تواند زهر باشد و هم پادزهر، هم می‌تواند درد باشد و هم درمان، هم می‌تواند آب باشد و هم آتش، هم می‌تواند حیات باشد و هم مرگ. اینکه درپایان روز، جریان اصلاح‌طلبی را کدام نصیب خواهد شد، بستگی به آن مشق مدیریتی دارد که دولت جدید در دفتر نیمه‌گشودۀ اجتماعی-سیاسی امروز جامعه می‌کند.

آیا می‌توان دولت پزشکیان را در امتداد دولت خاتمی تعریف کرد که قصد احیای اصلاحات را دارد؟

دولتِ پزشکیان، دولتِ پزشکیان خواهد بود . چنین دولتی آمیزه‌ای (اگرچه نه روشن و تعریف‌شده) از دقایق گفتاری و رفتاری و کارکردی اصولگرایی و اصلاح‌طلبی و افزوده‌ایی متفاوت از این دو، خواهد بود که به اقتضای شرایط ، گاه به صورت و سیرت راست و چپ و میانه، بروز و ظهور خواهد یافت، اما تردید دارم این جریان هیبریدی (نه این و نه آن و هم این و هم آن) را بتوان امتداد جریان اصلاح‌طلبی فرض کرد. در هر فرض، دولت پزشکیان اگر اصلاح‌طلب هم باشد و اصلاح‌طلب هم بماند، دارای شناسه‌ها و ویژگی‌های خاصی است که آن را از جریان مرسوم اصلاح‌طلبی متمایز می‌کند.

اصلاحات موردنظر پزشکیان چه تفاوت‌هایی با گذشته اصلاح‌طلبی خواهد داشت؟

اصلاحات آقای پزشکیان، از یک منظر، نه یک گام به جلو، بلکه دوگام به پس است. ایشان می‌خواهند با نوعی «بازگشت» و نه «گشت» کنش اصلاحی خویش را معنا دهند. ایشان می‌خواهند با فعال‌کردن قوانین و سیاست‌های موجود، تغییر ایجاد کنند. طبیعتا، ایشان اصلاح‌طلبی رادیکال و ساختاری را برنمی‌تابد. ایشان معتقد است آنچه در قوانین بالادستی و سیاست‌های کلان نظام مستقر اندیشیده شده، متضمن تغییر و اصلاح هستند، لذا کفایت می‌کند آنان را از بند و زنجیر اجراناشدگی رها سازیم تا همره و همراه با آن شاهد جاری‌شدن اصلاحات در جامعه باشیم. پس، اصلاح‌طلبی پزشکیانی، نه امری جدید که امری قدیم است و متضمن ایده‌ای است که سیدجواد طباطبایی، آن را قدیم کردن جدید می‌نامد.

آیا اصلا پزشکیان به دنبال گفتمان‌سازی هست و یا اینکه چنین ظرفیتی در وی و دولتش وجود دارد که در راستای گفتمان‌سازی حرکت کند؟

پزشکیان از آن‌زمان که در هیبت یک کنشکر سیاسی متولد شده‌اند، هیچ‌گاه از گفتمان و گفتمان‌سازی سخن نگفته‌اند و هیچ‌گاه تلاش نداشته‌اند چنین استعداد و ظرفیتی را به نمایش بگذارند. شاید معتقدند گفتمان را در فرایند کنش تقریر و تدوین باید کرد، همانگونه که راه را با رفتن باید ساخت. شاید اساسا بر این باور باشند که این‌بار گفتمانی از جنس کنش باید ساخت نه از جنس گفتار و نوشتار زیبا و فریبا. به هر حال، بعید می‌دانم در مسیر راه ناهمواری که در آن گام نهاده‌اند مجال و انگیزه‌ای برای گفتمان‌سازی بیابد.

به چه میزان منتظر تخریب و سیاه‌کردن پزشکیان، دولتش و جریان اصلاح‌طلبی هستید؟ آیا مخالفان فرصت گفتمان‌سازی به پزشکیان می‌دهند؟

بیش و پیش از تخریب از برون، واهمۀ تخریب از درون را دارم. لذا به جناب پزشکیان می‌گویم درون را بنگر و حال را ، نی برون را بنگر و قال را. قیل و قال برون، امری طبیعی و گاه نیز، مقوم توست. اما آنکه و آنچه تو را، و به تبع، جریان اصلاح‌طلبی را، به زمین خواهد زد، در درون جریانی است که از هم اکنون به نام تو وارد عرصۀ تصمیم و تدبیر خواهد شد. اگر چاره‌ای نیندیشی همین لمپن‌های سیاسی‌ای که این‌روزها پشت درِ پاستور صف کشیده‌اند، و به نام شما و به‌جای شما این‌جا و آن‌جا سخن می‌گویند و از شما بتی می‌سازند، کار دست شما و جریان اصلاح‌طلبی خواهند داد. نگذارید انتخابات‌بازهای حرفه‌ای که در فردای پیروزی جز به قدرت و منفعت خود نمی‌اندیشند، ته‌ماندهای امید مردم را محو و نابود سازند. به یاد داشته باشید شما آخرین روزنه‌ای هستید که بسیاری از مردم به امید فرارسیدن روزی که با آنان آشتی باشد، از آن عبور کردند. لطفا حرمت این روزنۀ ارجمند را پاس بدارید.

آیا پزشکیان راهی برای ارتباط با نسل جدید که معترض است و رای ندادند پیدا می‌کند؟ آیا گفتمان اصلاحات از این قابلیت برخوردار است که گفتمانی ارائه دهد که بتواند دغدغه‌های نسل جدید را منعکس کند؟

ارتباط با نسل جدید نیازمند زبان تفهیم و تفاهمی یا به بیان هابرماس، زبان ارتباطی بسیار متفاوت نسبت به زبان انتخاباتی ایشان است. داده‌های پیمایشی، عمدتا بر ناکارآمدی زبان انتخاباتی کاندیداها در ایجاد رابطه با نسل جوان دلالت دارند. پس، چنانچه ارادۀ ایشان معطوف به ایجاد چنین رابطه‌ای است، نیازمند زبان (نظری و عملی) دیگری هستند تا این نسل را دوباره با اصحاب سیاست و قدرت آشتی دهند.

چرا بسیاری از به قدرت رسیدن جلیلی در هراس بودند که از حالت اعتراض خارج شدند و تنها به دلیل موفق‌نشدن وی رای دادند؟

جلیلی نماد و نمود نوعی ترومای عمومی دیرینه بود. جلیلی ترجمان همان رنگ قرمز فیلم هیچکاک بود که فرد را به یاد روان‌زخم‌های خویش می‌انداخت. در سیمای ایشان، بسیاری بستارمندی و انجماد فضای اندیشگی، سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی را می‌دیدند، امتداد پروژۀ خالص‌گرایی و تمرکزسازی را می‌دیدند، اخراج اساتید، برخورد خشونت‌آمیز با زنان، مهاجرت نخبگان و جوانان را می‌دیدند. لذا وی در روند انتخابات، به‌طور فزاینده‌ای به همان نقطۀ کانونی سلبی تبدیل شد که هویت‌های متکثر را در نهی و انکار خویش متحد کرد.

تحلیل شما از آینده اصو‌لگرایی و چهره‌هایی مانند قالیباف و جلیلی چیست؟

جریان اصولگرایی در آینده در معرض شکاف‌ها و شیارها و شقاق‌های درونی افزون‌تری قرار خواهد گرفت و بازی هفتاد و دو جریان را در درون خود تجربه خواهد کرد. در کنار این شکاف‌های درونی، شاهد ریزش فزایندۀ سرمایۀ اجتماعی این جریان نیز خواهیم بود. قالیباف تلاش خواهد کرد که به کمپ پزشکیان درآید و کف و سقف میانه‌روی و اعتدال خویش را به‌مثابه حد و حدود منشی و روشی جریان پزشکیان و گفتمان نواصو‌لگرایی خود را به‌جای گفتمان او، تحمیل کند. به بیان دیگر، احتمالا در آینده شاهد تلاش‌های ایشان و تیمش برای تسخیر موج پزشکیان یا دمیدن روح خود به کالبد جریان او خواهیم بود. اما جلیلی در مسیر دولت در سایۀ خویش استواتر ره خواهد پیمود و از هر زخم دولت پزشکیان، مرحمی برای زخم‌های خود خواهند ساخت.

The post تاجیک : اصلاح‌طلبی دولت پزشکیان متمایز خواهد بود appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

مشروح یادداشت محمدرضا تاجیک که در شماره روز یکشنبه ۲۸ خرداد ۱۴۰۲ روزنامه اعتماد منتشر شده است را می‌خوانید.

یک- سرو سواد وطن را از آستان بردار (کلیم کاشانی)
سیدجواد طباطبایی در انتهای کتاب «دیبا‌چه‌ای بر نظریه انحطاط ایران»، از قول شاردن، مهاجرت را سومین عامل انحطاط ایران دانسته و می‌نویسد: مهاجرت واپسین کلام بسیاری از ایرانیان و در شرایط اوج انحطاط تاریخی، یگانه واکنشی بود که آنان در رویارویی با نابسامانی‌ها از خود نشان دادند. در پایان دوران گذار، در حالی که از نظر سیاسی، ایران‌زمین فروپاشیده بود، با امکانات فکری و فرهنگی ایرانیان، سازماندهی نیروی پایداری ممکن نمی‌شد و افقی جز مهاجرت در برابر آنان قرار نداشت. از سویی، نابسامانی‌های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی توان ماندن را از ایرانیان سلب می‌کرد و از سوی دیگر، با مهاجرت‌های پی در پی، کشور از بسیاری از امکانات مادی و مهارت‌ها و توانایی‌های معنوی محروم و خرابی‌ها مکرر می‌شد. ایران فروپاشیده دهه‌های اسفناکی را سپری می‌کرد، در حالی که بر اثر مهاجرت‌های ایرانیان آن وضع اسفناک به درد مزمنی تبدیل می‌شد، اما آنچه در این میان همین درد مزمن را به فاجعه‌ای تبدیل کرد و هبوط محتوم ایران را به دنبال آورد، فقدان اندیشه‌ای خردگرای بود. زوال اندیشه و انحطاط تاریخی ایران همچون دو وجه وضعیتی یگانه بود که در دوره گذار موجب شد تا ایران از مرتبه کشوری زنده و زاینده به درکات هبوط غیرقابل بازگشت رانده شود. نقش ایرانیان، در عمل و نظر، در راندن کشور خود به سراشیب هبوط بیشتر از آن بود که برای دردهای مزمن ایران به آسانی درمانی پیدا شود. وانگهی، درمان درد مزمن زوال اندیشه و انحطاط تاریخی نیازمند کوششی بنیادین بود و چنین کوششی نیز با توان اندک ایرانیانی که مانده بودند و بقیه‌السیف امکانات ناچیز کشور ممکن نمی‌شد. خروج از بن‌بست نیازمند تن در دادن به دگرگونی‌های بنیادینی بود و فراهم آوردن مقدمات آن خود نیازمند سده‌ای دیگر بود. (صص ۵۵۹-۵۶۰)

دو- در شرایط کنونی نیز به ‌نظر می‌رسد بسیاری از ایرانیان در همان شرایطی قرار گرفته‌اند که مهاجرت را واپسین کلام و یگانه واکنشی می‌دانند که می‌توانند در رویارویی با نابسامانی‌ها و ناامیدی‌ها از خود نشان دهند. نظرسنجی‌های اخیر نهادهای رسمی، رتبه بالایی را برای مهاجرت و نخبه/ دانشجو/ دانش‌‌آموزفرستی و پناهنده‌فرستی حاصل کرده‌اند. بر اساس یافته‌های همین پیمایش‌ها، تمایل به مهاجرت، بسیار بیش از مهاجرت‌هایی است که اتفاق می‌افتد، زیرا بسیاری به دلایل مختلف نمی‌توانند تمایل خود را به واقعیت تبدیل کنند و مهاجر بالفعل شوند و مهاجر بالقوه (و در حسرت دایمی بالفعل‌کردن آن) باقی می‌مانند.

این نظرسنجی‌ها همچنین به‌ ما می‌گویند، ایرانیان در چندین دوره، ملیت یک تا پنجم درخواست‌کنندگان لاتاری بوده‌اند و چنانچه حذف محدودیت‌ها، جمعیتِ کشور ١۶درصد، جمعیت استعدادها ٢٧درصد و جمعیت جوانان ١٩درصد کاهش پیدا می‌کند (البته یافته‌های آماری برخی پیمایش‌ها، حکایت از درصدهای بسیار بالاتری دارند). آنچه در این روند مهاجرتی نسبت به گذشته متفاوت به ‌نظر می‌رسد، افزون بر پایین ‌آمدن سن مهاجرت، نخست، جاری ‌شدن آن به طبقات پایینی جامعه (آنان که دارای تمکن مالی نیستند)، دو دیگر، عدم تمایل به بازگشت اکثریت آنان، سه دیگر، آغشته به سویه سیاسی بودن (نارضامندی از نظم و نظام حاکم)، چهار دیگر، توامان و همسو و هم‌افزاشدنِ فزاینده مهاجرت‌های ذهنی، روانی، احساسی، فرهنگی، ملیتی، هویتی و… با مهاجرت سرزمینی است. در پس و پشتِ این سرمایه انسانی گرانسنگ که بی‌محابا توشه برگرفته و قدم در راه بی‌برگشت گذارده، انبوه‌انبوه سرمایه اقتصادی و نمادین است که پشت دروازه‌های سرزمین‌هایی ایستاده‌اند که دیرزمانی است در ساحتِ گفتمان مسلط جامعه ما در صورت و سیرت یک «دشمن» تعریف و تصویر شده‌اند. طنز تلخی که این‌ روزها و در فرآیند این مهاجرت تجربه می‌کنیم، این است که بسیاری از این بسیار مهاجرین، در فرار از باغ بی‌برگی و خزان ناوضعیتی که اصحاب قدرتِ دشمن‌ستیز ایجاد کرده‌اند، به دامان همان دشمن پناه می‌برند…

تردیدی ندارم، آن‌ «مهاجرت» که در نگاه این نوشتار تهدیدی استراتژیک و هستی‌شناختی (وجودی) برای این مرز و بوم کهن فرض می‌شود، در نگاه بسیاری از اصحاب سیاست و قدرت امروز جامعه ایرانی (نگاه ملفوف و آغشته به پندارِ «دیگی که برای من نمی‌جوشد….»)، فرصت و موهبتی است غیبی که آنان را از دگرهای نااهلِ بالقوه و بالفعل می‌رهاند و عرصه قدرت و منفعت را برای آنان فراخ‌تر می‌گرداند. با اندکی تامل در تاریخ این سرزمین درخواهیم یافت که نتیجه چنین نگرش و سیاستی جز هبوطی محتوم نخواهد بود.

The post تاجیک: مهاجرت عامل انحطاط و هبوط جامعه ایران است appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.