برای روشن شدن ابعاد این موضوع و صحت‌سنجی ادعای کیهان، محسن امین‌زاده، معاون وزیر خارجه در دولت اصلاحات  توضیحاتی ارائه کرده است که می‌خوانید.

روزنامه کیهان در شماره شنبه خود مدعی شده که اصلاح‌طلبان در ۲۶ سال گذشته همیشه ادعا کرده‌اند «کشور در آستانه جنگ قرار دارد و آنها سایه جنگ را برداشته‌اند» پاسخ شما به این ادعا چیست؟ آیا در خصوص مقاطع زمانی که این روزنامه از آنها یاد می‌کند، با تلاش اصلاحات سایه جنگ از کشور دور شد؟

روزنامه کیهان با طرح این موضوع به صورت ضمنی مدعی است که آن روزنامه و همفکرانش مخالف جنگ بوده‌اند و حالا هم مخالف جنگ هستند. این باعث خشنودی است و حداقل حاکی از این است که حتی اگر هم قبلاً به‌دنبال جنگ بوده‌اند، فعلاً به دنبال جنگ نیستند. امیدوارم که پیش از آنکه کشور بیش از این گرفتار فقر و بحران اقتصادی و عقب‌ماندگی از کشورهای منطقه و جهان شود، این روزنامه و همفکرانش در مورد پیدا کردن راه‌هایی برای پایان تحریم‌های اقتصادی ایران نیز به تجدید نظر برسند و با اصلاح‌طلبان هم‌نظر شوند و به جای خدمت به کاسبان تحریم، راه را بر آنان ببندند و همچون اصلاح‌طلبان مدافع یافتن راه‌های پایان دادن به تحریم‌های ایران توسط جامعه جهانی باشند و اجازه ندهند که چنین وضعیت فلاکت‌باری بر اقتصاد ایران و زندگی دشوار اکثریت جامعه حاکم باشد. کاسبان تحریم مخالف رفع فقط تحریم‌های آمریکا نیستند. آنها مخالف رفع تحریم‌های همه کشورهای دنیا هستند و ترجیح می‌دهند که اقتصاد ایران در سایه اقتدار قاچاقچیان رسمی و غیررسمی یعنی کاسبان رسمی و غیررسمی تحریم در همین وضعیت فلاکت‌بار باقی بماند و آنان به منافع مالی بیشتر و اقتدار بیشتر برسند.

مسلماً در سال ۱۳۷۶ ریاست‌جمهوری آقای خاتمی سایه جنگ و تحریم جهانی را از روی ایران برداشت. مجموعه حوادثی ماجراجویانه که پس از فروپاشی اتحاد شوروی دنبال شده بود، برای اولین بار از سال ۱۳۷۵ ایران را در معرض تهدیدات بی‌سابقه کشورهای غربی قرار داد؛ تهدیداتی که پیش از فروپاشی ابرقدرت شوروی وجود نداشت. کشورهای اروپایی در اقدامی بی‌سابقه و یکپارچه، سطح روابط خود را با ایران کاهش داده بودند و زبان آمریکایی‌ها به شدت تهدیدآمیز شده بود. تهدیدات آنان به خاطر اقداماتی بود که مدعی بودند گروه‌های نزدیک به ایران علیه آنها دنبال کرده‌اند. ایران متهم بود که عملیات انفجار در شهر خبر در عربستان سعودی را رهبری کرده است. تیرماه ۱۳۷۵ در یک عملیات انتحاری در پایگاه نظامیان آمریکایی در شهر خبر عربستان ۱۹ آمریکایی کشته و حدود ۴۰۰ نفر زخمی شده بودند. آمریکا مدعی بود که ایران در این عملیات دست داشته و عاملان این ترور به ایران گریخته‌اند. در اروپا ترور مخالفان ایران در رستوران میکونوس آلمان، روابط آلمان و سایر کشورهای اروپایی را با ایران بسیار تیره کرده بود و مواضع کشورهای اروپایی یکپارچه علیه ایران بود. توجه داشته باشید که مدت کوتاهی از فروپاشی اتحاد شوروی گذشته بود و حالا آمریکا خود را ابرقدرت بلامنازع جهان می‌دانست و زبان تهدیدآمیزش نسبت به ایران هیچ شباهتی با پیش از فروپاشی شوروی نداشت. در ایران نیز کسی به پیامدهای این تحول توجهی نداشت. در سال ۱۳۷۵برای اولین بار پس از انقلاب، تحریم‌های اقتصادی ایران شامل تحریم همکاری‌های نفتی در کنگره آمریکا به تصویب رسیده بود و قانون ایلسا که قانون تحریم ایران و لیبی بود، پایه اصلی تمامی تحریم‌های ایران پس از این زمان را شکل داده بود. گزارش‌هایی در آمریکا حاکی از طراحی و تصویب طرح عملیات نظامی علیه ۱۹ نقطه اقتصادی راهبردی ایران منتشر شده بود. با برگزاری انتخابات باشکوه و بی‌سابقه خرداد۱۳۷۶ و با پیروزی آقای خاتمی تمامی این تهدیدات یکی پس از دیگری بایگانی شد. سفرای اروپایی به ایران بازگشتند و پرونده هر نوع تهدید علیه ایران چه به لحاظ نظامی و چه به لحاظ تحریم‌های اقتصادی فراگیر، بایگانی شد. کشورهای اروپایی حتی از همکاری با قانون کنگره آمریکا خودداری کردند و اتحادیه اروپا رسماً اعلام کرد که از این قانون کنگره آمریکا پیروی نمی‌کند. شرکت توتال فرانسه قرارداد بسیار مهم اجرای پروژه پارس جنوبی را فعال کرد و اعلام کرد که تحت فشار آمریکا قرار نمی‌گیرد. این تحول باعث شد که حداقل ۵۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری خارجی اعم از کشورهای متحد آمریکا در اروپا و آسیا به پارس‌جنوبی و سایر پروژه‌های بزرگ ایران وارد شود و سرمایه مورد نیاز تمامی پروژه‌های ایران را تا سال ۱۳۸۴ از بانک‌های اروپایی و آسیایی تامین کنند. اولین سفر من به ژاپن به‌عنوان معاون وزیر خارجه با واکنش تند وزیر خارجه آمریکا همراه بود که از ژاپن خواست از گسترش همکاری با ایران خودداری کند. این وضعیت به جایی رسید که ژاپنی‌ها با کسب موافقت ضمنی آمریکایی‌ها در پروژه نفتی آزادگان که برخلاف قانون کنگره آمریکا بود، سرمایه‌گذاری کردند.

وضعیتی که می‌رفت فضای توسعه ملی و اقتصاد ملی ایران را تیره و تار کند، با استقرار دولت خاتمی تغییر کرد و چشم‌انداز بسیار مثبتی برای توسعه ملی ایجاد شد؛ وضعیتی که جایگاه اقتصادی ایران در جهان را به سرعت ارتقاء بخشید و در سال‌های اول دولت احمدی‌نژاد به دلیل همین پیشینه به بالاترین حد خود رسید و در همان دولت احمدی‌نژاد رو به تنزل نهاد.

طبعاً نمی‌توان پیشگویی کرد و مطمئن بود که بدون انتخابات ۱۳۷۶ جنگی واقع می‌شد یا نه، ولی سایه جنگ روی ایران بسیار سنگین بود و اگر انتخابات سال ۱۳۷۶ و فعالیت دولت خاتمی نبود، حتماً تحریم‌های جهانی علیه ایران از همان سال‌ها آغاز می‌شد و به عملکرد سراسر اشتباه دولت احمدی‌نژاد که پرونده ایران را به شورای امنیت سازمان ملل برد و تحویل آمریکا داد، برای شروع تحریم‌های جهانی علیه ایران نیازی پیدا نمی‌شد.

‌در شهریورماه سال ۱۳۷۷ در جلسه شورایعالی امنیت ملی چه گذشت و برآیند جلسه چه بود؟ چه کسانی خواستار جنگ با طالبان بودند؟

احتمالاً منظور جلسه‌ای است که نظر مخالف رهبری با ورود نظامیان ایران به همه طرف‌های ماجرا ابلاغ شد و به یک ماراتن پرفرازونشیب از تلاش جناح راست برای تدارک حمله به افغانستان پایان داده شد. تا جایی که به خاطر دارم این جلسه در ۲۸ مردادماه دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی تشکیل شد. این جلسه پایان ماجراجویی مسئولان اصولگرایی بود که به دنبال به‌راه انداختن جنگ با طالبان بودند. این ماجرا نیز طنز غریبی است و نشان‌دهنده ابعاد وارونه‌نویسی و مجعول‌گویی کیهان است. یکی از اسناد مهم تاریخ جمهوری اسلامی ایران خاطرات مرحوم هاشمی‌رفسنجانی است. خاطرات سال ۱۳۷۷ ایشان به‌خوبی روشن می‌کند که چه کسانی به دنبال به راه انداختن جنگ علیه طالبان بودند.

تا ۱۸ مردادماه ۱۳۷۷ مسئولیت امور افغانستان در وزارت خارجه بر عهده آقای علاءالدین بروجردی بود. با کشتار دیپلمات‌هایمان در کنسولگری ایران در مزارشریف ایشان از کار برکنار شد و در روزهای بعد مسئولیت امور افغانستان نیز به اینجانب که معاون منطقه آسیا و اقیانوسیه بودم، واگذار شد. به‌رغم این تغییر مسئولیت در وزارت خارجه، آقای بروجردی در جلسات دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی پیگیر حمله ایران به شهر هرات در افغانستان بود. ایشان به همراه آقایان علی لاریجانی، سردار رحیم صفوی و سردار حسن فیروزآبادی تیمی تشکیل داده بودند و به دنبال طراحی و اجرای عملیات مشترک نیروی قدس (بعداً شد سپاه قدس) و نیروهای افغان مخالف طالبان به رهبری مرحوم احمدشاه مسعود برای اشغال شهر هرات بودند. در این مورد من به تفصیل در مقالاتم نوشته‌ام و در مصاحبه‌هایم گفته‌ام. طبق خاطرات مرحوم رفسنجانی این مجموعه، تلاش زیادی به صورت علنی و غیرعلنی کرده بودند که با کمک مرحوم رفسنجانی، نظر رهبری را برای انجام عملیات علیه طالبان و اشغال شهر هرات تغییر دهند و ایشان را برای انجام این عملیات قانع کنند. مرحوم رفسنجانی نیز مانند رهبری و البته خاتمی و دولت خاتمی با ورود نظامیان ایران به افغانستان کاملاً مخالف بودند و طبق خاطرات‌شان چندبار نظر مخالف‌شان را ابراز کرده بودند. اما این باعث نشده بود که تلاش گروه مذکور برای پیگیری طرح حمله سپاه به هرات متوقف شود.

آنچه رهبری با آن موافق بودند و نظر وزارت امور خارجه هم بود، اعزام نیروهای سپاه و ارتش به مرز و اجرای یک مانور نظامی آفندی و آمادگی آنان برای مواجهه با وضعیت بحرانی احتمالی بود. هدف این بود که حداقل طالبان متوجه هزینه‌های بسیار سنگین ماجراجویی‌هایش بشود و رفتارش را اصلاح کند. طالبان نه‌تنها هیچ مسئولیتی برای جنایت مزارشریف نمی‌پذیرفت، حتی هیچ آمادگی‌ای برای همکاری با ایران برای شناسایی عوامل جنایت و یا حتی برای تحویل جنازه شهدا نشان نمی‌داد و ده‌ها راننده وکمک‌راننده ایرانی را نیز به گروگان گرفته بود و آنها را آزاد نمی‌کرد. اعزام نیروهای آماده رزم به مرز ایران و افغانستان حداقل اقدام نظامی برای حفظ شئونات ملی ایران بود و برای بر سر عقل آوردن طالبان ضروری بود و هیچ‌کس هم با آن مخالف نبود. قرار نبود این نیروها به افغانستان حمله کنند اما قرار بود مانور آفندی آنان زمینه‌ساز آمادگی برای مواجهه با رویدادهای غیرمنتظره هم باشد و البته طالبان را متوجه عواقب خطرناک ادامه ماجراجویی‌هایش بکند.

برای روشن شدن مستند این بحث چند خاطره از خاطرات مرحوم رفسنجانی در سال ۱۳۷۷ که در کتاب خاطرات‌شان منتشر شده است، نقل می‌کنم:

۲۱ مرداد، یعنی چهار روز پس از جنایت مزار شریف آقای علی لاریجانی به دیدار مرحوم رفسنجانی می‌رود و می‌گوید: رهبری اجازه دخالت نظامی در افغانستان را داده‌اند. به شرط تصرف مناطقی از افغانستان و تحویل آن مناطق به افغان‌های مورد قبول و عقب‌نشینی فوری. او می‌گوید این طرح دشوار است چون در هرات و شمال چنین مرجعی وجود ندارد. او درخواست می‌کند که ایشان رهبری را برای برداشتن این شرط قانع کنند. مرحوم هاشمی با عملیات نظامی نیروهای ایرانی مخالفت می‌کند.

۲۲ مرداد، وزیر امور خارجه، آقای خرازی، نامه به رهبری می‌نویسد و نظر مخالف وزارت خارجه با دخالت نظامی ایران در افغانستان را ابراز می‌کند.

۲۳ مرداد، آقای بروجردی به دیدار آقای هاشمی می‌رود. از ایشان می‌خواهد که رهبری را برای اقدام نظامی و تصرف شهر هرات توسط نظامیان ایران و تحویل آن به افغان‌ها قانع کنند. او از نامه وزیر خارجه به رهبری و مخالفت آقای خرازی با حمله ایران به افغانستان انتقاد می‌کند.

۲۶ مرداد، وزیر امور خارجه، آقای بروجردی را از مسئولیت افغانستان برکنار می‌کند. اما ایشان فعالیت خود را در دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی ادامه می‌دهد.

۲۷ مرداد، با پیگیری آقای بروجردی بدون اطلاع وزارت خارجه، احمدشاه مسعود به ایران می‌آید تا برای اجرای طرح مشترک حمله به هرات مذاکره کند. مذاکرات با وی با حضور فعال آقایان بروجردی و لاریجانی دنبال می‌شود.

۲۷ مرداد، آقای محسن رضایی برای جلب نظر مرحوم رفسنجانی به دیدار ایشان می‌رود و طرحی برای دخالت نظامی ایران در افغانستان به ایشان می‌دهد. آقای هاشمی طرح را نمی‌پسندند و جواب رد می‌دهند.

۲۷ مرداد، احمدشاه مسعود در جلسه با حضور فعال آقایان رحیم‌صفوی،‌ لاریجانی، بروجردی،‌ فیروزآبادی و شمخانی طرح عملیات مشترک سپاه و نیروهای خودش برای تسخیر هرات را ارائه می‌دهد و به تصویب حاضران می‌رسد.

آقای علی ربیعی که نگران موضوع است، مصوبه این جلسه به همراه نظرات کاملاً مخالف سردار باقری، معاون اطلاعات و عملیات ستادکل و سرلشکر شهبازی، رئیس ستاد ارتش را برای رهبری ارسال می‌کند. رهبری سحرگاه روز بعد پاسخ منفی خود را مبنی بر اینکه «هیچ نظامی ایرانی نباید وارد افغانستان شود.» به دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی ابلاغ می‌کنند.

۲۸ مرداد، در جلسه دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی طرح پیشنهادی سپاه قدس و احمدشاه مسعود مطرح و نظر رهبری اعلام می‌شود. سردار صفوی بسیار از این موضوع ناراحت می‌شود. تصور او موافقت رهبری با طرح است. در جلسه تصویب می‌شود که وزارت خارجه به‌صورت فعال در صحنه بین‌المللی علیه طالبان اقدامات مقتضی دیپلماتیک را دنبال کند.

۲۸ مرداد، پس از جلسه دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی، آقای علی لاریجانی مجدداً به دیدار آقای رفسنجانی می‌رود و از نتیجه جلسه دبیرخانه شورایعالی امنیت ملی شکایت می‌کند و می‌گوید که با شروط رهبری عملاً دخالت نظامی مقدور نیست.

۲ شهریور، در دیدار رهبری با آقای هاشمی بحث افغانستان مطرح می‌شود. رهبری با اقدام نظامی در داخل افغانستان مخالفند ولی به نظامیان دستور داده‌اند که به استعداد شش لشکر از سپاه و ارتش برای کنترل شرارت‌های طالبان و آمادگی برای اقدام احتمالی در مرز افغانستان مستقر شوند.

۴ شهریور، سردار احمد وحیدی به دیدار آقای هاشمی می‌رود. او می‌گوید که در تلاش است با استفاده از نیروهای افغان داخل ایران، طرح عملیاتی حمله به افغانستان عملی شود.

خوشبختانه نظر مشترک رهبری، مرحوم رفسنجانی، آقای خاتمی، آقای خرازی، وزیر امور خارجه و همه اصلاح‌طلبان دولت مخالف با جنگ و حمله به افغانستان هستند و جناح اصولگرا با محوریت افرادی که نام بردم همه تلاش خود را برای به راه انداختن جنگ دنبال می‌کنند و به نتیجه نمی‌رسند.

کیهان مدعی شده، زمانی که تهران‌تایمز سخنان رهبری مبنی بر اینکه نخواهیم گذاشت جنگی صورت بگیرد را برجسته کرده، شما در جایگاه معاون وزیر خارجه خواهان تکذیب این روزنامه شدید. پاسخ شما چیست؟

روزنامه تهران‌تایمز به صورت بسیار ناگهانی در تاریخ ۱۲ شهریورماه خبر کوتاهی از قول رهبری منتشر کرد با عبارتی که کیهان نقل کرده است. طبعاً همه می‌دانستیم که قرار نیست حمله به افغانستان صورت گیرد اما قرار نبود این خبر منتشر شود. زیرا طالبان از هر نوع همکاری با ایران خودداری می‌کرد. نه وقوع جنایت و قتل عام را تایید می‌کرد، نه حاضر بود جنازه شهدا را تحویل بدهد. نه حتی حاضر بود ده‌ها گروگان ایرانی را که زندانی کرده بود، تحویل دهد. اظهارات رسانه‌های تحت کنترل طالبان نیز بسیار شرارت‌آمیز بود. حتی از حمله اشرف افغان به ایران و احتمال تکرار آن سخن می‌گفتند. ایران هم تهدید می‌کرد که اگر طالبان در رفتارش تغییر ندهد، امکان وقوع هر عملیاتی وجود دارد. در این شرایط خبر تهران‌تایمز وضعیت را کاملاً عوض می‌کرد. طالبان با انتشار خبر تهران‌تایمز عملاً جشن گرفته بود. بیشترین ابهامی که برای ما در وزارت خارجه ایجاد شده بود این بود که این خبر با اجازه چه کسی منتشر شده است. به مدیرمسئول روزنامه زنگ زدم و ایشان گفت خودش از رهبری شنیده است. ظاهراً در جمع دانشجویان دانشگاه تربیت مدرس، رهبری در پاسخ به پرسش خصوصی یک دانشجو این اظهارات را بیان کرده بودند. وقتی برایم روشن شد که تهران‌تایمز این خبر را بدون هماهنگی و سرخود منتشر کرده است، بحث را با مدیرمسئول ادامه ندادم. به‌رغم اینکه خبر تهران‌تایمز توسط هیچ رسانه دیگری حتی کیهان هم تایید و تکرار نشد اما کار تهران‌تایمز فضای ایجادشده در اثر مانور نظامی را به کلی تغییر داد. قرار بود وقتی خبر عدم حمله ایران منتشر شود که طالبان به همه شروط ایران تن داده باشد اما این اقدام تهران‌تایمز بخش مهمی از کارها را واقعاً خراب کرد. ما به‌دنبال آن بودیم که طالبان مرتکبین جنایت را دستگیر و مجازات کند.

‌کیهان مطرح می‌کند که به‌رغم انکار طالبان، سخنان الله‌کرم شاهسون و حتی وحید مژده، اصلاح‌طلبان حاضر به پذیرش عدم دخالت طالبان نشدند. آیا چنین ادعایی صحت دارد؟ پاسخ وزارت خارجه به درخواست وحید مژده چه بود؟

بدیهی است که سخنان هر دو شنیده شده است. تمام وقت وزارت خارجه در چندروز بحران صرف همین مسائل می‌شد. آقای شاهسون مدعی بود که در شرایط بسیار ترسناکی که در معرض مرگ بوده با افرادی مواجه می‌شود که پشتو صحبت می‌کردند و لهجه پاکستانی داشتند. به‌طور ضمنی ادعا می‌شد که قاتلان، پاکستانی هستند. این ادعا را نمی‌شد رد یا تایید کرد ولی طبعاً چیزی را هم عوض نمی‌کرد. وظیفه حاکمان افغانستان بود که قاتلان را شناسایی و دستگیر و معرفی کنند. چه افغان و چه پاکستانی یا تبعه هر جای دیگر. در غیر این‌صورت مسئولیت این جنایت بر عهده حاکمان افغانستان بود. ماه‌ها بعد وکیل احمدمتوکل وزیر خارجه وقت طالبان به همکارم که برای پیگیری قطع آب هیرمند به افغانستان رفته بود گفته بود که مهاجمان از ما نبودند ولی پاکستانی هم نبودند. افغان بودند. آقای مژده هم ادعای مشابهی داشت. او در کتابش هم نوشته است که در شهریورماه ۱۳۷۷ نخست‌وزیر پاکستان با اعزام فرستاده ویژه‌ای از طالبان درخواست کرده بود که قبل از سفر او به مجمع عمومی سازمان ملل، عوامل جنایت مزارشریف را دستگیر کنند تا او در مذاکراتش با مقامات ایرانی در سازمان ملل، بحران روابط طالبان با ایران را تعدیل کند. مقامات طالبان با حضور مرحوم مژده در پاسخ به این مقام پاکستانی با طرح این پرسش که «شما می‌گویید ما برادران‌مان را اعدام کنیم؟‌» به درخواست نخست‌وزیر پاکستان پاسخ رد می‌دهند. استنباط مرحوم مژده این بود که ممکن است مقامات سازمان اطلاعات نظامی پاکستان (ISI) در ارتکاب این جنایت دخیل بوده باشند و افغان‌ها را به این جنایت تشویق کرده باشند. صرف‌نظر از این اظهارنظرها، جنایت مزار شریف نادرترین جنایت تاریخ دیپلماسی جهان است. قطعاً یا باید دولت طالبان جنایتکاران را مجازات می‌کرد و یا خود دولت طالبان مجازات می‌شد. اینکه قاتلان دیپلمات‌های ایرانی، افغان یا پاکستانی بوده‌اند هیچ چیزی را عوض نمی‌کرد. طالبان حاکم وقت بود و مسئولیت پیدا کردن قاتلان و تحویل آنان به ایران یا مجازات آنها بر عهده حاکمان وقت طالبان بود. آنان از این وظیفه سرباز می‌زدند. بدون مجازات جنایتکاران مزار شریف، زندگی کردن در همسایگی طالبان بسیار دشوارتر و خطرناکتر می‌شد. خردمندانه آن بود که بدون مواجهه نظامی ایران با طالبان که می‌توانست پیامدهای بسیار سنگینی برای ایران داشته باشد؛ جنایتکاران مجازات شوند.

‌آیا همکاری با آمریکا در جریان حمله به افغانستان به‌رغم مخالفت رهبری و فرمانده سپاه قدس صورت گرفت؟ چنین ادعایی در مقاله روزنامه کیهان مطرح شده است.

این هم ادعای عجیب و غریبی است. مگر وزارت خارجه قادر بود بدون نظر رهبری و سپاه چنین کاری را دنبال کند؟ اصولاً وزارت خارجه صلاحیت ورود به کنش‌های نظامی را نداشت. همچنان‌که سپاه قدس صلاحیت ورود به کنش‌های دیپلماتیک را نداشت. این بنیان همکاری وزارت خارجه و سپاه قدس یعنی همکاری من و سردار سلیمانی بود. چیزی که در دولت احمدی‌نژاد و پس از آن به‌کلی تخریب شد و عملاً دیپلماسی کشور را به ذلت و ناکارآمدی کشاند.

واقعیت این است که پیشنهاد همکاری با آمریکا در تفاهم میان وزارت خارجه و نیروی قدس، توسط سردار سلیمانی با رهبری مطرح شد و پس از کسب موافقت ایشان، سردار سلیمانی خود موضوع را با افغان‌ها مطرح کرد.

پس از آخرین مذاکرات ژنو میان هیئت‌های ایرانی و آمریکایی که با حضور یکی از سرداران سپاه قدس صورت گرفته بود، قرار شد که موافقت ایران برای همکاری نیروهای جبهه متحد شمال افغانستان با آمریکایی‌ها به آنان نیز ابلاغ شود. قرار شد که من به تاجیکستان سفر کنم و در آنجا عبدالله‌عبدالله مسئول خارجی نیروهای جبهه متحد شمال را از موضوع مطلع کنم. به سردار سلیمانی گفتم که من این ماموریت را فقط در صورتی انجام می‌دهم که ایشان در سفر دوشنبه همراهم باشد و شخصاً دکتر عبدالله را توجیه کند. سردار سلیمانی نهایتاً پذیرفت و مشترکاً عازم دوشنبه شدیم. در دوشنبه به دکتر عبدالله گفتم که با همکاری شما با آمریکایی‌ها برای به‌دست گرفتن قدرت در افغانستان موافقیم و سردار سلیمانی توصیه‌های مهمی در این مورد دارند. سردار سلیمانی نیز توضیحات فنی و عملیاتی مقتضی را به طرف افغان داد. در دوره همکاری من و سردار سلیمانی دو طرف با دقت و رعایت کامل حدود اختیارات و وظایف طرف مقابل را به رسمیت می‌شناختیم. نه سردار سلیمانی بدون هماهنگی و تایید من وارد مسائل سیاست خارجی می‌شد و نه من اجازه می‌دادم که فعالیت‌های دیپلماتیک با فعالیت‌های نهضتی و عملیاتی نظامی‌ها و اطلاعاتی‌ها خلط شود. وضعیتی که متاسفانه در دولت احمدی‌نژاد به کلی تعطیل شد و پس از آن نیز هرگز به وضعیت نرمال خود بازنگشت و دائماً اختیار وزارت خارجه به خارج از وزارت خارجه پرتاب می‌شد.

‌آیا در جریان حمله آمریکا به عراق پیشنهادی مبنی بر اعتمادسازی با طرحی که کیهان آن را شامل به رسمیت شناختن اسرائیل می‌داند، مطرح شد؟

کیهان تعدادی قصه ساختگی دارد که هرچندگاه یک‌بار به اشکال متفاوتی ابراز می‌کند. چنین ادعایی چند بار مطرح شده که هر بار از سوی آقای صادق خرازی که ادعا می‌شود ایشان چنین طرحی را به آمریکایی‌ها داده است به شدت تکذیب شده است. به‌هرحال هرگز طرحی حاوی به رسمیت شناختن اسرائیل دنبال نشده و من نیز که معمولاً در جریان چنین تحولاتی در وزارت خارجه بودم هرگز از وجود چنین طرحی مطلع نشده بودم. در وزارت خارجه نیز کسی را سراغ ندارم که هرگز به دنبال به رسمیت شناختن اسرائیل بوده باشد.

منبع: هم‌میهن

The post امین‌زاده: جلسه ۲۸ مرداد پایان ماجراجویی مسئولان اصولگرایی بود که جنگ با طالبان را می‌خواستند appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

آنچه در ذیل می‌‌خوانید مشروح سخنان این دو فعال سیاسی اصلاح‌طلب در موضوع غزه و طوفان‌الاقصی است.

غلامرضا ظریفیان در ابتدای این نشست با اشاره به روایت‌هایی از کتب مقدس یهودیان و سوابق تاریخی و مسئله انتقال قوم یهود در سرزمین‌های مختلف اشاره کرد و توضیح داد: بعد از دوره پادشاهان، یک درگیری میان یهودیان رخ می‌دهد که یهودیان به دو گروه تقسیم ‌می‌شوند که ١۴٠۵ قبل از میلاد است و از اینجا آوارگی یهودیان آغاز می‌شود. در سال ۵٨۶ قبل از میلاد، بخت‌النصر به این‌ها حمله می‌کند و معبد هیکل را تخریب می‌کند تا اینکه کوروش این‌ها را آزاد می‌کند. سال ۵٣٩ قبل از میلاد، کوروش این‌ها را آزاد می‌کند و یهودیان دیگر دولت مستقل ندارند. در این دوره‌ای که این‌ها در تبعید هستند و تبعید در تاریخ بنی‌اسرائیل بسیار مهم است. رومی‌ها در سال ٧٠ میلادی به این منطقه حمله می‌کنند و کشتار زیادی در این منطقه می‌شود. قرن ۴ که رومی‌ها مسیحی می‌شوند و از اینجا مشکلات جدیدی برای یهودیان آغاز می‌شود. از این دوره یعنی قرون وسطی قوم یهود آواره است. در صد سال بعد صلاح‌الدین ایوبی این منطقه را فتح می‌کند و بعد این منطقه در اختیار عثمانی‌ها قرار می‌گیرد. پس اول کنعانیان، بعد یهودیان، بعد مسیحیان و ساسانیان و مسلمانان و بعد مسیحیان و بعد مسلمانان در این منطقه بیت‌المقدس حضور دارند. قرن ١٩ قرن ایدئولوژی‌هاست و قرن ٢٠ تبدیل به شوروی و جنگ جهانی اول و دوم می‌شود و صهیونیسم سیاسی هم در قرن ١٩ شکل می‌گیرد. عموم اروپاییان و آمریکایی‌ها از یهودیان بدشان می‌آید و تاریخ نشان می‌دهد این‌ها چقدر با هم درگیری داشتند و به همین دلیل هم دنبال مکانی بودند تا این‌ها را مستقر کنند و حتی خاندان روچایلد به دنبال این بودند که بخشی از زمین‌های عثمانی را بخرند که البته حجم آن زمین‌ها ١٠‌درصد مساحت فعلی اسرائیل نیست و کنگره‌هایی تشکیل شد تا بیانیه بالفور که اعلام می‌شود که یهود باید به خانه ملی یهود بازگردد. انگلیس از این ایده حمایت ویژه می‌کند و ترکان جوان هم مسیر بازگشت یهودیان را هموار می‌کند و در این دوره جنبش یهود فربه می‌شود و جنبش‌های مختلف در درونش شکل می‌گیرد تا جنگ جهانی اول و حاصلش فروپاشی و تجزیه عثمانی است و مسلمانان فلسطین دیگر حامی قدرتمند خود را از دست می‌دهند و سایکس- پیکو این منطقه را تجربه کرده و فلسطین در اختیار انگلیس قرار می‌گیرد. در سال ١٩٢٠ جامعه ملل قیمومیت این منطقه را به انگلیس می‌دهد و زمینه برای حضور سازمان‌یافته یهودیان را فراهم می‌کنند. فلسطینیان هم دوره‌های مختلفی دارند که اول به‌صورت دیپلماتیک و بعد عزالدین قسام راه مسلحانه را در پیش می‌گیرد و در نهایت سازمان ملل موضوع دو کشور را تصویب می‌کند و در سال ١٩۴٨ اعلام تشکیل دولت اسرائیل به وقوع می‌پیوندد. آمریکا و روسیه هم خیلی زود این کشور را به رسمیت می‌شناسند.

محسن امین‌زاده: دیپلماسی پدیده واقعیت‌های روی زمین است و اینکه چقدر حق و باطل منجر به تشکیل این مناسبات شده، تغییری در اصل موضوع دیپلماسی ایجاد نمی‌کند. بنابراین همین عثمانی که آقای ظریفیان توضیح دادند، تاریخ تجزیه‌اش دنیایی است که با آن زندگی می‌کنیم و شرایط خاورمیانه نتیجه تجزیه همین عثمانی است. من می‌خواهم این پدیده و تحول یک ماه اخیر را مرور کنم. می‌خواهم سه مسئله را از هم تفکیک کنم؛ پدیده‌ای که در ٧ اکتبر اتفاق افتاد، تحولی در ادامه همه تاریخی است که بخشی از آن مرور شد. نگاه ما و ملت ایران و جمهوری اسلامی در بررسی این تحولات مهم است. پدیده ٧ اکتبر با همه اتفاقات پیشین متفاوت است و ما سال‌هاست روایتی از ظلم به ملت فلسطین داشتیم و در سال‌های گذشته با روایت تلاش اعراب برای جنگ و مقابله با اسرائیل مواجه بودیم. همچنین با روایت انقلابِ سنگ و تلاش‌های فلسطینی‌ها روبه‌رو بودیم. تا پیش از مقاومت فلسطین شرایط برای اعراب سخت بود و نبردی که همه مسلمانان علیه اسرائیل سامان داده بودند، با شکست مواجه شد. آنچه در ٧ اکتبر اتفاق افتاد این است که برای اولین بار فلسطینی‌ها با سلاح علیه اسرائیل به‌پا می‌خیزند. روز اول عملیات با این مسئله مواجه بودیم که معصومیت فلسطینی‌ها دچار خدشه شده است. علاوه بر این با سازمان تبلیغاتی اسرائیل هم مواجه هستیم و اسرائیل سعی می‌کند نمایش مظلومیت دهد. چراکه اولین بار است که برای چند ساعت نیروهای فلسطین شرایط را در دست گرفتند و هم اسرائیلی کشتند و هم اسیر کردند. عملیات توسط حماس انجام شده که مشخصه‌اش مبارزه مسلحانه و مدیریت باریکه غزه است. بعد از تحول روز اول، شرایط به‌طرز حیرت‌انگیزی موقعیت فلسطینی را تقلیل می‌دهد و این موقعیت با کشتار فراوان اسرائیل همراه است و بعد این سوال مطرح می‌شود که آیا اساساً این عملیات درست بوده است یا خیر؟ در همین ایران هم برخی صاحبنظران به حماس انتقاد می‌کنند. من معتقدم فلسطین در این عملیات پیروزی بزرگی به‌دست آورد. همچنین می‌خواهم بحث کنم که ایران جزو معدود کشورهایی است که بخشی از جامعه موضع حمایت از فلسطین ندارند درحالی‌که این حمایت از فلسطین در تاریخ ما پیش از انقلاب وجود داشته است. این شرایط فعلی، حاصل مدیریت فاجعه‌بار و حاصل شکست سیاست‌های ما است.

هر سه موضوعی که بحث شد بسیار اهمیت دارد و تنها مربوط به فلسطین نیست و مربوط به کشور ما است. آنچه که اتفاق افتاده عملیاتی علیه امنیتی‌‌ترین حکومت خاورمیانه است و این پدیده زندگی فلسطینی‌ها را به کلی تغییر خواهد داد. این مرحله بعد از مبارزاتی است که به توافق اسلو منجر شد و قوی‌ترین ابراز وجود ملت فلسطین است. بعد از ترور نخست‌وزیر اسرائیل که فضای پس از توافق اسلو را به شدت تغییر داد و اسرائیل از تعهدات خود سر باز زد، دولت فعلی اسرائیل، افراطی‌ترین دولت تاریخ اسرائیل است و با در نظر گرفتن موضع نژادپرستانه دولت فعلی، باید گفت که سال‌هاست اسرائیل وارد این دیالوگ با جامعه جهانی شده که ما موضوع فلسطین را حل کردیم و موضوع توافق ابراهیم هم ناشی از همین نگاه بود. عادی‌سازی روابط همسایگان ما با اسرائیل شرایط جدیدی را برای فلسطین و ما ایجاد کرد. در همین فضا اسرائیل عملیات‌های گوناگونی را در داخل ایران انجام داده و ما را تحقیر کرد. خصوصاً حرکت علیه آشیانه‌های تسلیحاتی منتسب به ایران به این معناست که آن‌ها هرچه خواستند علیه کشور ما انجام دادند و سازماندهی اطلاعاتی گسترده‌ای را در کشور ما شکل دادند. بنابراین آنچه در ٧ اکتبر اتفاق افتاد، باعث خوشحالی ایران و اغلب نیروهای سیاسی شد. چراکه من به شخصه از عملیات‌های اسرائیل در داخل ایران تحقیر شده بودم. فلسطین، امروز موقعیت ویژه‌ای پیدا کرده و نکته مهم این است که آن‌ها این عملیات را خودشان انجام داده‌اند. این وضعیت و عملیاتی که انجام دادند و تحولات بعد از آن، این ظرفیت را ایجاد کرده که حمایت از فلسطین در سطح جهان بسیار متفاوت شود و دولت‌های منفعل که در مسابقه عادی‌سازی روابط با اسرائیل بودند شرایط متفاوتی پیدا کردند. انتظار می‌رود که مسیر به سمتی برود که فلسطین بیش از گذشته فرصت شکل‌گیری دولت داشته باشد. از جمله شرایط داخل اسرائیل این است که مسئله فلسطین برای تل‌آویو تمام شده بود و با همین مسیر روابط خود را با کشورهای منطقه عادی کرد و به سمت تحرکات نظامی فرامرزی رفت و تحرکات نظامی اسرائیل در منطقه بسیار گسترده شد. همچنین ادعایشان مبنی بر اینکه توانایی تولید سلاح‌هایی دارند که می‌تواند کشورهای منطقه را از تهدیدهای ایران مصون کند، امروز ضربه خورده است. فلسطینیان قطعاً بیش از این تلفات خواهند داد اما شرایط فلسطین به پیش از ٧ اکتبر بازنخواهد گشت و احتمالاً فشار جامعه جهانی اسرائیل را برای توافق با فلسطینی‌ها تحت فشار قرار خواهد داد. بخشی از پرسشی که در مورد ایران مطرح می‌شود این است که چرا ما باید پول ناچیزمان را خرج فلسطینی کنیم که نه‌تنها سوال نسل جوان که گاهی سوال هم‌سالان ما نیز هست و به نظر می‌رسد آنچه در ایران اتفاق افتاده، وجوه افراطی دارد. هرچند می‌خواهیم وجه حمایتی از فلسطین داشته باشیم اما دیپلماسی ما باید اصلاح شود. می‌بینیم که در برنامه هفتم توسعه دستگاه دیپلماسی تضعیف شده و بخشی از کارها به نیروهای نظامی واگذار شده است که بسیاری از این اقدامات امنیتی و نظامی هماهنگ باید باشد.

می‌دانید که همین دولت کوچک اسرائیل اقتصاد قدرتمندی دارد. درحالی‌که رتبه اقتصادی ایران فروافتاده است و مسیر اقتصاد و توسعه ایران در وضعیت کنونی بسیار تأسف‌بار است. ساختار سیاست خارجی و اقتصاد ما تحت تصرف برخی نیروهای رادیکال است. با چنین وضعیتی آیا بچه‌های ما حق ندارند مناسبات ما را با فلسطین به چالش بکشند؟ در هیچ جای جهان اسلام این‌چنین نیست که بخشی از جوانانش مخالف حمایت از فلسطین باشند.

پیچیدگی‌هایی در ‌ارتباط جمهوری اسلامی و حماس وجود دارد و اینکه جمهوری اسلامی چگونه به این گروه کمک می‌کند، مشخص نیست و به نظر می‌رسد که ایران از همه گروه‌های فلسطینی حمایت می‌کند. همه کشورها نیروهای نفوذ دارند و تاثیرگذار بودن یک کشور در کشور دیگر موضوع مذمومی نیست اگر در چهارچوب منافع ملی تعریف شود. سوالی که ما با آن مواجه هستیم این است که آیا این مسئله در حمایت‌های ما وجود دارد؟ برای مثال ایران داعش را خطر تلقی کرده و وارد جنگ در عراق و سوریه می‌شود، حالا سوال این است که حاصل این حمایت چه بوده است؟ پاسخ این است که دولت سوریه مستقر است و روسیه منتفع شده و اروپا منتفع شده است اما دستاورد ایران چه بود؟ و با پایان داعش، ایران چه به دست آورد؟ اینکه ایران مدافع فلسطین است، می‌تواند در چهارچوب منافع ملی و فراملی تعریف شود اما عملکرد امروز با هیچ منطقی سازگار نیست. در برنامه هفتم توسعه گفته‌اند نهادهای نظامی و اطلاعاتی و سازمان انرژی اتمی از هماهنگی با وزارت خارجه مستثنی هستند. این جنسی از هرج و مرج در سیاست خارجی ایران است. در این چهارچوب وضعیتی که با آن مواجه هستیم فاصله زیادی با مصالح ملی دارد.

موضوع فعلی موضوع دوکشوری است اما تحقق همین شرایط تفاوت زیادی با شرایط امروز فلسطین دارد و دولت‌های تندرو اسرائیل در دوران بعد از توافق اسلو آمادگی توافقات مورد حمایت جامعه جهانی را ندارند و همان مفاد توافق اسلو هم توسط آمریکا و هم توسط اسرائیل نقض شده است و این امر انتقادات زیادی را در خود اسرائیل به وجود آورده است. می‌توانیم امیدوار باشیم که در نهایت فلسطینی‌ها دولت مستقل داشته باشند و چنین تصویری را می‌توانیم تصور کنیم اما نابودی اسرائیل موضوعی است که تصورش در شرایط فعلی سخت است. می‌توانیم چندین کشور را نام ببریم که با فروپاشی‌ها به وجود آمده‌اند. اما نابودی اسرائیل با هنجارهای بین‌المللی سازگار نیست.

ما در مناسبات بین‌المللی از دوره آقای هاشمی و آقای خاتمی به‌رغم اینکه گفتیم جایگاه فلسطین جایگاه درستی نیست اما همواره با کشورهای عربی و اروپایی همراهی کرده‌ایم و اسرائیل تا زمان احمدی‌نژاد نتوانست به نفع خود قطعنامه بگیرد. در تحولات منجر به اسلو، ایران در چهارچوب ادبیات منطقی جامعه جهانی رای داده است. هرچند در کنارش مواضع خود را نیز آورده است. ما تحت هیچ شرایطی نباید به اتحاد حمایت از فلسطین لطمه بزنیم. ما در صحنه بین‌المللی این‌چنین عمل کرده‌ایم و باید این‌چنین عمل کنیم. البته آقای ایروانی هم سفیر عاقلی است و در موضوع کنونی مؤثر بوده است. اینکه ایران وارد جنگ نظامی با اسرائیل می‌شود یا خیر باید بگویم، ضربه اصلی، به توسعه ملی وارد آمده است و امیدوارم هیچ‌گاه به جنگ ورود نکنیم. دلیلی ندارد که ما تحریم جهانی باشیم و صنایع ما فلج باشد. اینها حاصل سیاست ماجراجویانه است که به اندازه جنگ برای ما هزینه تراشیده است.

برخی می‌گوید مردم غزه مخالف عملیات حماس هستند؛ باور من این است که اگر مخالفتی جدی باحماس وجود داشت، چنین عملیاتی صورت نمی‌گرفت. مگر می‌شود گفت مردم غزه با حماس مخالف هستند و حماس کل شهر را به تونل زیرزمینی تبدیل کرده باشد. این مردم به حدی تحقیر شده‌اند که نمی‌توان گفت با حماس یا مقابله با اسرائیل مخالف هستند. اگر همکاری ضمنی با حماس وجود نداشت این عملیات لو می‌رفت. طبعاً حماس منتقد هم دارد و طبعاً اختلاف‌نظر فلسطینی‌های کرانه باختری بیشتر است ولی فکر می‌کنم آنچه اتفاق افتاده برای همه فلسطینی‌ها غرورآفرین بوده و احساس کردند کاری انجام داده‌اند و این حس در انقلابِ سنگ وجود داشت که منجر به توافق اسلو شد. این عملیات نتیجه تلاش همه جامعه غزه است.

منبع: هم‌میهن

The post امین‌زاده: آنچه اتفاق افتاده برای همه فلسطینی‌ها غرورآفرین بوده است appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.