در هر بار تکرار این اصرار، جمهوری اسلامی ایران ضمن رد آن، بر تثبیت مرزها تاکید و هرگونه تغییر در مرزها به هر بهانه‌ای را خط قرمز خود اعلام کرده است. اما چرا باکو بر این موضوع اصرار دارد؟ حامیانش در این عرصه چه دولت‌هایی و با چه انگیزه‌هایی هستند؟ ایران در تحولات چگونه می‌تواند منافع ملی خود را حفظ کند. چرا قفقاز کانون توجه بسیاری از بازیگران منطقه و فرامنطقه‌ای است؟ به منظور بررسی و پاسخ به این پرسش‌ها گفت‌وگویی با «بهرام امیراحمدیان» استاد دانشگاه و متخصص حوزه قفقاز و روسیه شده است که می‌خوانید.

حوزه قفقاز و قفقاز جنوبی در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین مناطق ژئوپلتیک جهان است، تمرکز ویژه‌ای روی این منطقه احساس می‌شود. با این مسئله موافق هستید؟

منطقه قفقاز با سه کشور یا قدرت منطقه‌ای ترکیه در غرب، ایران در جنوب و روسیه در شمال همسایه است و هر یک از این کشورها هم نگرانی‌ها، منافع، تهدیدها و فرصت‌هایی دارند. این منطقه در دوره جنگ سرد منطقه‌ای حائل بین ناتو و پیمان ورشو بوده است. خود منطقه بسیار حساس است، به سبب اینکه دالانی به نام «دالان قفقاز» یا «برزخ قفقاز» دارد که هر جریانی از سمت شمال غربی به سمت جنوب شرقی یعنی بین دریای سیاه در غرب و دریای خزر در شرق، از جمله خطوط انتقال نیرو یا نفت و گاز ناگزیر از این منطقه می گذرد.

در دوره جنگ سرد این منطقه در اختیار شوروی یعنی پیمان ورشو بود و با پیمان ناتو که ترکیه در منطقه عضو آن بود، رودرروی هم قرار می‌گرفتند. پس از فروپاشی شوروی یک نوع خلا ژئوپلیتیکی در منطقه بوجود آمد و سه کشور سابق عضو شوروی سوسیالیستی، یعنی آذربایجان، ارمنستان و گرجستان، از آن پیمان و به دیگر معنا از بلوک شرق مستقل شدند و پس از آن هسته‌ها و ارتباطاتی که آن‌ها را به هم وصل می‌کرد، قطع شد.

بنابراین نوعی نزاع‌ و مناقشه در آنجا صورت گرفت که یکی از مهم‌ترین این نزاع‌ها بین آذربایجان و ارمنستان سر منطقه قره باغ بود. قره‌باغ یک منطقه و استان خودمختار در داخل و ترکیب جمهوری آذربایجان شوروی بود. چون زبان و قومیت آن‌ها ارمنی بود، خواستار پیوستن به ارمنستان شدند و آذربایجان در اینجا وارد موضوع شد و مخالفت کرد.

قره‌باغ معتقد بود همان قانونی که به آذربایجان اجازه داده از اتحاد شوروی خارج شود، همان قانون هم می‌تواند اجازه دهد که استان خودمختار قره باغ کوهستانی یا به اصطلاح به روسی «ناگورنا قره باغ» مستقل شده یا به جمهوری ارمنستان ملحق شود. در نتیجه دعوای امروز از آن مقطع آغاز شد.

پس از جنگ میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان از سال ۱۹۸۸، در سال ۱۹۹۴ توافق شد که گروه مینسک وابسته به سازمان امنیت و همکاری در اروپا (زیرنظر شورای امنیت سازمان ملل)، مسائل و تمشیت امور قره باغ کوهستانی را در اختیار بگیرد. ریاست این گروه را مشترکا روسیه، ایالات متحده و فرانسه در اختیار داشتند. پس از آن در ماه می سال ۱۹۹۴آتش‌بس اعلام شد و ادامه پیدا کرد؛ نه ارمنستان سرزمین‌های اشغالی را پس می‌داد و نه آذربایجان می‌توانست این سرزمینها را بازپس گیرد. این شرایط تا سال ۲۰۲۰ ادامه داشت و در آن سال آذربایجان با کمک تسلیحات و مشاوره نظامی اسرائیل و ترکیه توانست آن منطقه را از ارامنه بازپس گیرد.

در نوامبر سال ۲۰۲۰ در جنگ ۴۴ روزه یا جنگ دوم قره‌باغ، آقای پوتین بدون در نظر گرفتن دیدگاه فرانسه و آمریکا(دو عضو دیگر مینسک)، پس از پیشروی نیروهای آذربایجان، تصرف منطقه و رسیدن به دروازه ورودی قره‌باغ مستقل (شهر شوشا با اکثریت آذری‌نشین) اعلام کرد که باید آتش بس برقرار شود و دو کشور موافقت‌نامه آتش‌بس امضا کنند. این موافقت‌نامه در ۱۵ ماده به تصویب رسید. یکی از مهمترین بندهای این توافق سامان‌بخشی به وضعیت ارامنه‌ای بود که بومی قره‌باغ هستند. در منطقه قره باغ که عمده جمعیت آن ارمنی بودند، از گذشته های دور بومی منطقه بودند، بطوری که در پنج «ملک‌نشین» ‌های خمسه ،ارمنی نشین و بخشی از ایران بودند و با سپاه شاه اسماعیل صفوی در جنگ‌ها مشارکت می‌کردند.

در پی توافق آتش‌بس ماه نوامبر ۲۰۲۰ روسیه موظف به تامین امنیت ارامنه قره باغ شد و پاسداران صلح و سربازان کلاه آبی روسیه به استعداد ۲۰۰۰ نیرو همراه با ادوات نظامی از جمله زره پوش، در منطقه مستقر شدند تا تکلیف قانونی آن‌ها مشخص شود. اما بعداً وقتی آذربایجانی‌ها منطقه قره باغ کوهستانی را اشغال کردند فشار، بر ارامنه بیشتر شد.

در آن موافقت‌نامه آتش بس در بند ۵ گفته شده جمهوری آذربایجان دالانی به نام «دالان لاچین» را در اختیار ارامنه قرار می‌دهد تا جمعیت ۱۲۰ هزار نفری آنجا بتوانند به ارمنستان سفرکده و نیارهای حیاتی خود را تامین کنند تا آن‌ها در دوره محاصره از سوی نیروهای آذربایجان، از نظر دارو، درمان، آذوقه و غیره در مضیقه نمانند. این دالان فاصله بین ناگورنی قره باغ و خاک ارمنستان و باریکه‌ای به نام لاچین است، که مقرر شده بود عرض آن ۵ کیلومتر باشد و سربازان روسیه حفاظت آن را تضمین می کند تا ارامنه نیازهای خود را از ارمنستان تامین کنند. این شرایط تا سال ۲۰۲۲ ادامه داشت و در این سال کریدور باز نشد؛ آذربایجانی‌ها دو سوی کریدور را محاصره کردند و اجازه رفت و آمد ندادند. آذربایجان معتقد بود ارمنی‌ها با خود سلاح از ارمنستان می‌آورند و روسیه هم با بسته شدن این دالان مخالفتی نداشت.

روسیه هم دخالتی نداشت!

روسیه فقط نظارت می کرد. در حقیقت روسیه تعهد داشت با استقرار دو هزار نیروی نظامی این منطقه و آتش‌بس را کنترل کند. در توافق‌نامه آتش‌بس گفته شده بود که مابه ازای ماده ۵ که دالان لاچین را شامل می‌شد، راه ارتباطی میان آذربایجان و نخجوان ایجاد شود. بند ۹ به ترتیباتی اشاره داشت که ارتباط آذربایجان با نخجوان را تحت نظارت روسیه تسهیل کند و صحبتی از کریدور در این بند نبود.

برای این مسیری که بیان کردید آیا سرزمین مشخصی تعیین شد؟ یعنی لزوماً از داخل ارمنستان بود یا از داخل ایران هم می توانست این مسیر ادامه یابد؟

مسیر ایران از سال ۱۹۸۸ که این جنگ شروع شد، وجود داشت و جمهوری اسلامی ایران به نخجوان اجازه داده بود در امتداد رود ارس داخل خاک ایران شده و به قلمرو اصلی آذربایجان دسترسی داشته باشد. سرزمین اشغالی علاوه بر ۴۱ کیلومتر مرز مشترک ایران و ارمنستان در امتداد رود ارس، تا «هورادیز» منطقه پیرامون قره باغ گسترش یافته و به ۱۲۰ کیلومتر رسیده بود. بنابراین آن‌ها باید از نخجوان وارد ایران می شدند، این ۱۲۰ کیلومتر را طی می کردند سپس وارد خاک اصلی آذربایجان می شدند. اما درباره احداث کریدور جدید؛ سخنی به میان نیامده است. زمانی که روسیه در بند ۹ این مسئله را مطرح می کند، یک سایت خبری روسی به نام «کامرسانت» در روسیه نقشه‌ای منتشر کرد که زیربنای تمام اختلافات شد. روس‌ها و باکو ادعا کردند که از کریدور ایجاد شده، ایران هم می‌تواند استفاده کند که نوعی مغلطه بود!

براساس قوانین بین‌المللی تعریف کریدور این است که یک کشور A که می‌خواهد با کشور C ارتباط برقرار کند، باید از کشور B بگذرد. این مسیر ب همان مسیر کریدور است. کریدور مسیری است که دو کشور را به هم وصل می کند. براساس این قوانین، اختیار و مالکیت، زیربنا و قوانین، فرآیند حقوقی، بانکی، بیمه و غیره کریدور تحت قوانین و نظارت کشور صاحب پرچم در اینجا مسیر و پیرامون یعنی تحت نظر ارمنستان است.

در این زمینه ارمنستان اعلام کرد تحت نظارت خود اجازه این رفت وآمدها را می‌دهد و هر کشوری از این مسیر عبور کند باید در دو طرف کنترل شده و حق گمرکی و ترانزیت پرداخت کند. اما این درخواست ارمنستان مورد قبول واقع نشده و آذربایجان و روسیه اعلام کردند که موضوع در اختیار آن‌هاست. بنابراین از اینجا اختلاف آغاز شد که ارمنستان مخالفت کرد و گفت ما این را در اختیار شما قرار نمی دهیم و باید طبق قوانین و مقررات ما باشد و خاک ما است.

از دیدگاه ما کریدور زنگزور ناموجود است، در دوره شوروی این مسیر در خاک ارمنستان بوده اما نام آن زنگزور نبوده است. اگر در منطقه رفته باشید، دیده اید که در امتداد رود ارس، در شمال رود ارس، در بستر و ساحل رود ارس، خطوط ریلی و جاده ای دوره شوروی وجود دارد. این خطور ایروان را به باکو وصل می کرده است، از این سو باکو را از طریق ایروان به تفلیس و از آن سو به روسیه و مسکو وصل می کرد. این راه موجود بود و تا قبل از درگیری‌ها کار می‌کرد و به موازات آن جاده هم وجود داشت. زنگزور نام کوهستانی در غرب ارمنستان ب طوال ۱۳۵ کیلومتر است از شمال به جنوب تا رو ارس کشیده شده است. در نقشه های دوره شوروی این مسیرهیچگاه (کریدور زنگه زور)نامیده نشده است.

پس از توافق‌نامه آتش‌بس، ارامنه بومی منطقه قره باغ در اثر فشار زیاد افراطی‌های آذربایجانی؛ عملا از خانه خود آواره شدند و ۱۲۰ هزار نفر منطقه را ترک و به ارمنستان رفتند. در این شرایط بند ۹ توافق‌نامه قابلیت اجرایی نداشت. در آن مقطع در ارمنستان تظاهراتی رخ داد که هنوز هم ادامه دارد و دولت آقای پاشینیان به ناکارآمدی و تسلیم در مقابل روسیه و آذربایجان متهم شد. مردم ارمنی تصور می کردند در شرایط کنونی روسیه از آنها حمایت خواهد کرد ولی به نظر ما روسیه دوگانه عمل کرد. از یک سو می خواست با آذربایجان در تعامل باشد و از سوی دیگر اینکه به ارامنه بگوید ما به تعهدات حمایتی پایبند هستیم. بر اساس مفاد «سازمان امنیت روسیه جمعی» که ارمنستان هم عضو آن بود، روسیه به ارمنستان کمکی نکرد. امنیت دسته جمعی که ارمنستان هم جزو آن بود، کمکی به ارمنستان نکرد و در پاسخ به مواضع مخالفان در اوکراین علام کرد که آذربایجان در داخل خاک خود عملیات ضد تروریستی انجام می دهد و به حریم ارمنستان تجاوز نکرده و اگر وارد خاک شما می‌شد ما پاسخ می‌دادیم. با چنین رفتاری یک نوع واگرایی از سوی ارامنه نسبت به روسیه پیش آمد و آنها اعلام کردند که از این پیمان خارج می‌شوند و نیروهای نظامی روسیه که مرزها را کنترل می کنند باید خارج شوند. بنابراین دو موضوع خیلی پیچیده وارد فضای سیاسی ارمنستان شد و جامعه ارمنستان را ملتهب کرده و هنوز هم ادامه دارد.

به نقش روسیه در ادامه خواهیم پرداخت. من می خواهم توضیح دهید الان در حال حاضر باکو آن دالان و مسیر را نیاز دارد یا پشت پرده این همه اصرار موضوع دیگری است؟ آن مسیر ارتباطی را لازم دارد در حالی که این مسیر ارتباطی را از داخل ایران دارد یا پشت پرده خواسته های دیگری وجود دارد؟

به نظر من نکته کلیدی همین‌جاست. اتحادیه اروپا یک کریدور را از حوزه دریای سیاه تعریف کرده تا کشورهای اروپایی به دریای سیاه دسترسی داشته و وارد یکی از بنادر گرجستان از سوپسا و باتومی و بقیه بنادر شده و مسیر را از طریق ریل و جاده‌ای که از زمان شوروی وجود داشت، ادامه دهد. این کریدوری که از جمهوری آذربایجان می گذرد و همان دالان یا برزخ قفقاز است، در بندر باکو تاسیساتی که از دوره شوروی وجود داشته و بازسازی شده و قطارها و کامیون‌ها از طریق کشتی‌های موجود در بندر به سمت شرق، ساحل شرقی در بندر ترکمن باشی، کوریک یا بندر آکتائو می روند و آنجا وارد راه‌آهن و یا شبکه جاده ای قزاقستان یا ترکمنستان شده و در مسیر چین و شرق آسیا ادامه مسیر می‌دهند.

این جاده وجود دارد و حتی خطوط لوله گاز و نفت مانند خط لوله نفت باکو-تفلیس-جیهان روزی یک میلیون بشکه نفت انتقال می‌دهد، خط لوله گاز باکو-تفلیس-ارزرم ، خط آهن قارص-تفلیس-باکو مسیرهایی هستند که فعال هستند. راه ارتباطی دیگر از سمت ترکیه است و این کشوراز طریق بندر ازمیت یا استانبول وارد این حوزه شده و از آن استفاده می‌کند. این راه هم موجود بوده و کریدور تراسکا نام دارد. ایران نیز که در آن عضو است، براحتی می توانند از این کریدور عبور کنند.

بخش های شرقی ترکیه در سمت غرب کریدور باصطلاح زنگه زور واقع شده، منطقه‌ای کوهستانی و کشاورزی است و ظرفیت کمی برای صنعت و تولیدات صنعتی و کشاورزی دارد که بتواند صادر شود یا خدمات مهندسی صادر کند. راه آهن معروف قارص هم در این منطقه است و از آنجا وارد تفلیس شده و از تفلیس هم وارد همان شبکه می‌شود. بنابراین از نظر راه آهن و جاده مشکلی وجود ندارد.

اما ترکیه هم در پی این کریدور است

ترکیه می خواهد حضور خود را در نخجوان بیشتر کند و از طریق نخجوان به قفقاز وصل شود و منظور آنها از این اصرار در حقیقت ایجاد یک نوع پیوستگی مستقیم جغرافیایی جهان تُرک «تُرک دونیاسی» است که کشورهای ترک زبان مستقیماً به همدیگر متصل شوند. اما در این میان ارمنستان مانع ایجاد می کند و نمی‌توانند یکپارچه شوند. بنابراین موضوع را از طریق کریدور زنگزور مطرح می‌کنند. در حالی که از نظر حقوق بین‌الملل کریدور در مالکیت کسانی نیست که از آنها استفاده می‌کنند. کریدور در داخل یک کشور است و هر کسی می خواهد استفاده کند، باید تابع قوانین آن کشور باشد، جمهوری آذربایجان و ترکیه آن را قبول نمی‌کنند.

آنکارا و باکو جهان ترک را تعریف کرده‌اند و اخیراً آسیای مرکزی را به نام «ترکستان» می‌خوانند، این درحالی است که درازبکستان، در سمرقند، بخارا و خوارزم اقوام ایرانیِ تاجیکی زندگی می‌کنند، ۱۰ میلیون جمعیت ساکن تاجیکستان که ترک نیستند بلکه فارس زبان هستند. ترکیه و آذربایجان می‌خواهند شورای جمهوری ترک‌نشین شامل جمهوری آذربایجان، ترکیه و ۴ کشور قرقیزستان، قزاقستان، ترکمنستان و ارمنستان را تشکیل دهند اما در این جهان زبان مشترک وجود ندارد، شاید زبان ترکی باشد ولی هیچ کدام از اقوام ترک نمی‌گویند «من ترک هستم» بلکه می‌گویند مثلاً من قزاق هستم، من قرقیز هستم یا تاتار هستم. بنابراین یک جهانی خلق می کنند که مقداری مشابهت‌های زبانی و فرهنگی دارند و قصد دارند این را پیوسته کنند.

روس‌ها در پی چه هستند؟

در مقابل روسیه هم ادعای زبان و جهان روسی را دارد و معتقد است هر جایی که روسی صحبت و فکر می‌شود، آنجا روسیه است. تلاش برای نفوذ در اوکراین و قفقاز، دو بخش گرجستان، آبخازیا و اوستیای جنوبی هم برای ایجاد این جهان روسی است. پس دو جهان روسی و جهان ترکی وارد این منطقه شده و منطقه را ملتهب کرده است و ما باید هشیارانه برخورد کنیم.

موضع گیری اخیر مقامات ایرانی و مطبوعات ما درباره این موضوع بسیار ارزنده بود. ایران با ارمنستان و جمهوری آذربایجان بر سر استفاده از کریدور ارس توافق کرد، وزیر خارجه آذربایجان آمد و امضا کرد و رئیس جمهور این کشور آن را قبول کرد و کار احداث شروع شد. در اردیبهشت ماه گذشته ایران اعلام کرد که این جاده و ریل و خطوط مواصلاتی راه‌آهن هم احداث خواهد شد. بنابراین مشکلی نه برای آذربایجان و نه برای ترکیه وجود ندارد.

پس چرا مشکل سازی کرده و بار دیگر زنگزور را زنده می کنند؟

چون روسیه وارد شده است! روسیه مغلطه می‌کند! اما یک توضیح مفصل تر بیان کنم؛ به نظر من مکمل این است! روسیه کریدوری تعریف کرده که به نام کریدور شمال-جنوب است. در سال ۲۰۰۰ در سن پترزبورگ بین ایران، روسیه و هند امضا شد. در آن زمان آغاز ریاست جمهوری پوتین بود و احساس می کرد باز هم مثل دوره جنگ سرد، غرب در پی محاصره روسیه هستند و اجازه نخواهند داد به اقیانوس اطلس و آرام دسترسی داشته باشد. بنابراین روسیه از ایران خواست با همکاری هند کریدوری ساخته شود که به نفع هر سه کشور باشد. این مریدور از روسیه وارد دریای خزر، بعد وارد ایران، سپس خلیج فارس و در نهایت به حوزه اقیانوس هند وارد می شود. قرار بود سالیانه میلیون‌ها تن کالا از اینجا جابجا می شود اما در عمل تا سال ۲۰۱۷ یعنی به مدت ۱۸-۱۷ سال هیچ کالایی از اینجا جا بجا نشد وعملاً بی فایده بود!

ایران که تحت تحریم بود اما روس‌ها و هندی‌ها هم سرمایه گذاری نکردند، با ایران برسر سرمایه‌گذاری در چابهار بازی شد، هندی‌ها می خواستند ۸۰۰ میلیون دلار سرمایه گذاری کنند اما چه فلاکت‌هایی سر ما نیاورند! اکنون با سرمایه ملی خود این کار را می‌کنیم. ما باید با اتکا به نیروهای ملی خود این کار را انجام دهیم. به نظر بنده در دوره آقای پزشکیان باید به دیدگاه‌های استراتژیست‌ها و کسانی که در حوزه حمل و نقل کار می کنند گوش کنیم. حالا که روسیه به ما احتیاج پیدا کرده، از خاک ایران به هندوستان کالا صادر می کند باید در مقابل بگوییم شما که منافع خود را در نظر می گیرید چرا منافع ما را به خطر می اندازید؟ چرا با آذربایجان دوباره می نشینید و درباره زنگزور مذاکره می کنید؟ این موضوع خیلی مهم است که باید مسئولین بدان توجه داشته باشند.

به نظر می رسد روسیه تا حالا با کجدار و مریز درباره پرونده زنگزور کنار می آمد. چه عواملی باعث شده در این مقطع زمانی به این صراحت اعلام کند پشت زنگزور ایستاده و می خواهد این کریدور احداث شود؟

روسیه تحریم شده و برای صادرات نفت خود با مشکلاتی روبرو است. ثروت اصلی و بودجه دولت بیش از ۸۰ درصد از صادرت نفت و گاز، مواد اولیه و مواد خام است. روسیه کالای صنعتی ساخت خود برای صادرات ندارد و صادرات آن تکنولوژی هوافضا و صنایع نظامی است، پس صنعتی که مصرف کننده نهایی آن مردم باشند، ندارد. بنابراین وقتی صادرات نداشته باشد ناگزیر است منابع نفتی خود را از این خط به باکو برساند و از باکو به سمت ترکیه برود. خط لوله گاز روسیه یکی ترک است و یکی خط روسیه.

روسیه که در تحریم است بنابراین حتی در ابتکار کمربند و راه چین که قطارهای چین برای بردن کالا به اروپا از خاک روسیه می گذشتند و وارد بلاروس و لهستان می شدند و از آنجا به آلمان می رفتند تعطیل شده است. بنابراین از اینجا هم درآمد ندارد. مسئله دیگر اینکه خود روسیه برای اینکه نفت خود را صادر کند با محدودیت هایی مواجه بوده و علاقمند است این مقداری از نفت خود را به باکو بفروشد و یا به ایران گاز صادر کند. ولی ما خط لوله مشترک گاز با ر روسیه نداریم. در کنار روسیه، ایران ذخایر استفاده نشده گاز دارد که برای استخراج آن‌ها سرمایه گذاری نکرده است. در دوره آقای خاتمی هیاتی از اتریش برای سرمایه گذاری از ایران دیدار کردند و خواستار سرمایه گذاری برای استخراج، خرید صادرات و بودند و قرار بود ۲۰ میلیارد دلار در اکتشاف و سرمایه گذاری کنند و منتفی شد.

روسیه برای اینکه دل آقای الهام علی اف را به دست بیاورد می گوید زنگ زور را دوباره راه بیندازیم ولی این کار غلطی است و ما باید موضع سخت بگیریم. موضع وزارت امورخارجه خیلی عالی است. من خیلی خوشم آمد از اینکه آقای عراقچی موضع خیلی سختی درباره این موضوع گرفته است. سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مناسب بوده، اعلام موضع به ویژه در سایت های خبری بازتاب وسیعی داشته و روس‌ها بدانند که ایرانیان اگرچه با روس‌ها دوست هستند و مراوداتی دارند ولی نسبت به منافع راهبردی خود حساس هستند. سهم ایران در واردات و صادرات روسیه سه دهم درصد است. ما باید از اقتدار خود استفاده کنیم. ما تمام مولفه های قدرت را در جمهوری اسلامی ایران اعم از نظامی، اقتصادی، سیاسی داریم و باید این را تبدیل به اقتدار کنیم. در مقابل این زیاده‌خواهی‌ها ما باید ایستادگی کنیم، از حقوق خود دفاع کنیم. مردم و دولت ایران همه با هم یکدل هستند تا درباره این موضوع کار کنند.

الان مسئله ای که برای عموم مردم سوال است این است که احداث فرضی کریدوری که ادعا می شود، چه زیان و تبعاتی برای ایران دارد؟ قرار است در آینده با وجود این کریدور منافع ملی ایران چطور تهدید شود؟

ما مرز مشترک ۴۱ کیلومتری در رود ارس و نیز خط لوله انتقال گاز به ارمنستان و انتقال برق از ارمنستان به ایران در تابستان را در این ناحیه داریم. سطح روابط تجاری و مراودات دو کشور خوب است. در سفری که در سال ۲۰۰۳ به این منطقه داشتم، رئیس مجلس ارمنستان به من گفت به رهبری ایران این پیام ما را برسانید که «پل دوستی» ساخته شده بر روی رود ارس، ما را نجات داد و از بن بست خارج کرد.

با احداث این کریدور(زنگه زور) اگر آذربایجان و ترکیه به ما اجازه ندهند، راه ارتباطی با دریای سیای از طریق خاک ارمنستان- گرجستان- دریای سیاه قطع خواهد شد. نگرانی‌ها از این است که با قطع شدن این مرز ما در محاصره اقتصادی قرار بگیریم. جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که وقتی کریدور تعریف شود، به مفهوم بستن و مالکیت آن خط نیست، بلکه به معنای استفاده و عبور و مرور طبق قوانین آن کشور که کریدور در آن قرار دارد است.

برخی رسانه‌های ما متاسفانه متوجه نشدند کریدور چیست و می گویند کریدور یعنی قطع مسیر! در حالی که این چنین نیست. کریدور اگر طبق تعریف و قوانین باشد چیزی را قطع نمی کند و سر جای خود است.

روس‌ها سال ۲۰۰۵ در صادرات گاز از سوی ایران به ارمنستان و گرجستان منافع خود را در نظر ‌گرفتند و مانع از صادرات گاز ایراتن به گرجستان شدند، ما هم باید منافع خود را در نظر بگیریم و هوشیار باشیم. بنابراین تا زمانی که این کریدور ایجاد و تحت نظارت کشور صاحب پرچم باشد، تبعاتی برای کشور نخواهد داشت. تبعات آن زمانی است که بخواهند این منطقه را با عملیات نظامی تصاحب کنند.

آذربایجان خیلی علاقمند است دوباره حمله نظامی کند، یعنی مفهوم کریدور از دیدگاه روس‌ها و از دیدگاه آذربایجانی‌ها تصاحب و قطع ارتباط است، که ما این را نمی پذیریم و طبیعی است که نپذیریم! ما نمی‌خواهیم مرزها دگرگون شود و جلوی آن ایستادیم. در منطقه سیونیک کنسولگری افتتاح کردیم و با ارمنستان معاهداتی داریم و از آن دفاع می کنیم. رهبری جمهوری اسلامی ایران نیز اخیراً فرمودند ما هیچ گونه اجازه تغییرات مرزی را در منطقه نخواهیم داد. در دوره ای که احساس تهدید هم می شد؛ نیروهای نظامی ما در منطقه حضور یافتند و هشدار دادند که ما کوتاه نخواهیم آمد.

درباره جهان ترک و جهان روس صحبت کردید. اگر اینها بخواهند بر این موضوع اصرار داشته باشند منطقه قرار است چه تحولاتی را داشته باشد؟ یعنی فرض را بر این بگیریم که هم ترکیه وهم آذربایجان تحت تاثیر ترکیه این بلندپروازی را بکنند و اصرار بر این جهان خود داشته باشند ما چه رفتاری را باید داشته باشیم؟ یا به عبارتی چه سناریویی را برای آینده پیش‌بینی می کنید؟

در روابط ایران و آذربایجان اگر نیروها و متخصصینی صاحب نظر داشته باشیم که به مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری خط بدهند که چگونه رفتار کنیم خطری ما را تهدید نخواهد کرد. مشکل ما این است که بین بدنه کارشناسی و بدنه اجرایی فاصله است. آقای پزشکیان خیلی تاکید دارد بین این دو بدنه باید ارتباط برقرار شود. هستند کسانی که تمام منطقه را می شناسند. خود بنده ۴۰ سال است که درباره این منطقه کار می‌کنم، جزو اولین کسانی بودم که در مطبوعات ایران درباره قره باغ صحبت کردم، در زمانی که هیچ کسی قره باغ را نمی شناخت.

هر اتحادی بین آذربایجان و ترکیه یا با روسیه بسته شود، یکی جهان روسی و دیگری جهان ترک را تقویت می کند، باید اقدامی در این خصوص از سوی ما انجام شود. باید از پتانسیل‌های غیرحاکمیتی داخل جمهوری آذربایجان استفاده کنیم. چگونه می‌توانیم این کار را انجام دهیم؟ این راه و رسم خود را دارد. ما قدرت بزرگی هستیم و مرز دریایی و خاکی با آذربایجان داریم، با نخجوان ۱۶۱ کیلومتر مرز داریم، اگر ما تهدید شویم مرزهای طولانی داریم که با نخجوان هم مرز است، ما معاهده های تاریخی مهمی وجود دارد که دست ما را باز گذاشته به شرطی که دولت و ملت همدل باشند و بخواهند کار کنند. به نظر من این فضا در شرایط کنونی موجود بوده و دولت آقای پزشکیان هم ایده وفاق ملی را مطرح کرده و شرایط خوبی در حال حاضر وجود دارد. ما با داشتن نیروهای نظامی و سیاسی احساس خطر نمی کنیم. هر گاه احساس خطر کنیم برای رفع خطر اقتدار را داریم.

با این توصیفات خطر واقعی زمانی است که حمله نظامی در کار باشد؟

در چند جا هشدار دادم و در نوشته‌های خود بیان کردم که این مسئله را مطرح نکنید که کریدور می‌خواهد ارتباط را قطع کند و حال چه کار کنیم؟! مطبوعات ما باید کریدور را تعریف کنند. نباید اینگونه باشد که همه کارشناس منطقه شده و برای فضای روسی و فضای ترکی و آذری حساسیت ایجاد کنند و این تصور ایجاد شود که این نقطه ضعف ایران است.

به عبارت دیگر شما تعریف کریدور را دارای بار حقوقی می دانید و پیشنهاد شما به رسانه ها این است که از این لفظ استفاده نشود و به جای آن از لفظ مسیر یا دالان یا هر واژه دیگری استفاده شود؟

بله. کریدور لفظ انگلیسی است. ما به جای آن راه‌گذر، راهرو، دالان استفاده می‌کنیم. برای اینکه در انتقال واژه از یک مفهوم، یک استنباط واحدی به دست بیاید، باید اصطلاح درستی استفاده کنیم. به نظر من واژه «کریدور» خوب است بااینکه دالان و راه‌گذر و غیره را هم گفتیم. چرا می گویم کریدور؟ چون وقتی می‌گوییم کریدور این دارای معنی اقتصادی و حقوقی است؛ مسیری که کشوری اجازه می‌دهد تا کشورهای ثالث از آن استفاده کنند. حاکمیت بر کریدور برای همان کشور است. اتفاقاً اگر در معنای کریدور به این مفهوم برسند و ارمنستان بگوید حق ترانزیت گرانی از شما می‌گیرم و اجازه می‌دهم از کریدور تحت کنترل ما استفاده کنید؛ درآمد ایجاد می‌شود.

از سوی دیگر نباید از یاد برد که درآمد کریدوری در مسیر کوتاه، به اندازه ای نیست که بتواند هزینه‌های نگهداری آن را پوشش دهد. حتی زمانی که از ترانزیت صحبت می‌کنیم، گاهی برخی بزرگنمایی می‌کنند و می‌گویند از حق ترانزیت می‌توانیم اندازه نفت درآمد داشته باشیم، سخن بی پایه‌ای است. چون هیچ تحقیقات مستقلی در وزارت راه و شهرسازی وجود ندارد و ترانزیت بزرگنمایی شده است. ترانزیت جایگاه یک کشور را در منطقه ارتقا می‌دهد. ما دو تعریف برای وضعیت کشور داریم که یکی موقعیت جغرافیایی و دیگری موقعیت ژئوپلتیکی. اگر کشوری در یک منطقه‌ای واقع شود که از چند جانب بتوانند نیازهای ارتباطی کشورهای همسایه را تامین کند موقعیت آن کشور ژئوپلیتیکی می‌شود. درست است که خطوط وجود دارد ولی وقتی از خطوط عبور نکنند، سرمایه‌گذاری بی‌فایده خواهد بود.

الان یک بحثی وجود دارد، برخی از تحلیل گران از اصطلاحی به نام جنگ کریدورها استفاده می کنند. اهمیت این داستان و یکسری نگرانی ها که ایران اساساً در حال دور خوردن از این کریدورها است به نظر شما واقعیت دارد و این میزان نگران کننده است؟ چون اکنون این جنگ کریدورها که مطرح می شود می گویند ایران بازنده این مسیرهاست و ایران را دور می‌زنند.

طرح واژه جنگ کریدورها به نظرم نادرست است. کریدورها که با هم جنگ نمی‌کنند، جایگزین می‌شوند. وقتی یک کریدور را دارید، مثلاً از آسیای مرکزی وارد سرخس، لطف آباد یا باجگیران می شوند، یا هر مسیر دیگری که داریم، وسایل نقلیه از ایران عبور می کنند. باید دید چه کسانی؟ البته بیشتر و اغلب بخش خصوصی، شرکت‌های خصوصی و یا دولتی عبور می‌کنند. شرکت‌هایی که معتقدند باید از جاده‌ای عبور کنند که زیرساخت و قوانین و مقررات آن خوب باشد، سرعت، امنیت و منفعت داشته باشد. وقتی کالا را می خواهید از یک کریدوری عبور دهید اگر گران باشد، نا امن باشد، تاخیر در ترخیص و بازرسی داشته باشد، صاحبان کالا از کریدور دیگری بهره خواهند گرفت. آن زمان کریدورها رقیب پیدا می‌کنند. آذربایجان در تراسکا در طول چندین سال تعرفه عبور و مرورنمی‌گرفت و این یعنی آذربایجان با ۸۶ کیلومتر مربع مساحت و ده میلیون جمعیت چندین برابر ایران ترانزیت کرده است. چرا؟ چون این تسهیلات را فراهم کرده است. بنابراین جنگ کریدورها نیست بلکه رقابت کریدورها برای جلب محمولات است. ارمنستان این شرایط را ایجاد کرده ولی تسهیلات ندارد، جاده ها راحت نیست، باید روی جاده های ارمنستان کارشود، راه آهن برای ما ندارد و باید سرمایه گذاری شود و هزینه بر است. راه آهن ارمنستان راه آهن پیچیده ای است چون منطقه کوهستانی است یعنی اتومبیل و کامیونی که می خواهد از جاده ارمنستان عبور کند به ویژه کوه های زنگ زور خیلی مشکلات دارد. بنابراین ما باید سرمایه گذاری کنیم. به جای جنگ کریدور ها اصطلاح رقابت کریدورها استفاده شود که هم سیاسی و هم اقتصادی است.

در حال حاضر نگرانی‌ها بیشتر از این است که ایران از این رقابت‌ها جا نماند.

بله. ما این هشدارها را می دهیم. اگر جهان ترک و جهان روسی را کنار بگذاریم یک جهان چینی هم در حال شکل گیری است. چین همه جا را می گیرد و زبان چینی هم توسعه می یابد. من در منطقه ‌آسیایی و سیبری روسیه که نزدیک چین هستند حضور داشتم و دیدم در دانشگاه ها دانشجویان زبان چینی یاد می‌گیرند. در منطقه شرق روسیه ۳-۲ میلیون چینی از مرز عبور کردند و در منطقه آمور زندگی می‌کنند. اینها با هم ارتباط دارند. خط لوله روسیه به چین وصل است. در حقیقت روسیه پمپ بنزین چین است! ۴۰۰ میلیارد دلار در طی ۳۰ سال باید برای آنها گاز بفرستد. ما باید چه کار کنیم؟ باید چینی‌ها را بیاوریم و از آنها بپرسیم می‌توانیم با شما همکاری کنیم، شما می‌توانید در مسیر جاده ابریشم قدیم باشید.

یکی از این کریدورهای اقتصادی ابتکار کمربند و راه از چین و آسیای مرکزی وارد ایران می‌شود، از ایران به سمت ترکیه می‌رود. چرا از این استفاده نمی‌کنیم؟ این مسیر و کریدور وجود دارد. ما باید شرایط را فراهم کنیم. سه موضوعی که اشاره کردم یعنی سرعت، امنیت و منفعت را برای چینی ها فراهم کنیم تا از این کشور عبور کنند. اینها موضوعات مهمی است که در پیرامون ما می گذرد! ما از این فرصتی که می تواند برای ما بهره مندی بیاورد قاعدتاً باید استفاده کنیم. نباید قهر کنیم یا عناد بورزیم، باید شرایط را تعریف کنیم البته برخی زیرساخت های حقوقی و قانونی نیز وجود دارد مثل FATF مانع می شود و باید این مسائل حل شود. جایگاه ما باید در محیط بین الملل به ویژه در منطقه تعریف و بهتر شود. این استعداد را داریم و باید عملی کنیم.

در این مناقشه بازیگران فرامنطقه‌ای هم حضور داشته و دارند، چگونه می‌توان از بازیگری آن‌ها در مسیر صلح و ثبات کاست؟

مقصر این مناقشاتی که در منطقه رخ می دهد در درجه اول کشورهای منطقه هستند و از آن سواستفاده هم می‌شود و مثلا اسرائیل وارد می‌شود، مطبوعات ما مطرح کردند که اسرائیلی ها بودند که به آذربایجان در جنگ با ارمنستان کمک کردند. ممکن است اینطور باشد و ما نمی گوییم این چنین نیست ولی مطرح کردن این نادانسته از طریق غیرسیاسیون که وارد مسائل سیاسی می شوند مشکل ایجاد می کند. لازم است در شرایط کنونی کشتی ایران فقط یک ناخدا و یک سخنگو داشته باشد. به آن تک صدایی می‌گوییم.

معتقدم آذربایجان به عنوان دومین کشور شیعه، گرچه مثل ایران مذهبی نیستند ولی باور دارند و استعدادها وزبان و ادبیات مشترک وجود دارد. باید تمایل به تعامل با همسایگان نشان دهیم، با آنها صحبت کنیم، فضای مناسبی بین روشنفکران و دانشگاهیان و فرهنگیان و غیره ایجاد کنیم، این مسائل را باید ادامه دهیم. زمینه خوبی برای ایران فراهم شده است. ما از نظر سرزمینی کشور قدرتمند با مساحت وسیع هستیم. از نظر جغرافیای سیاسی کشورهایی که متمرکز بوده، دنباله ندارند و چند قسمتی نیستند قدرتمند هستند. هیچ قدرتی به خود اجازه نمی دهد تجاوز نظامی کند. به هر حال فضایی که در داخل کشور ما وجود دارد فضای مناسبی است. استعدادها فراهم است، به کار گیری آنها هنر می خواهد. روشنایی پشت در است، در گشودن هنر است!

نورنیوز

The post امیراحمدیان: ما دیدگاه روسیه و آذربایجان درباره کریدور را نمی‌پذیریم appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

به‌نظر می‌رسد اظهارات روسیه در مورد کریدور زنگه‌زور صراحت بیشتری پیدا کرده و این شائبه را تقویت کرده که سیاست روسیه در قفقاز تغییری اساسی پیدا کرده است. البته احتمال می‌رود ایران در جریان سفری که رئیس‌جمهور به روسیه خواهد داشت، مواضع خود درباره این اقدام روس‌ها را مطرح کند و رایزنی‌هایی صورت گیرد. با این حال برای بررسی مواضع روسیه در قبال ایران و زنگه‌زور با احسان موحدیان و مهدی سیف‌تبریزی، کارشناسان قفقاز گفت‌وگویی انجام شده که در ادامه می‌خوانید.

راهبرد غلط روسیه، پوتین را به‌سمت حرکات تاکتیکی کوتاه‌مدت سوق داده

احسان موحدیان، کارشناس مسائل قفقاز علت تغییر رفتار روسیه در قفقاز را تحت فشار قرار گرفتن این کشور بعد از جنگ اوکراین دانست و گفت: «روسیه خیلی تحت فشار قرار گرفته و علتش هم این است که راهبردش در منطقه قفقاز، راهبرد غلطی است. به همین خاطر مرتبا مجبور است حرکات تاکتیکی کوتاه‌مدت انجام دهد، برای اینکه خطر را دفع کند و چون این حرکت‌ها هم غلط هستند بیشتر گرفتار می‌شود و نفوذ خود را از دست می‌دهد. روس‌ها منطقه قفقاز و آسیای مرکزی را حیاط خلوت خودشان می‌دانند. بعد از فروپاشی شوروی در ابتدای جنگ سرد نگاه خوشبینانه‌ای به غرب داشتند و فکر می‌کردند، می‌توانند به غرب ملحق شوند و در نظمی که غرب در جهان حاکم کرده، هضم و ادغام شوند و باهم همکاری کنند. اما غرب چنین نگاهی به روسیه نداشت. روسیه درک دقیقی از راهبرد غرب و ناتو در مورد خودش نداشت. آنها هم همین‌طور پیش آمدند و به بالکان‌، کشورهای اروپای شرقی و کشورهای منطقه بالتیک نفوذ کردند، همین‌طور جلو آمدند تا با روسیه همسایه شدند و اینجا واقعا زنگ خطر برای روسیه به صدا درآمد. پوتین همین یک سال قبل اذعان کرد ما نگاه خوشبینانه‌ای به غرب داشتیم، این نگاه غلط بود و اینها نمی‌خواهند با ما همزیستی داشته باشند و ما متوجه نشدیم. وقتی ناتو به اوکراین رسید دیگر روسیه در یک فضای آچمز‌شده‌ای قرار گرفته بود و اگر حمله نمی‌کرد اوکراین عضو ناتو می‌شد؛ اگر هم حمله می‌کرد، هزینه داشت و غرب را علیه خود بسیج می‌کرد و به‌عنوان کشور تروریست شناخته می‌شد. به هر صورت به‌عنوان یک دو راهی که بازی دوسر باخت برای روسیه بود. آنها دیدند چاره‌ای ندارند و باید نفوذ غرب را متوقف کنند و به اوکراین حمله کردند.»

رویکرد روسیه استخوان لای زخم است

نفوذ ناتو در قفقاز و حضور غربی‌ها منجر شد، نفوذ روس‌ها در قفقاز کاهش پیدا کند. موحدیان در ادامه اشاره کرد که آنها برای حفظ نفوذ خود، معاهده صلح ۲۰۲۰ را بین آذربایجان و ارمنستان منعقد کردند. وی افزود: «روس‌ها دیدند در قفقاز هم زیرپای آنها سست می‌شود و در سال ۲۰۲۰ توافقنامه‌ای برای ایجاد آشتی بین آذربایجان و ارمنستان امضا کردند اما رویکرد روسیه همیشه استخوان لای زخم است، یعنی اینها هیچ وقت بحران‌ها را به‌طور کامل حل نمی‌کردند، جوری حل می‌کردند که مشکلات و اختلاف در بطن ماجرا باقی مانده و زمینه برای دخالت‌شان باقی بماند. لذا در معاهده‌ای که امضا شده ابهاماتی وجود دارد، مهم‌ترین آن‌هم مربوط به بند ۹ توافق ۲۰۲۰ است که باید آزادی راه‌های مواصلاتی در منطقه قفقاز وجود داشته باشد. منتها الان به این موضوع عمل نشده است و قرار بود طبق این معاهده نوامبر ۲۰۲۰ ارامنه در قره‌باغ بمانند، جاده لاچین باز بماند و یک راه موازی در کنار جاده فعلی لاچین ایجاد شود که ارامنه از آن طریق رفت و آمد کنند و اگر جمهوری‌آذربایجان هم خواست رفت و آمدش را ادامه دهد. منتها این راه ایجاد نشده و ارامنه هم با فشار و تهدید، از قره‌باغی که قرن‌ها در آن زندگی می‌کردند، اخراج شدند. این بخش اجرا نشده و ارامنه هم معترض هستند، روسیه و باکو اصرار می‌کنند ارتباط بین جمهوری‌آذربایجان و نخجوان از طریق استان سیونیک ارمنستان برقرار باشد و باکو می‌گوید کنترل این راه در اختیار ارمنستان نباشد که منطقی نیست. ارامنه هم از این بدقولی‌های روسیه دلخورند و خیلی با این کشور همراهی نمی‌کنند و به‌سمت غرب رفتند، لذا پای روسیه در ارمنستان سست شده و از آن طرف هم غربی‌ها در جمهوری‌آذربایجان سرمایه‌گذاری کردند و انگلیس و فرانسه به دنبال استخراج نفت‌اند، انگلیسی‌ها دنبال استخراج و غارت طلای آذربایجان و قره‌باغ نیز هستند.»

صراحت روس‌ها به‌خاطر از دست دادن فرصت‌های قبلی است

پوتین برای افزایش نفوذ خود در قفقاز همراه آذربایجان شد. موحدیان در ادامه اشاره کرد که پوتین روایت آذربایجان از کریدور زنگه‌زور را تایید کرد تا در ازای آن با کمک باکو تحریم‌های انرژی غرب را دور بزند. وی گفت: «روس‌ها الان به‌دنبال این هستند که نفوذ خود را در قفقاز حفظ کنند، لذا پوتین به باکو رفت و آنجا روایت جمهوری آذربایجان از کریدور زنگه‌زور را پذیرفت و به‌طور ضمنی گفت موافقیم که ارتباطات آن‌طور که شما می‌خواهید برقرار باشد. در ازای آن، شما باید به دور زدن تحریم‌های نفت و گاز روسیه کمک کنید، به این منظور که به جای اینکه روسیه نفت و گازش را مستقیم صادر کند به آذربایجان می‌‌فرستد و آذربایجان، در داخل این را مصرف می‌کند و مابه ازای آن را صادر می‌کند، همین را روسیه در ارتباط با ارمنستان هم دارد ولی طلایی که قبلا به انگلیس می‌فرستاد را الان به ارمنستان می‌فرستد تا از آنجا به امارات و چین برود.
علت اینکه روسیه در این ماجرا خیلی صریح و جدی عمل می‌کند این است که فرصت‌های قبلی را از دست دادند و راهبرد مناسبی نداشتند. فشار غرب زیاد شده، دارند محاصره می‌شوند، راه‌های ارتباطی‌شان در حال از دست رفتن است، کریدور شمال جنوب ما هم تکمیل نیست، مسیر تکمیل شده ریلی سریع در ایران برای روسیه وجود ندارد. اگر از طریق دریا بخواهیم با روسیه مرتبط شویم، ناوگان‌ کشتیرانی ما فرسوده است، نیمی از سال بنادر روسیه در دریای کاسپین یخ زده است و قابل استفاده نیست. لذا روس‌ها در وضعیت دشواری قرار گرفتند، هم برای حفظ نفوذ خودشان در قفقاز و ایفای نقش به‌عنوان میانجی و هم برای اینکه بتوانند تحریم‌ها را دور بزنند، صادرات و واردات‌شان را انجام دهند تا نیازهایشان را برطرف کنند، مجبور شدند به تعامل و همراهی با باکو روی بیاورند.»

باید راهبرد مستقلی در قفقاز داشته باشیم

موحدیان درباره اینکه رفتار ایران در مقابل این رفتار روس‌ها باید چه باشد، گفت: «راهکار ما باید این باشد که پشت دست روس‌ها بازی نکنیم و سیاست مستقل قفقازی و راهبرد مستقلی در قفقاز داشته باشیم. یک کار فوری که باید انجام دهیم این است که کریدور ارس تکمیل شود و مسیری که قرار است جاده و بزرگراه و ریل و کریدوری بکشیم که از داخل خاک نخجوان، به خاک جمهوری آذربایجان وصل شود، باید به‌گونه‌ای باشد که آنها بهانه‌ای نداشته باشند؛ هرچند آنها کارخودشان را انجام می‌دهند، یعنی آنها معطل ما نماندند. جمهوری‌آذربایجان از منطقه هورادیز در قره‌باغ تا روستای آق بند که در مثلث مرزی میان ارمنستان و آذربایجان و ایران قرار دارد، ریل و جاده می‌کشد که به محض اینکه فرصتی فراهم شد و توانست جنوب ارمنستان را تحت کنترل دربیاورد و کریدورشان را در آن مسیر ۳۸ کیلومتری هم تکمیل کنند. کار فوری که ما باید انجام دهیم این است که کریدور ارس را تکمیل کنیم تا ارتباطات منطقه اگرهم قرار است، شکل بگیرد. در واقع زیر نظر ما شکل بگیرد و از تهدیدهایی که ممکن است از طریق ایجاد راه در ارمنستان شکل بگیرد، جلوگیری کنیم؛ اولین آن، تغییرات هویتی و جمعیتی در جنوب ارمنستان است و ضمیمه شدن آن به جهان ترک و ناتوی ترکی که هم کریدور شمال- جنوب ما را مختل می‌کند، هم زمینه برای حضور نیروهای ناتو و پان‌ترک تجزیه‌طلب و وهابی‌ها و تکفیری‌ها را فراهم می‌کند.»

باید درهم‌تنیدگی با ارمنستان را افزایش دهیم

زنگه‌زور از جمله راه‌های ارتباطی است که احداث آن موقعیت ژئوپلیتیکی ایران را در قفقاز تخریب می‌کند، موحدیان درباره اینکه واکنش ایران در مقابل‌ انگیزه روسیه برای احداث این کریدور می‌بایست چه باشد، گفت: «تا حد امکان باید درهم‌تنیدگی خودمان با ارمنستان را افزایش دهیم. در حوزه حمل‌ونقل کاری که انجام می‌دهیم؛ تعریض و بهسازی جاده ترانزیتی ایران و ارمنستان است که باید با سرعت تکمیل شود، تامین نیازهای ارمنستان در حوزه انرژی، در حوزه ارتباطات، آموزش و فرهنگ و در حوزه‌های مختلف اقتصادی و تجاری باید در دستور کار ما باشد و در حوزه سیونیک باید حضور پررنگی در همه حوزه‌ها داشته باشیم که مردم این منطقه که زیاد هم نیستند(۱۵۰هزار نفر) و خیلی امید به زندگی هم ندارند و فرصت‌های اقتصادی زیادی در منطقه ندارند، با همکاری اقتصادی و تجاری و فرهنگی ایران امید به زندگی خود و علاقه‌شان به حضور در سیونیک بیشتر شود. با روس‌ها هم باید به‌طور جدی وارد صحبت شویم و بگوییم که این خط قرمز ماست و اجازه نمی‌دهیم و اگر نیازی در حوزه کریدوری دارید از طریق ایران و سرمایه‌گذاری برای تکمیل مسیرهای کریدوری ریلی ایران، قابل برطرف کردن است. در داخل ایران می‌توانید، نقل و انتقالات‌تان را انجام دهید و به آنها متذکر شویم که این کار برای خود آنها چه خطری دارد و چگونه پای ناتو و وهابی‌ها و پان‌ترک‌های تجزیه‌طلب را که تهدیدی برای هر دو کشور هستند به منطقه باز می‌کند.»

روس‌ها هیچ‌وقت از لفظ کریدور استفاده نمی‌کنند

مهدی سیف‌تبریزی، کارشناس قفقاز معتقد است روس‌ها در هیچ کدام از صحبت‌های خود از راه‌اندازی «کریدور» صحبت نکردند، وی گفت: «هیچ‌کدام از مقامات روسیه از بعد آتش‌بس تا الان از کلمه کریدور برای مسیرهای مواصلاتی استفاده نکرده‌اند، حتی لاوروف در گفت‌‍وگویی که با شبکه یک روسیه داشت عامدانه و آگاهانه از لفظ «مسیرهای مواصلاتی منطقه میان آذربایجان و ارمنستان» سخن گفت. بعد از آنکه زاخاروف صحبت کرد بازهم از مسیرهای مواصلاتی صحبت کردند. دستگاه سیاست خارجی روسیه به هیچ عنوان از واژه کریدور برای این مسیر مابین آذربایجان و ارمنستان استفاده نمی‌کند به این دلیل که بار حقوقی برایشان دارد. روس‌ها به هیچ عنوان خواهان تغییرات ژئوپلیتیکی در منطقه نیستند اما خواهان حفظ تنش‌های موجود در منطقه‌اند برای اینکه بتوانند بازیگری و مدیریت کنند. منطقه قفقاز جنوبی به‌عنوان لایه اول امنیتی برایشان به‌شدت مهم است. بعد از استقلالی که ۳۰ سال پیش اتفاق افتاد از همان ابتدا روسیه گرجستان را از دست داد و آذربایجان هم به‌خاطر اقتصاد و عدم وابستگی که به روسیه داشت از حیطه قدرت روسیه خارج شد. تنها جای پای مستحکم روسیه در ۳۰ سال گذشته ارمنستان بود. ارمنستان بعد از آمدن پاشینیان و موضع‌گیری‌هایی که نسبت به غرب داشته و فاصله‌ای که نسبت به روسیه دارد، در حال از دست دادن جایگاه خود در قفقاز جنوبی است. اگر نخواهد با آذربایجان مراودات سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود را ادامه دهد و در برابر آذربایجان موضع‌گیری کند از این طرف روسیه هم تقریبا تمام پایگاه‌های خود را از ارمنستان خارج کرده و حتی مرزبان‌های روسی هم از ارمنستان خارج شده‌اند. اگر قرار باشد روسیه جای پای خود را در ارمنستان هم از دست بدهد، می‌شود گفت که اروپا موفق شده روسیه را از قفقاز خارج کند و این به هیچ وجه به نفع روس‌ها نیست. تاکیدی که پوتین و لاوروف بر بیانیه آتش‌بس انجام می‌دهند، بند ۹ آن که در اینجا منبع قرار می‌گیرد این است که می‌گویند این راه ارتباطی و مسیر مواصلاتی باید بازگشایی شود و زمانی که این دو کشور در حال جنگ هستند، حفاظت از این مسیر با نیروهای مرزبانی روسیه است. تاکید روسیه به این دلیل است که می‌خواهد جایگاه پایگاه‌های نیروی نظامی خود در ارمنستان و منطقه را حفظ کند. چیزی که ارمنستان مخالف آن است. می‌گوید یا خودمان یا ناظر اروپایی بر این مسیر نظارت کند. آذربایجان هم چون می‌داند روسیه این مسیر را قبول نمی‌کند و می‌خواهد یک همگرایی با روسیه داشته باشد، می‌گوید تنها ناظری که من قبول می‌کنم برای این مسیر، روسیه است. این بازی کمی پیچیده اما نکته مهم این است که ما و روسیه یک جا اشتراک نظر داریم و آن هم عدم تغییرات ژئوپلیتیکی و عدم تغییر مرزها در منطقه است.» او در ادامه اشاره کرد که روس‌ها به دنبال افزایش تنش‌ها در منطقه قفقاز نیستند وی افزود: «روس‌ها می‌خواهند خودشان در خاک ارمنستان از این مسیر ریلی و جاده‌ای که به‌عنوان «زنگه‌زور» احداث می‌شود، خودشان به‌عنوان محافظ در این منطقه بایستند و جای پای خود را در منطقه قره‌باغ مستحکم کنند. جمهوری اسلامی هم به‌شدت با بازگشایی مسیرهای مواصلاتی در منطقه و مابین ارمنستان آذربایجان موافق است. ما می‌گوییم اگر قرار است مسیری احداث شود حاکمیت این مسیر باید دست ارمنستان باشد و امنیت و گمرکات و همه چیزش در اختیار ارمنستان باشد. اما اگر قرار است لفظ کریدور برای آن استفاده شود، یعنی ارمنستان در این منطقه ۴۰ کیلومتری درعرض ۵ کیلومتر هیچ صلاحیت حاکمیتی نداشته باشد، اینجا جمهوری اسلامی به مشکل می‌خورد و تغییرات ژئوپلیتیک به مرور اتفاق می‌افتد.»

کریدور مورد نظر آذربایجان فقط خط ریلی نیست

سیف‌تبریزی در ادامه اشاره کرد که کریدوری که آذربایجان از آن صحبت می‌کند تنها خط ریلی نیست و راه جاده‌ای هم است، وی گفت: «این کریدوری که آذربایجان می‌گوید فقط خط ریلی نیست، خط جاده‌ای هم هست. ما با این مشکل داریم وگرنه با خط مواصلاتی راه‌آهن مشکلی نداریم چون قسمتی از آن راه‌آهن به نفع ما هم هست. چون از منطقه جلفا وارد ایران می‌شود و ارمنستان می‌تواند از آن هم برای ارتباط با ایران استفاده کند. بخش زمینی و جاده‌ای کریدور شمال جنوب از خاک ارمنستان می‌گذرد و از ایروان به پایین جاده خاصی وجود نداشته که ما بتوانیم این حجم از بار را جابه‌جا کنیم. حالا سه شرکت ایرانی دارند این جاده را می‌سازند و اگر این جاده احداث شود و از مرز زمینی ایران به روسیه راهی زمینی درست شود، آن جاده‌ای که مدنظر آذربایجان است، کان‌لم‌یکن می‌شود و دیگر نمی‌تواند دسترسی مرز ما را ببندد.»

نگاه روسیه به این کریدور صرفا اقتصادی است

سیف‌تبریزی به این موضوع اشاره کرد که نگاه روسیه به این مسیر اقتصادی است وی تصریح کرد: «هر دو کشور مهم‌تر از هر چیزی باید منافع خود را تامین کنند. بارها گفتیم ایران باید با روسیه به اشتراک‌مساعی در منطقه برسد. باید سیاست‌هایشان را نزدیک به هم کنند. نگاه کامل روسیه به این موضوع کریدور اقتصادی است و ژئوپلیتیک نیست. ایران باید هرچه سریع‌تر برای اینکه بتواند روسیه را به سرزمین خودش برای صادرات کالا متکی کند، ظرفیت‌هایی را فعال کند. جاده زمینی که از ارمنستان می‌گذرد سریع‌تر باید تکمیل شود، دو پلی هم که باید روی رود ارس احداث شود سریع‌تر فعال شود و روسیه را از متکی شدن به خاک آذربایجان و منطقه زنگه‌زور بی‌نیاز کند. در این صورت روسیه در کنار ما می‌ایستد. اگر می‌خواهیم روسیه را در کنار خود داشته باشیم باید هرچه سریع‌تر در شرایطی که الان روسیه قرار گرفته بتوانیم نیازهای صادراتی‌اش را رفع کنیم.»

فرهیختگان

The post پوتین از جان کریدور چه می‌خواهد؟ appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

این دیپلمات آذربایجانی همچنین تاکید کرد: من معتقدم با تلاش های مشترک خود روابط آذربایجان و ایران را بر اساس احترام متقابل، دوستی و خیر بیشتر تقویت خواهیم کرد.

در پی مذاکرات جمهوری آذربایجان و ایران رورز دوشنبه ۲۵ تیر سفارت این کشور پس از یکسال و نیم تعلیق، فعالیت خود در تهران را در محلی جدید از سر گرفت.

The post اولین اظهارنظر سفیر جمهوری آذربایجان پس از بازگشت به تهران appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

مشاور بین‌الملل رهبر انقلاب تاکید کرد: قفقاز جنوبی بخش مهمی از حریم امنیتی ایران است و تهران همواره از امنیت و استقلال و تمامیت ارضی تمام کشورهای این منطقه دفاع خواهد کرد.

متن یادداشت علی‌اکبر ولایتی برای شبکه المیادین را می‌خوانید.

طی روزهای اخیر اتحادیه اروپا و آمریکا در قالب ناتو در بروکسل گردهم آمده و مصوبه جدیدی در رابطه با زمینه‌سازی یک طرح جدید تهاجم و دخالت نامشروع در منطقه قفقاز جنوبی به تصویب رسانیده‌اند و به صراحت اعلام کرده‌اند که می‌خواهند در این منطقه بسیار حساس از جهان دخالت کنند.

ظاهرا هدف خود را کمک به ایجاد صلح اعلام کرده‌اند در حالی که این نوع اقدامات حکایت از آن دارد که این مجموعه بدسابقه جز زمینه‌سازی برای ایجاد تشنج در نقاط حساس جهان و به دست آوردن بهانه برای حضور نظامی به قیمت از بین بردن امنیت و استقلال کشورهای آن منطقه ندارند .

حساسیت منطقه قفقاز جنوبی بر کسی پوشیده نیست و سوابق تاریخی افتخار‌آمیز جمهوری اسلامی ایران نشان می‌دهد که از چندین قرن گذشته تاکنون همواره کشور ما یک رکن مهم در حفظ امنیت و صلح در این منطقه با حفظ حقوق و حساسیت‌های کشورهای منطقه بوده است. این طرح جدید و شکل گیری آن طراحی از قبل بوده است که به ابتکار آمریکا و کمک برخی از واسطه های منطقه پایه‌ریزی شده است.

به این نکته باید توجه داشت که حدود ۲ سال قبل نیز کار و اقدامی در همین جهت با ظاهری متفاوت مطرح شد که در طی آن می‌خواستند به بهانه تسهیل ارتباطات بیشتر برای انتقال انرژی بین کشورهای این حوزه ظاهری آراسته و باطنی بسیار زیان بخش برای منطقه بوجود بیاورند. چون اجرای آن طرح زیان بخش موجب اختلالات مهم و راهبردی به ضرر ملت های منطقه می شد که از جمله آنها به هم خوردن مرزهای تاریخی کشورها و ایجاد اختلافات بین آنها می شد و بهانه ای به دست کشورهای غربی و در راس آنها آمریکا می داد و روغنی بود بر آتش بین همسایگان که ریخته می شد و عملا بهانه رفع اختلافات، مقدمات حضور قدرتهای توسعه طلب غربی می گردید .

باید توجه داشت هدف آمریکایی ها به عنوان راس تصمیم گیر در ناتو این بود که از این طریق به بهانه دستیابی به منابع انرژی در دریای خزر و آسیای مرکزی، ناتو در جنوب روسیه و یا شمال ایران مستقر شود و این فرایند از ابتدا به واسطه هوشیاری نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران با اصل آن مخالفت شد و عملا کان لم یکن گردید.

در ابتدای امر بعضی از موافقین منطقه‌ای این طرح از آن حمایت کردند ولی جمهوری اسلامی ایران با آن مخالفت کرد و تنها ایران بود که با تدبیر و انسجام عملی با اقتدار جلوی این طرح ایستاد . آنها می‌خواستند و می‌خواهند مشابه اقداماتی که در دریای بالتیک و اوکراین انجام دادند را در این معبر مهم شمال ایران و جنوب روسیه انجام دهند یعنی نفوذ وسیع و همه‌جانبه ناتو به سمت شرق را تکمیل نمایند.

کم نیستند مراکز تحقیقاتی تصمیم‌سازی و تصمیم‌گیری که در خدمت منافع غیر مشروع غرب هستند و به خصوص پس از شکست این طرح نیت خود را آشکار کردند که همگی موید این مدعا بود .

قرائن موجود حاکی از این است که راس کل خطیئه آمریکا است و سرمایه داران صلیبی – صهیونیستی حاکم در آن کشور به دنبال طرح مشخصی هستند و آن اینکه در شرایط جدید که قطب بندی بعد از جنگ دوم جهانی (سال ۱۹۴۵ –یالتا) و مدعای جهان تک قطبی به ریاست آمریکا (۱۹۹۱-بوش پدر) و چند قطبی سال ۱۹۹۹ توسط نماینده چین در سازمان ملل متحد مطرح گردید و ایجاد قطب جدید شرقی (چین-روسیه ژانویه ۲۰۲۲) توسط پوتین و شی جین پینگ اعلام شد و شکل گیری عملی اتحاد نو پدید کشورهای مقابله با غرب بصورت پیمان شانگهای و بریکس و به ویژه مجموعه مقاومت با محوریت جمهوری اسلامی ایران و مشارکت کشورهای انقلابی غرب آسیا تسلط خود بر جهان را بازسازی نمودند. لذا اخیرا یکی از مسئولین ایالات متحده گفته بود که غرب باید آینده تامین انرژی خود را از انحصار راهبردی تنگه هرمز و دریای بالتیک بشکند و این جز از طریق قفقاز جنوبی میسر نخواهد بود.

آقای پوتین زمانی چنین گفت که نخست وزیر انگلیس و صدر اعظم آلمان همزمان با فروریختن دیوار برلین به مسئولین وقت شوروی (گرباچف-شوارد نادزه) گفته بودند که ناتو یک سانت از این خظ فرضی توافق شده پس از جنگ سرد ، جلوتر نخواهد آمد ولی دنیا شاهد بوده است در طی سالهای پس از فروپاشی شوروی ، ناتو به عنوان پیمان نظامی فراگیر غرب با محوریت آمریکا ، کشورهای اروپایی را یکی پس از دیگری به عضویت خود درآورد که از یک سو با تهدید ناتو و از سوی دیگر با تطمیع آنها در عضویت اتحادیه اروپا کم‌کم کشورهای بی‌طرف که هیچ دلیلی برای خصومت با روسیه نداشتند را به عضویت خود درآورد تا به اوکراین رسید و پوتین جلوی آنها ایستاد. پس از درگیری جدی بین روسیه و غرب کم‌کم ناتو به بدیل دوم یعنی قفقاز جنوبی پرداخت و پوتین قبل از حادثه اوکراین گفته بود که مرزهای قفقاز جنوبی همان است که در زمان شوروی سابق ترسیم شده بود ولی کم‌کم تقابل شدید بین روسیه و غرب در اوکراین موجب شد که صراحت دولت روسیه در حفظ موقعیت قفقاز جنوبی کم رنگ شود و حتی در طی سالهای گذشته کار به جایی رسید که در آمریکا و ترکیه گفته شد که فقط تنها مخالف ایجاد دالان زنگه‌زور ایران است . آری اینچنین بود که ایران با تدبیر و اقتدار لازم جلوی این توطئه بسیار بزرگ را گرفت .

یکی از اساتید امور بین‌الملل دانشگاه تفلیس مدتی قبل بیان کرد که نگرانی این است که روسیه در قفقاز جنوبی ضعیف شود و ناتو همسایه ایران گردد . اکنون نیز اما تجربیات طولانی و ارزشمند ایران نشان می‌‎دهد که کشورهایی که نسبت به ایران طمع دارند اگر از در بیرون رانده شوند از پنجره داخل می‌شوند ولی به آنها می‌گوییم همانطور که در رابطه با گشودن دالان زنگه‌زور ایستادگی کردیم ،در مقابل هر نوع طرح دیگری که نتیجه مشابه آن را داشته باشد خواهیم ایستاد و همچنان معتقدیم فرمول ۳ +۳ راه‌گشای مشکلات آینده قفقاز جنوبی است .

جمهوری اسلامی ایران با دو ملت آذربایجان و ارمنستان سابقه روابط طولانی و تاریخی دارد. استقلال و حفظ تمامیت ارضی این دو کشور همسایه بسیار مهم است. به کشورهایی که هنوز ایران را نشناخته‌اند به صراحت گوشزد می‌کنیم که جمهوری اسلامی ایران به هیچ کشور ، سازمان و اتحادیه ای که قصد تجاوز به حریم امنیتی ایران را دارند اجازه این گونه تحرکات را نخواهد داد و با هوشیاری و اقتدار کامل از تمامیت ارضی و کیان کشور و حریم امنیتی خود دفاع می‌کند. قفقاز جنوبی بخش مهمی از حریم امنیتی ایران است و تهران همواره از امنیت و استقلال و تمامیت ارضی تمام کشورهای این منطقه دفاع خواهد کرد . این تصمیم اخیر اتحادیه اروپا ناتو و آمریکا در بروکسل نیز به هیچ وجه عملی نخواهد شد.

The post ولایتی: ایران مقابل هر طرح مشابه زنگه‌زور خواهد ایستاد appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

آبرام پِیلی نماینده ویژه آمریکا در امور ایران که به کشورهای منطقه قفقاز سفر کرده بود، در یک گزارش ویدیویی کوتاه که درباره این سفر در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرده است، اشاره کرد که موضوع ایران از محورهای رایزنی او با مقامات گرجستان، ارمنستان و آذربایجان است.

او با اشاره به سفرش به ارمنستان گفت: ما اینجا در ارمنستان درباره ایران و طیفی از رفتارهای ثبات‌زدای آن در سراسر جهان گفت‌وگو می‌کنیم.

پیلی در ادامه گفت که در دیدارهای هیات آمریکایی با هیات‌های شورای امنیت ملی،‌ وزارت امور خارجه، بانک مرکزی و کمیته درآمدهای دولتی ارمنستان درباره طیفی از مسائل، از جمله امنیت مرزها، اجرای تحریم‌ها، حقوق بشر و نگرانی‌هایمان درباره عرضه تسلیحات ایران به روسیه و گروه‌های تروریستی در سراسر جهان گفت‌وگو کردیم.

مقامات ایران بارها ادعای عرضه تسلیحات به گروه‌های مقاومت منطقه که دولت آمریکا برخی از آن‌ها را تروریستی می‌خواند، را رد کرده‌اند. ایران همچنین در واکنش به انتقادات غرب مبنی بر حمایت نظامی از روسیه در جنگ اوکراین، تاکید کرده است که همکاری‌های نظامی با روسیه در چارچوب روابط دفاعی دوجانبه تهران-مسکو و بی‌ارتباط به جنگ اوکراین است.

The post رایزنی دیپلمات آمریکایی با مقامات کشورهای قفقاز درباره ایران appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

بنابه این قرارداد، شرکت اماراتی ۶۱ میلیون درهم (۱۶.۵ میلیون دلار) در این پروژه سرمایه‌گذاری خواهد کرد که پیش‌بینی می‌شود تا سه‌ماهه چهارم سال عملیات اجرایی آن آغاز شود.

به گزارش اکانومی مبدل ایست، این پروژه که درحال حاضر متعلق به شرکت‌های اینوکو و ویلهلمسن Wilhemsen است، یک مرکز لجستیکی بزرگ به شمار می‌آید که به صورت استراتژیک در امتداد کریدور میانی (TITR) قرار دارد و در واقع یک مسیر تجاری است که مراکز تولیدی در غرب آسیا را به بازارهای مصرف در اروپای شرقی متصل می‌کند و از مجموعه بنادر دریایی و خشک قزاقستان، آذربایجان، ارمنستان، گرجستان و ترکیه بهره می‌گیرد.

این پروژه دریای خزر را به دریای سیاه که مشرف به کریدور میانی است متصل می‌کند و شامل تعدادی تاسیسات یکپارچه است که با توجه به قرار گرفتن در قلب منطقه صنعتی فرودگاه تفلیس، از قابلیت‌های لجستیکی بسیار خوبی برخوردار است.

پیش‌بینی شده کار توسعه این بندر در ۳ فاز تکمیل شود و پس از آن، ظرفیت پروژه به ۲۸۶ هزار کانتینر برسد.

«کریدور میانی» The Middle Corridor، کوتاه‌ترین مسیر تجاری بین آسیا و اروپا به شمار می‌آید؛ که حدود ۷ هزار کیلومتر امتداد دارد و می‌توان در سفری بین ۱۰ تا ۱۵ روزه آن را طی کرد.

مهرماه ۱۴۰۲ نیز، صدراعظم آلمان، و سران کشورهای قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان، ترکمنستان و ازبکستان از توافق برای توسعه کریدور میانی با هدف اتصال اروپا به آسیای میانه و گسترش روابط اقتصادی خبر داده بودند.

The post نفوذ امارات به گلوگاه راهبردی قفقاز با خرید ۶۰٪ سهام بندر تفلیس appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

برگردان این مقاله که حمیدرضا عزیزی و داریا ایزاچنکو برای بنیاد علم و سیاست آلمان نوشته‌اند و در شماره روز چهارشنبه ۱۹ مهر هم میهن منتشر شده است را می‌‌خوانید.

قفقاز جنوبی از دیرباز صحنه رقابت و همکاری ترکیه و ایران بوده است؛ درحالی‌که این دو قدرت منطقه‌ای از لحاظ تاریخی منافع خود را متعادل کرده‌اند، نشانه‌هایی وجود دارد که نشان می‌دهد در این رابطه، رقابت اولویت دارد. حمایت بی‌دریغ ترکیه از آذربایجان در طول جنگ ۲۰۲۰ قره‌باغ، ردپای آنکارا را در منطقه تثبیت کرد.

بازپس‌گیری مناطق باقیمانده قره‌باغ توسط آذربایجان در آخرین حملات نظامی در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۳، توافق صلح بین آذربایجان و ارمنستان را محتمل‌تر، منافع ترکیه را بیشتر و به‌طور بالقوه نقش روسیه را در منطقه محدود می‌کند. با این حال، چشم‌انداز پویایی کمتر روسیه و تحرکات بیشتر ترکیه، نگرانی تهران را نسبت به آنکارا افزایش می‌دهد. نگرانی ویژه برای ایران بند آتش‌بس با میانجیگری مسکو در نوامبر ۲۰۲۰ است که بازسازی راه‌آهنی را که ترکیه را از طریق منطقه نخجوان آذربایجان و استان سیونیک در جنوب شرقی ارمنستان به سرزمین اصلی متصل می‌کند، الزامی می‌کند. این مسئله خطر به حاشیه رانده شدن ایران را در پی دارد. علاوه بر این، تهران با نگرانی شاهد تعمیق روابط بین ترکیه و آذربایجان از یک سو و روابط باکو-تل‌آویو از سوی دیگر است.

تغییرات در وضعیت موجود در قفقاز جنوبی به نفع ترکیه بوده و در ایران با نگرانی فزاینده‌ای به آن نگریسته شده است. تهران از اینکه روسیه قدرت مسلط در قفقاز جنوبی است خیالش راحت بوده است، با این حال نفوذ نسبتاً انحصاری کرملین بر منطقه به‌طور فزاینده‌ای زیر سوال رفته است. در طول جنگ دوم قره‌باغ، مسکو موفق شد در ۹ نوامبر ۲۰۲۰ میانجیگری توافق آتش‌بس بین آذربایجان و ارمنستان را امضا کند.

با این حال، از پایان سال ۲۰۲۱، روسیه با توجه به مشارکت واشنگتن و بروکسل در مذاکرات صلح، انحصار خود را در مذاکرات آذربایجان و ارمنستان از دست داده است. در آخرین دور تنش‌ها در ۱۹ سپتامبر ۲۰۲۳، نیروهای حافظ صلح روسیه درگیر دستیابی به آتش‌بس بین ارامنه قره‌باغ و باکو بودند. با این حال، مشخص نیست که روسیه چگونه روابط آسیب‌دیده خود را با ارمنستان که تنها متحد رسمی‌اش در قفقاز جنوبی است، مدیریت خواهد کرد.

نتایج آنچه باکو آن را «اقدامات ضدتروریستی محلی» نامید، داینامیک‌های مبتنی بر درگیری بیشتر را در منطقه، به‌ویژه با توجه به چشم‌انداز کریدور زنگزور، که ترکیه و آذربایجان را از طریق منطقه آذربایجانی نخجوان که از نظر جغرافیایی توسط ارمنستان و ایران احاطه شده است و به هم متصل می‌کند، برجسته می‌کند.

در صورتی که این کریدور احداث شود، دسترسی مستقیم زمینی ترکیه به منطقه خزر و آسیای مرکزی فراهم می‌شود اما ایران بیمناک است که کریدور زنگزور با برهم زدن موقعیت حیاتی این کشور به‌عنوان یک مسیر ترانزیتی بین آذربایجان و نخجوان، ترکیه و آسیای مرکزی و به‌طور کلی در میان اعضای اتحادیه اقتصادی اوراسیا اهمیت ژئواکونومیک و نفوذ منطقه‌ای تهران را تضعیف کند. در سال ۲۰۲۱، ایران با حمایت از طرح «۳+۳» به دنبال سرمایه‌گذاری بر تحولات همسایگی خود و ادغام در نظم منطقه‌ای در حال تحول بود.

این فرمت همکاری برای گرد هم آوردن روسیه، ترکیه و ایران به همراه ارمنستان، آذربایجان و گرجستان برای همکاری در امور امنیتی، اقتصادی و حمل‌ونقل در منطقه بود. سه‌گانه آستانه – مسکو، آنکارا و تهران – تجربه قابل توجهی در مدیریت مناقشه منطقه‌ای در سوریه بود. به نظر می‌رسد سه کشور قصد داشته‌اند از چنین روش‌های هماهنگی مشترکی در قفقاز جنوبی نیز استفاده کنند. با این وجود، انتظارات ایران برآورده نشد و موقعیت ایران پیچیده‌تر شده و این کشور را در معرض آرزوهای جدید منطقه‌ای ترکیه قرار داد. در نتیجه، در قفقاز جنوبی، ایران با افزایش نفوذ رقیب دیرینه‌اش، ترکیه، شاهد کاهش نفوذ خود است.

مزیت نسبی ترکیه

اتحاد نظامی ریشه‌دار ترکیه و آذربایجان و همچنین همکاری‌های زیرساختی استراتژیک آنها در بخش‌های ریلی و انرژی، نشان‌دهنده حضور چشمگیر آنکارا در قفقاز جنوبی است. علاوه بر این، ترکیه نقش منحصربه‌فردی دارد و به‌عنوان پایه‌ای عمل می‌کند که براساس آن قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی از طریق سازمان کشورهای ترک‌نشین به هم متصل می‌شوند و در نتیجه ترکیه موقعیت ویژه‌ای را در چشم‌انداز ژئوپلیتیکی منطقه در مقایسه با ایران به‌دست می‌آورد.

حمایت نظامی آنکارا برای پیروزی باکو در جنگ ۲۰۲۰ بین آذربایجان و ارمنستان بر سر قره‌باغ و هفت منطقه اطراف آن که از زمان جنگ اول قره‌باغ در دهه ۱۹۹۰ توسط ارمنستان اشغال شده بود، ضروری بود. آذربایجان و ترکیه روابط نزدیک خود را در بیانیه شوشا در ژوئن ۲۰۲۱ مستحکم کردند و همکاری دفاعی نزدیک آنها توسط کارشناسان امنیتی ترکیه به‌عنوان «دو کشور-یک نظام» توصیف شده است.

درحالی‌که باکو می‌تواند برای تقویت ظرفیت نظامی خود روی آنکارا حساب کند، آنکارا، باکو را نقطه ورود ضروری به قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی می‌داند. به لطف آذربایجان، اتصالات ترکیه به قفقاز جنوبی دارای چندین طرح همکاری استراتژیک مهم است که از جمله آنها می‌توان به راه‌آهن باکو- تفلیس- قارص، خط لوله نفت باکو- تفلیس- جیهان (BTC) و کریدور گاز جنوبی که شامل خطوط لوله گاز طبیعی باکو-تفلیس-ارزروم (BTE)، ترانس آناتولی (TANAP) و ترانس آدریاتیک (TAP) اشاره کرد. علاوه بر این، ترکیه، آذربایجان و گرجستان آموزش‌های نظامی سه‌جانبه را به صورت سالانه انجام می‌دهند. برای آنکارا، قفقاز جنوبی پلی برای دسترسی به آسیای مرکزی است.

نگاه سیاست خارجی کنونی ترکیه به قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی به‌عنوان فضایی نزدیک به هم و مرتبط – اگر نگوییم غیرقابل تقسیم – است. هر دو منطقه اساس «دنیای ترک» را تشکیل می‌دهند که از نظر آنکارا «از دریای آدریاتیک تا دیوار بزرگ چین» را در بر می‌گیرد.

شورای همکاری کشورهای ترک‌زبان در سال ۲۰۰۹ با سرمایه‌گذاری بر ارتباط ترک‌ها تأسیس شد. به غیر از ترکیه، این نهاد بین دولتی متشکل از آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان و ازبکستان با مجارستان، ترکمنستان و قبرس شمالی از جمله ناظران آن بود. در سال ۲۰۲۱، این شورا به سازمان کشورهای ترک تغییر نام داد و دستور کار رو به رشد «دنیای ترک» را رقم زد. در واقع، به گفته الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور آذربایجان، انتظار می‌رود که کریدور زنگزور «کل جهان ترک را متحد کند».

روابط ایران با منطقه

پیوندهای تاریخی-فرهنگی و تعامل ژئوپلیتیک ایران با قفقاز جنوبی پیوندهای آن را با این منطقه ثابت می‌کند. از منظر تهران، پیوندهای متقابل با آذربایجان از طریق مذهب شیعه مشترک ملت‌ها و پیوندهای فرهنگی نزدیک – همانطور که در حضور میلیون‌ها آذری قومی در ایران مشاهده شد – تقویت می‌شود. روابط منطقه‌ای نیز با ادغام تاریخی ارامنه در جامعه ایران همراه است.

از نظر ژئوپلیتیکی، قفقاز جنوبی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی برای ایران اهمیت بیشتری پیدا کرد. ایران با برجسته کردن قرابت‌های فرهنگی و مذهبی سعی در اعمال نفوذ بر همسایه جدید خود آذربایجان کرد، اما این سیاست نتیجه معکوس داشت و تنها باعث ایجاد نگرانی در مردم شد. آذربایجان همچنین همزمان در پی افزایش همکاری با غرب بود؛ موضوعی که ایران آن را تهدیدآمیز می‌دانست.

در پاسخ، ایران موضعی طرفدار ارمنستان برای مقابله با باکو اتخاذ کرد؛ استراتژی‌ای که در طول جنگ اول قره‌باغ در دهه ۱۹۹۰ مشاهده شد. در عین حال، ایران برای میانجیگری صلح تلاش کرد؛ سیاستی که تا جنگ دوم قره‌باغ در سال ۲۰۲۰ حفظ شد.

تا آن زمان، ایران در درجه اول برای حفظ وضعیت موجود در منطقه، با اعمال نفوذ بر ارمنستان به‌عنوان تنها مسیر جنوبی و همسایه مهم خود به غیر از روسیه، عمل می‌کرد. علاوه بر این، تهران اهرم فشاری بر باکو داشت، زیرا این تنها راهی بود که آذربایجان می‌توانست بدون عبور از ارمنستان به منطقه نخجوان دسترسی پیدا کند.

با این حال، در طول جنگ ۲۰۲۰ قره‌باغ، ایران به‌طور قابل‌توجهی موضع خود را به نفع آذربایجان تغییر داد و رویکرد قبلی طرفدار ایروان خود را کنار گذاشت.

شخصیت‌های برجسته ایرانی، از جمله رهبر معظم آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، آشکارا از «آزادسازی» قره‌باغ از مناطق تحت کنترل ارامنه حمایت و آن‌ها را به‌عنوان «سرزمین‌های اسلامی تحت اشغال» توصیف کردند. انگیزه این تغییر اساساً این محاسبه بود که آذربایجان احتمالاً در درگیری پیروز خواهد شد. ایران با جانبداری از برنده فرضی، به‌دنبال موقعیت مناسب خود در ترتیبات پس از جنگ بود.

علاوه بر این، ایران در شرایط حساسی قرار گرفت که در آن، حضور در جبهه در برابر آذربایجان می‌توانست عواقب نامطلوبی داشته باشد. اولاً، وضعیت آذربایجان به‌عنوان یک کشور مسلمان، اتخاذ موضعی آشکارا و مخالف را برای ایران چالش‌برانگیز کرد. ثانیاً، تهران نگران واکنش‌های احتمالی بود که از سوی جمعیت قومی-آذری خود با توجه به روابط آنها با آذربایجان پدید می‌آمد.

به‌رغم تغییر موضع ایران به نفع آذربایجان، انتظارات ایران مبنی بر اینکه راه‌حلی پس از جنگ امنیت و منافع اقتصادی آن را حفظ کند، به‌طور کامل برآورده نشد. تهران به‌دنبال شرکت در پروژه‌های اقتصادی پس از جنگ بود و می‌خواست در برابر تهدیدات احتمالی اسرائیل که با حمایت نظامی قابل توجهی از باکو در قفقاز جنوبی نفوذ کرده بود، اطمینان حاصل کند. از آنجایی که این آرزوها محقق نشد، برخی گمانه‌زنی می‌کنند که ایران ممکن است به رویکرد طرفدار ارمنستان در سیاست خارجی خود بازگردد.

از شاخص‌های این تغییر می‌توان به ایجاد کنسولگری ایران در منطقه سیونیک ارمنستان و افزایش قابل توجه دیدارهای سطح بالا بین مقامات ایرانی و ارمنستانی اشاره کرد.

نگرانی‌های روزافزون تهران

پس از جنگ دوم قره‌باغ، تعاملات ایران با ترکیه در قفقاز جنوبی دستخوش تغییر و منجر به فرسایش نفوذ نسبی تهران در منطقه نسبت به رقیب دیرینه‌اش شده است. توافقات پس از جنگ با میانجیگری روسیه بین باکو و ایروان نشان‌دهنده دور شدن از نظم منطقه‌ای است که قبلاً تحت سلطه روسیه بود.

این گذار به سمت یک چشم‌انداز چندقطبی‌تر، جایی که محور ترکیه-آذربایجان نقش محوری فزاینده‌ای ایفا می‌کند و وضعیت دیرینه‌ای را که ایران سال‌ها از آن برخوردار بود، به چالش می‌کشد. نظم قدیمی تضمین می‌کرد که قدرت‌های غربی نمی‌توانند جای پای محکمی در منطقه ایجاد کنند و همچنین نفوذ ترکیه مهار می‌شد. با این حال، ظهور نظم منطقه‌ای چندجانبه جدید پس از جنگ، ایران را در معرض تهدیدهای بالقوه جدیدی قرار داده است.

از یک سو، ایران عمیقاً از همکاری رو به رشد تجارت و انرژی ترکیه با آذربایجان و گرجستان ناامید است، زیرا اهمیت اقتصادی ایران در منطقه به‌ویژه در مواجهه با تحریم‌های آمریکا که در حال حاضر ایران را منزوی کرده، از بین برده است. از سوی دیگر، از نظر بازارهای جهانی، ایران علاوه بر نگرانی از آنچه به‌عنوان برنامه «پان‌ترکیستی» ترکیه در قفقاز جنوبی و آسیای مرکزی می‌بیند، از پیامدهای بالقوه‌ای که می‌تواند در رابطه با مناطق ترک‌نشین/آذری‌نشین خود داشته باشد، نگران است.

تهران بار دیگر به شدت نگران حمایت آنکارا از طرح‌های باکو برای ایجاد کریدور زنگزور است که ایران را دور می‌زند و مستقیماً ترکیه را از طریق ارمنستان و آذربایجان به آسیای مرکزی متصل می‌کند. برای آذربایجان و ترکیه، این مسئله اکنون به یک اولویت تبدیل شده است همانطور که رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه در سخنرانی خود در مجمع عمومی سالانه سازمان ملل متحد در نیویورک در ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۳ ابراز امیدواری کرد که این موضوع «بدون تاخیر محقق شود».

مسئله کریدور

کریدور پیشنهادی زنگزور دو مزیت ژئوپلیتیکی ایران را تهدید می‌کند: تسهیل انحصاری دسترسی بین نخجوان و باکو و مسیر مستقیم زمینی آن به ارمنستان. پیشنهاد آذربایجان، کریدور را در امتداد مرز کنونی ایران و ارمنستان قرار می‌دهد که خطر وابستگی ایران به آذربایجان برای تجارت و ترانزیت به ارمنستان را به همراه دارد که به گفته رهبران ایران تغییری غیرقابل قبول در ژئوپلیتیک قفقاز جنوبی است.

علاوه بر این، ایران این پیشنهاد را بخشی از یک طرح بزرگتر می‌داند که توسط ترکیه و متحدانش در ناتو برای بی‌ثبات کردن ایران انجام شده است. برخی از تحلیلگران ایرانی، کریدور زنگزور را به‌عنوان «کریدور تورانی ناتو» تعریف می‌کنند که برای تضعیف حاکمیت و ثبات ایران طراحی شده است.

علاوه بر این، کریدور می‌تواند بخشی از کریدور میانی طرح کمربند و جاده با حمایت ترکیه باشد و نقش ایران را در این مسیر مهم ترانزیتی شرق به غرب کاهش دهد. به نظر می‌رسد مسکو نیز از گشایش مسیر آذربایجان- نخجوان از طریق ارمنستان با هدف اطمینان از عملکرد کنترلی خود حمایت می‌کند. توافقنامه آتش‌بس ۹ نوامبر ۲۰۲۰ تصریح می‌کند که سرویس گارد مرزی امنیت فدرال روسیه مسئول نظارت بر این مسیر خواهد بود. روسیه با داشتن شراکت استراتژیک و اقتصادی با آذربایجان و ترکیه از همکاری منطقه‌ای آنها سود می‌برد. این امر بسیار مهم است زیرا با تحریم‌های غرب پس از حمله به اوکراین دست و پنجه نرم می‌کند.

ایران نیز به نوبه خود با توجه به موقعیت منزوی خود در منطقه، گزینه‌های محدودی دارد. تهران به‌ویژه از «تغییرات ژئوپلیتیکی در منطقه» که ممکن است از ایجاد کریدور زنگزور ناشی شود، نگران است.

این امر در این واقعیت مشهود است که اردوغان تهران را به جای ایروان به‌عنوان مانع اصلی برای گشایش کریدور معرفی کرد.

از منظری وسیع‌تر، نگرانی‌های تهران با این تصور تقویت می‌شود که اردوغان، با پیروزی اخیرش در انتخابات، در حال اتخاذ سیاست‌هایی است که ایران آن‌ها را اگرنه توسعه‌طلبانه، بیش از حد جاه‌طلبانه می‌بیند. برای ایران، این امر فراتر از قفقاز جنوبی است و مناطق دیگری مانند عراق و سوریه را درگیر می‌کند؛ جایی که دو کشور دارای منافع رقابتی هستند. این احتمال که سیاست خارجی ترکیه پس از انتخابات ممکن است به سمت همکاری بیشتر غرب گرایش پیدا کند، نگرانی‌های ایران را تشدید می‌کند.

با این وجود، دو عامل مؤثر ایران را وادار می‌کند تا رویکرد محتاطانه‌ای را برای دخالت ترکیه در قفقاز جنوبی به کار گیرد. اولاً، ایران که در حال حاضر با تحریم‌ها مواجه است و در نتیجه به شدت به همکاری اقتصادی با ترکیه متکی است، بنابراین درگیری مستقیم با آنکارا را غیرقابل دفاع می‌کند. ثانیاً، تطبیق آشکار روسیه با منافع ترکیه در قفقاز جنوبی، ایران را در مخالفت با جاه‌طلبی‌های منطقه‌ای آنکارا، بدون پشتوانه خارجی قابل‌توجهی رها کرده است.

مؤلفه اسرائیل

شکوفایی سریع روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی اسرائیل با آذربایجان نیز در مورد موقعیت ایران در قفقاز جنوبی جای نگرانی دارد. در سال ۲۰۲۱، مؤسسه تحقیقات صلح بین‌المللی استکهلم (SIPRI) فاش کرد که اسرائیل در ازای ادامه فروش نفت از آذربایجان به اسرائیل و به اشتراک‌گذاری اطلاعات آذربایجان در مورد ایران، تسلیحاتی به آذربایجان صادر کرده است. تسلیحات اسرائیل در پیروزی آذربایجان در جنگ دوم قره‌باغ نقش اساسی داشت.

این روابط تشدید شده از سوی ایران به‌عنوان بخشی از استراتژی گسترده‌تر اسرائیل برای محاصره و مقابله با نفوذ ایران تلقی می‌شود. توافق ابراهیم که هدف آن عادی‌سازی روابط بین اسرائیل و چندین کشور عربی است، جنبه دیگری از این استراتژی است. از این نظر، ایران تقویت همکاری راهبردی آذربایجان و اسرائیل را اقدامی برای منزوی کردن تهران در قفقاز جنوبی و تهدیدی برای امنیت و منافع ملی خود می‌داند.

پس از درگیری‌های سپتامبر ۲۰۲۲ در امتداد مرزهای موقت ارمنستان و آذربایجان، وزیر دفاع سابق اسرائیل، بنی‌گانتز، از آذربایجان بازدید و شراکت آنها را بیشتر تقویت کرد. ایران متعاقباً مانورهای نظامی تحت عنوان «فاتحان خیبر» را در امتداد مرز خود با آذربایجان انجام داد؛ اقدامی که می‌توان آن را به‌عنوان یک سیگنال مستقیم به آذربایجان و اسرائیل تعبیر کرد. به‌طور کلی، مشارکت رو به رشد بین اسرائیل و آذربایجان به تشدید تنش‌ها بین تهران و باکو کمک کرده است و این موضوع با تحریکات خود ایران علیه همسایه شمالی‌اش از جمله حمایت این کشور از جناح‌های شبه‌نظامی ضددولتی در آذربایجان همراه شده است.

اگر این تنش‌ها به‌طور غیرقابل کنترلی تشدید شود، ایران ممکن است به سیاست تقابلی‌تری متوسل شود، به‌ویژه اگر درگیری بین آذربایجان و ارمنستان بر سر زنگزور وجود داشته باشد. یک سناریوی محتمل می‌تواند نشان دهد که ایران محدودیت قبلی خود را نادیده می‌گیرد و از ارمنستان حمایت نظامی می‌کند.

این مسئله احتمالاً واکنش ترکیه، متحد آذربایجان را برانگیخته و ایران و ترکیه را به‌رغم عدم تمایل آنها به چنین درگیری‌ای، ناخواسته به سمت رویارویی سوق خواهد داد.

پیامدها برای قفقاز جنوبی و اتحادیه اروپا

تشدید رقابت ترکیه و ایران در قفقاز جنوبی و همچنین تعمیق روابط آذربایجان و اسرائیل می‌تواند پیامدهای منفی قابل توجهی برای منطقه و اتحادیه اروپا داشته باشد. یک خطر دوگانه وجود دارد: اول اینکه، پذیرش کنترل آذربایجان بر بقیه قره‌باغ توسط ارمنستان به معنای پایان تنش‌ها نیست، زیرا کریدور زنگزور همچنان در دستور کار باکو و آنکارا قرار دارد. دوم، خطر بالقوه رویارویی گسترده‌تر در منطقه که شامل ایران، ترکیه و اسرائیل می‌شود، وجود دارد، به‌ویژه با توجه به اینکه رقابت ایران با ترکیه و جنگ مخفیانه آن با اسرائیل قبلاً در سراسر خاورمیانه تشدید شده است.

پیامدهای چنین درگیری‌ای، چندوجهی خواهد بود. از نظر منطقه‌ای، خصومت‌های طولانی‌مدت سرمایه‌گذاری خارجی مهم را متوقف، مسیرهای تجاری اصلی را مختل و توسعه اقتصادی را متوقف می‌کند. علاوه بر این، درگیری‌های جدید می‌تواند منجر به تلفات و آوارگی غیرنظامیان و همچنین آسیب‌های زیرساختی گسترده شود.

برای اتحادیه اروپا، پیامدهای بالقوه بی‌ثباتی در قفقاز جنوبی می‌تواند عمیق باشد. این منطقه به‌عنوان یک کریدور حیاتی برای منابع انرژی محدود به بازارهای اروپایی، نقش مهمی در امنیت انرژی اروپا ایفا می‌کند. اختلالات در این منطقه، چه به دلیل درگیری و چه به دلیل بی‌ثباتی سیاسی، می‌تواند منابع انرژی اروپا را به خطر بیندازد، به‌ویژه در زمانی که فقدان منابع انرژی روسیه پس از جنگ در اوکراین، چشم‌انداز انرژی اروپا را تحت فشار قرار داده است. علاوه بر این، منافع اقتصادی اروپا در قفقاز جنوبی، از سرمایه‌گذاری گرفته تا مشارکت‌های تجاری و پروژه‌های زیربنایی در یک محیط ناپایدار در معرض خطر قرار خواهند گرفت.

اتحادیه اروپا در حین حرکت در این چشم‌انداز پیچیده ژئوپلیتیکی، باید کانال‌های ارتباطی باز را نه‌تنها با کشورهای قفقاز جنوبی، بلکه با همسایگان بانفوذ خود در اولویت قرار دهد. با درک پیچیدگی‌ها، به‌ویژه با توجه به مخالفت روسیه با نقش آشکار اتحادیه اروپا در قفقاز جنوبی و گفت‌وگوی محدود اتحادیه اروپا با تهران، اتحادیه اروپا باید فعالانه با ترکیه و اسرائیل تعامل داشته باشد. هدف از این اقدام باید هماهنگ کردن منافع این کشورها با منافع اتحادیه اروپا باشد و در عین حال محیطی مساعد برای درک متقابل و کاهش تنش‌ها ایجاد کند.

The post کنترل آذربایجان بر قره‌باغ به معنای پایان تنش‌ها نیست appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

این مراسم با حضور وزیر کشور و رییس ستاد حشدالشعبی عراق، جمعی از فرماندهان عالی نیرو‌های مسلح و دانشجویان ایرانی و خارجی برگزار شد.

محورهایى از سخنان رئیس ستاد کل نیروهاى مسلح را مى‌خوانید.

در منطقه ما اتفاقات گوناگونی در جریان است که فوق العاده نیازمند فکر، اندیشه و تدبیر است؛ مسایل اخیر منطقه قفقاز یکی از آن هاست؛ کشوری تجاوزگر و اشغالگر بوده و کشوری به دنبال بازپس گیری سرزمین از دست رفته و احیا و تکمیل تمامیت ارضی خود بوده است.

آنچه که کشور آذربایجان تاکنون انجام داده باز پس گرفتن تمامیت ارضی خودش بوده است. یعنی با حوادث هفته‌های اخیر توانسته حاکمیت کامل و تمامیت ارضی را به دست بیاورد؛ البته در تمام این سرزمین‌ها اقلیت‌ها بایستی با آرامش و با حقوق برابر با سایر شهروندان زندگی کنند.

از این به بعد ما دارای دو همسایه آذربایجان و ارمنستان در قفقاز هستیم که هر دوی این همسایه‌ها برای ما محترم هستند و حفظ تمامیت ارضی آن‌ها برای ما اهمیت دارد و این‌هم موضوعی است که در ملاقات‌ها و هم گفتگو با مقامات هر دو کشور بر آن‌تاکید کرده ایم.

لذا امیدواریم  با دستیابی به صلح کامل، منطقه قفقاز بدون تغییر در مرز‌های جغرافیایی و ژئوپلیتیک منطقه، آرامش و سازندگی را برای رفاه بهتر مردمانش در پیش بگیرد؛ بنابراین ادامه جنگ بعد از این هیچ توجیهی ندارد.

این دو کشور مرز‌های مشخصی در هنگام فروپاشی شوروی داشتند و همان مرز‌ها مبنای توافق و صلح این کشور‌ها بایستی باشد؛ این از موضوعاتی است که در کشور و در منطقه با آن مواجه هستیم؛ لذا عزیزان ما می‌توانند در مورد آن تحقیق و پژوهش و رساله تحصیلی ارائه کنند.

نظامیان بیگانه در منطقه 



حضور نظامیان بیگانه در منطقه ما از موضوعات دیگر است؛ ما آمار تردد شناور‌های نفتکش و تجاری از تنگه هرمز به بیرون و به داخل را در بازه زمانی پنج ساله بررسی کردیم و دریافتیم که هرگاه حضور نظامی بیگانگان افزایش یافته، مبادلات تجاری کاهش یافته است.

من با هر کدام از مسئولان نیرو‌های مسلح کشور‌های منطقه که گفتگو داشتم همه معتقدند که برای حفظ امنیت منطقه نیازی به حضور هیچ نظامی بیگانه‌ای نداریم، کشور‌های منطقه هم تجهیزات و هم ارتش‌های توانمند و هم دوستی را دارا هستند؛  ما همچنان که سیاست دولت جمهوری اسلامی است، در نیرو‌های مسلح نیز به دنبال پیشبرد سیاست همسایگی تبدیل مرز‌ها از وضعیت نظامی و امنیتی به مرز‌های اقتصادی و تبادلات گوناگون بین ملت‌ها هستیم و در این جهت پیشرفت‌های مناسبی انجام شده است.

امنیت مرزهاى ایران

مسئله مرز‌های کشور ایران و همسایگان و ناامنی‌هایی که در مرز‌ها داریم از موضوعات قابل تحقیق و فوق العاده با اهمیت است.

تحرکات تروریست‌ها از آن‌سوی مرز‌های سیستان و بلوچستان و اقلیم کردستان چه معنایی دارد که گروه‌های تجزیه طلب ایرانی در کردستان عراق مستقر باشند و انواع و اقسام اقدامات تروریستی را در کشور ما انجام دهند و ما مجبور شویم قوای فراوانی را در مرز نگه داریم؛ مسئولان عراقی نیز همین را تایید می‌کنند که بایستی این مسئله به طور قطعی حل شود.

در توافقنامه اسفند ماه گذشته میان دبیران شورای عالی امنیت ملی دو کشور ایران و عراق توافقی شد که ظرف شش ماه این گروه‌ها خلع سلاح کامل شوند.

البته در هفته‌های اخیر دولت عراق و همه مسئولان عزیزی که آنجا تلاش می‌کنند، تلاش‌هایی انجام دادند و این گروه‌ها از مقر‌ها و سنگر‌های نزدیک مرز ما قدری جابجا شدند، اما توافق اصلی فقط جابجایی تاکتیکی گروه‌های تجزیه طلب نبود و انتقال آن‌ها به نقطه‌ای دورتر از مرز‌ها نبود، بلکه خلع سلاح کامل آن‌ها مدّ نظر ما بوده و هست.

The post سرلشکر باقری: برای کمک به برقراری صلح در قفقاز آماده‌ایم appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

هم میهن در یادداشتی نوشته که ایران در سه دهه گذشته منطقه قفقاز را به روسیه واگذار کرده است. نویسنده توصیه می‌کند که اکنون زمان ایفای نقش تهران در منطقه قفقاز است.

جوان با توجه به خالی شدن قره‌باغ از ارامنه، گزینه‌های احتمالی را بررسی کرده که چه کسانی ساکنان آینده این منطقه خواهند بود و تاثیر آن بر ایران را ارزیابی کرده است.

آرمان امروز نقش تاجیکستان در کمرنگ کردن تاثیر ایران در قفقاز را یادآوری کرده است. شرق هم از حمایت ایران نسبت به آزادسازی قره‌باغ و مخالفت با دالان زنگه‌زور گزارشی منتشر کرده است.

در کنار این موضوع ، دنیای اقتصاد از تغییرات خاورمیانه نوشته و راهکارهای ایران برای بهره‌برداری از این تغییرات را تشریح کرده است.

در مورد آنچه که در ورزشگاه اصفهان رخ داد ، حسین شریعتمداری در کیهان سوالی از امیرعبداللهیان پرسیده است. یک کارشناس هم به روزنامه ایران گفته که برای عمل به توصیه رهبری و نیز گسترش روابط تهران – ریاض منافع مشترک خود با آن کشور را تعریف کنیم .

چکیده مطالب مربوط به سیاست خارجی در مطبوعات به همراه لینک اصلی مطالب را بخوانید.

پرسش شریعتمداری از امیرعبداللهیان درباره دیدار سپاهان و الاتحاد

این پرسش دوستانه از وزیر محترم امور خارجه کشورمان است که با وجود همه شواهد چرا در مذاکره با وزیر خارجه عربستان به «تکرار بازی لغو شده، در زمانی دیگر»! اشاره کرده‌اند؟! اگر آن‌گونه که شواهد یاد شده نشان می‌دهند تیم الاتحاد به علت وجود سردیس شهید سلیمانی بازی را ترک کرده باشد، نه فقط لیاقت تکرار بازی را ندارد بلکه باید برای همیشه از حضور در ایران و بازی با تیم‌های ایرانی در هر کجای دنیا محروم شود.
سردار سلیمانی امضای حضرت بقیهًْالله ارواحنا له الفداء و امام خمینی و امام خامنه‌ای و ملت ایران پای شناسنامه و هویت انقلاب اسلامی است. شهیدی که به دست شرورترین آدم‌نما‌(!) در جهان امروز به شهادت رسیده است. سرداری که تا آخرین نفس از جان و مال و نوامیس ملت‌ها (صرفنظر از دین و مذهب آنها و حتی مردم عربستان‌) دفاع کرده است و…
ممکن است برادر عزیزمان جناب امیر‌عبداللهیان بفرمایند که هنوز علت خودداری تیم الاتحاد از انجام مسابقه به درستی روشن نبوده است! که باید گفت؛
اولاً شواهد فراوانی از اعتراض آنها به وجود سردیس
شهید سلیمانی در محوطه ورزشگاه حکایت می‌کند و ثانیاً برفرض که ترک بازی از سوی الاتحاد علت دیگری داشته است! در هر دو صورت، اعتراض به سردیس شهید سلیمانی یکی از گمانه‌ها و حتی اصلی‌ترین آنها بوده است، بنابراین چرا جناب امیر‌عبداللهیان به این نکته حیاتی توجه نکرده‌اند و پیش از روشن شدن موضوع، درباره آن اظهار نظر کرده‌اند؟! انتظار آن بود که جناب ایشان در اعلام نظر عجله نمی‌کردند و در همان حال با صراحت اعلام می‌کردند، اگر ترک بازی به علت وجود سردیس شهید سلیمانی بوده است برای همیشه بازی تیم‌های ایرانی با تیم الاتحاد را نه فقط در ایران بلکه در همه نقاط جهان تحریم می‌کنیم.
حسین شریعتمداری – کیهان

ایران چگونه از فرصت تغییرات در خاورمیانه بهره ببرد؟

بهره‌برداری مناسب از تغییرات اقتصادی در خاورمیانه نیازمند آن است که سیاستگذاران در کشور به جای تمرکز بر تهدیدهای احتمالی، بر فرصت‌های همکاری تمرکز کنند.
یکی از این فرصت‌ها مساله توریسم است. برای این منظور لازم است تدابیر لازم برای ایجاد حس امنیت برای گردشگران و زیرساخت‌های مناسب برای تجربه مثبت گردشگری فراهم شود.
فرصت دیگر صادرات مواد غذایی و کشاورزی است.
همچنین دولت باید اقتصاد را در اولویت قرار داده و با توسعه روابط با کشورهای منطقه، بازاری پایدار برای تولیدکنندگان ایرانی فراهم کند. فعالیت نیروی متخصص ایرانی در کشورهای همسایه فرصت دیگری برای اقتصاد کشور است.
بهترین رویکرد در قبال تغییرات، مواجه شدن با واقعیت و استفاده هر چه بیشتر از فرصت‌هاست. ایران باید تلاش کند تا قبل از ورود رقبای خارجی، با آماده کردن بسترها، ظرفیت لازم را برای فعالان اقتصادی ایرانی فراهم کند تا بهترین بهره‌برداری را در بخش‌هایی که ایران در آنها برای صادرات به کشورهای منطقه مزیت دارد فراهم کند. بزرگ‌ترین آفت در این مسیر تمرکز بر وجوه منفی این تغییرات و اولویت ندادن به اقتصاد است که ممکن است در درازمدت باعث شود مبادلات تجاری ایران با همسایه‌هایی را که با آنها رابطه سیاسی مثبتی دارد با اختلال مواجه کند.
دنیای اقتصاد

باقری پیش از این درباره قفقاز چه گفت و امروز چه می‌گوید

آیا ایران در سه دهه اخیر توانسته نقش مؤثری در منطقه قفقاز ایفا کند؟ پاسخ منفی است. چنانکه در طول جنگ‌ ۴۴ روزه اول قره‌باغ در سال ۱۳۹۹، ایران عملاً قدرت تاثیرگذاری خاصی نداشت و با وجود اینکه در روزهای اول جنگ امامان جمعه در بیانیه‌ای طرف دولت باکو را گرفتند، اما به تدریج با آشکار شدن نقش عوامل فرامنطقه‌ای مانند اسرائیل، تکفیری‌های سوری و نیروهای پاکستانی احتیاط بیشتری در اتخاذ مواضع شد که همین موضوع نشانه شناخت کم از تحولات منطقه بود.
تمرکز توجه ایران در سه دهه اخیر به شرق و غرب و جنوب، آن را از درک تحولات شمال کشور بازداشته است؛ تا جایی که امروز ردپای روس‌ها، اسرائیل و ترکیه در شمال ایران هست اما سایه‌ای از ایران نیست.
روابط تهران و باکو در سردترین دوران خود به سر می‌برد و تهران و ایروان هم با وجود اشتراک منافع، هنوز چارچوب همکاری امنیتی تعریف نکرده‌اند. ایران در سه دهه اخیر منطقه را به روس‌ها واگذار کرده و روس‌ها هم به دلیل منافع اقتصادی با باکو، به‌ویژه پس از جنگ اوکراین، چشم بر جولان ترکیه و اسرائیل بر منطقه بسته‌اند
۲۲ سال پیش محمدحسین افشردی، دانشجوی دکتری جغرافیا دانشگاه تربیت مدرس نوشت، اول باید شناخت کاملی از تمامی عوامل ژئوپلیتیکی تاثیرگذار بر سیاست خارجی ایران در منطقه قفقاز به دست آید و در مرحله بعد با بهره‌گیری از عوامل مثبت ژئوپلیتیکی و با مشارکت تمامی بخش‌های دست‌اندرکار روابط خارجی و صاحبنظران منطقه، سیاست خارجی متناسب با توان کشور و اوضاع منطقه و علائق سایر بازیگران تدوین شود.
این دانشجوی دیروز همان سرلشکر باقری، رئیس ستادکل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی امروز است؛ قفقازشناسی که در بزنگاهی چنین مهم می‌تواند نقش اثرگذار و تاریخی در استراتژی قفقازی ایران ایفا کند.
هم میهن

نقش تاجیکستان در کمرنگ کردن تاثیر ایران در قفقاز

ناظران می گویند، آنکارا بیش از هر زمان دیگر از طریق افزایش فعل و انفعال های آذربایجان، نفوذ مستقیم و غیرمستقیم منطقه‌ای‌اش را افزایش داده و تهران را ناچار کرده تا رویکردش را بازتعریف کند.
در همین راستا اجلاس اخیر سران پنج کشور آسیای مرکزی در شهر دوشنبه بی سابقه بود بالاخص به واسطه آن که جایگاه الهام علی اف، رئیس جمهور آذربایجان به عنوان مهمان افتخاری برجسته شد.
به همین دلیل ناظران منطقه ای تاکید دارند که دولت دوشنبه امروز بیشتر به عنوان یکی از بازیگران فعال در آسیای مرکزی عمل می کند تا یک کشور سنی فارس زبان.
مفسران حامی مسکو در کانال تلگرامی «جمهوریت» تاجیکستان با اشاره به این موضوع مدعی اند که نقش آفرینی آذربایجان بخشی از تلاش طولانی مدت ترکیه جهت کاهش نفوذ ایران در آسیای مرکزی است.
آنکارا باور دارد باکو می ‌تواند دولت دوشنبه را از تهران دور کند و در درازمدت روابط نزدیک مردم ایران و تاجیک را از بین ببرد.
امروز تهران و دوشنبه در حوزه نظامی نیز با یکدیگر تعامل دارند؛ گزاره ای که برای تاجیکستان به واسطه مرز ناامنش با افغانستان بسیار با اهمیت است.
با این حال، آن گونه که موسسه مطالعاتی جیمز تاون نوشته، روابط جمهوری آذربایجان با تاجیکستان بسیار نزدیک‌ تر از آن چیزی است که به نظر می ‌رسد.
به گفته این موسسه مطالعاتی، روابط قدرتمند و نزدیک دو بازیگر تا حدی محصول سیاست خارجی قاطعانه باکو در آسیای مرکزی از زمان پیروزی در جنگ دوم قره باغ است.
در همین راستا مفسران از مدت ها پیش می گویند که نقش آفرینی جمهوری آذربایجان و ترکیه در آسیای مرکزی احتمالا زمینه ساز رویارویی میان باکو و آنکارا از یک سو و مسکو و تهران از سوی دیگر خواهد شد. با این همه از آنجایی که روسیه درگیر جنگ اوکراین است، بعید است به هرگونه تنشی سریعا پاسخ دهد. اما تهران ممکن است، به سرعت پاسخ دهد.
این احتمال نیز وجود دارد که ایران برای مقابله با گسترش نفوذ ترکیه و آذربایجان در منطقه، راهی برای گسترش همکاری با پکن بیابد.
آرمان امروز

چه کسانی در قره‌باغ ساکن می‌شوند؟

کار تخلیه قره‌باغ از سکنه را باید تمام شده دانست و از این پس باید شاهد اجرای سناریو‌هایی بود که از خیلی پیش‌تر برای این منطقه طراحی شده است. سؤال این است که چه کسانی و از کدام ملیت‌ها قرار است جایگزین کوچ کننده‌ها و به تعبیر درست آن اخراج شده‌های ارمنی این منطقه شوند. در این خصوص سه احتمال وجود دارد:
الف) سکونت شهروندان جمهوری آذربایجان ، ب) سکونت آفریقایی‌تبار‌های معترض رژیم صهیونیستی، ج) اسکان تروریست‌ها و تکفیری‌های داعشی
جوان

تهران، حامی آزادسازی قره‌باغ و مخالف دالان زنگه‌زور

به موازات عملیات نظامی اخیر جمهوری آذربایجان در منطقه قره‌باغ و تحولاتی که در این منطقه روی داده است، بیشتر کارشناسان، تحلیلگران و رسانه‌ها احتمال حمله آذربایجان با حمایت ترکیه به استان سیونیک با هدف ایجاد دالان زنگه‌زور را جدی‌تر از هر زمانی می‌دانند و دراین‌بین همکاری‌های پشت پرده مسکو – آنکارا و شکاف کنونی ارمنستان با روسیه هم سطحی دیگر از تحلیل‌ها را ارائه می‌دهد؛ تحلیل‌هایی که تأکید دارند پوتین در یک موضع کم‌سابقه در همسویی با غرب علیه ایروان قرار دارد؛ کمااینکه پولتیکو در گزارشی تصریح کرده که مقام‌های ارشد آمریکا و اتحادیه اروپا با همتایان روس خود برای حل مشکلات قره‌باغ، درست چند روز پیش از عملیات جمهوری آذربایجان در این منطقه، در ترکیه گفت‌وگو داشتند.
شرق

منافع مشترک ایران و عربستان را تعریف کنیم

البته مشخص است که نزدیک شدن عربستان به ایران الزاماً به معنای دور شدنش از پروژه عادی‌سازی روابط نیست. این یک پروسه دیگر است. اینکه حاکمان عربستان به این درک برسند که رابطه با صهیونیست ها به نفع شان نیست داستان مفصلی است. هرچند حتی این عادی‌سازی هم در کوتاه مدت اتفاق نمی‌افتد و رژیم صهیونیستی قطعاً شرط‌ها و خواسته‌های ریاض را نخواهد پذیرفت.اما مسلم است که یک عربستان، ایران یا ترکیه قدرتمند بحث عادی شدن روابط با اشغالگران قدس را تضعیف می‌کند. بر همین اساس می‌شود با کشورهای منطقه یک ائتلاف تشکیل داد و این به نفع همه و به نفع امنیت منطقه است.
بنابراین باید منافع مشترک تعریف کنیم. مثلاً در عادی‌سازی رابطه ایران و مصر بعد از چند دهه اینکه اسم یک خیابان تغییر کند یا با توجه به اهمیت درآمدهای توریستی برای مصر برنامه خوبی برای سفر توریست ایرانی به مصر و تعامل با مصر در پرونده‌هایی مثل غزه و… تعریف شود، مهم است. در مورد عربستان هم همین طور. تعامل در شکل‌گیری دولت لبنان از همین دست تعامل‌ها بود. کسی در لبنان نخست‌وزیر شد که گزینه مقاومت نبود اما از سوی ایران و مقاومت پذیرفته شد. اینها همه تعامل برای حل مسائل و در عمل شدنی است. باید همه کشورهای منطقه به این نتیجه برسند که در این حالت منافع بیشتری دارند و روابط همسایگی در منطقه با همه اختلافات می‌تواند امنیت ایجاد کند. این آن اتحادی است که به معنای واقعی شرایط را مساعد توسعه، پیشرفت و قدرت بیشتر برای همه کشورهای منطقه می‌سازد و ارجح بر انجام هر قمار از پیش باخته‌ای است.
ایران

بیشتر بخوانید

“پنجه بر دیپلماسی در دیدار سپاهان و الاهلی” ، ” بدون حاج قاسم وارد هیچ بازی نمی‌شویم”

The post <span style='color:#888;font-size:13px;'>رصد مطبوعات </span><br> “پرسشی از امیرعبداللهیان درباره عربستان ” ، “آنچه سردار باقری گفت” appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

دنیای اقتصاد ثبت علامت تجاری اپل و آمازون در روزنامه رسمی را بررسی کرده که آیا به معنای ورود غول‌های سلیکون ولی در تهران است، هم‌میهن در گزارشی به ارزیابی ایمیل‌های درز شده از دیپلمات‌های ایران و ادعای نفوذ تهران در واشنگتن پرداخته و از میانجی خوب و بد سخن گفته است. این روزنامه گفت‌وگویی هم با یک کارشناس ترک دارد که گفته ایران از ترکیه در کریدور زنگه‌زور جامانده است.

سرمقاله آرمان ملی به جاه‌طلبی های باکو اختصاص دارد و گفته که ایران در این زمینه هوشیار است هرچند که به اعتقاد برخی در زمینه جنوب ارمنستان منفعلانه عمل کرده است.
اعتماد در یادداشتی مزایای ایران در ترانزیت بین‌المللی را برشمرده و به اردوغان گفته که دالان دیگری نیاز نیست. روزنامه شرق هم در تحلیلی از منافع مشترک تهران و واشنگتن در عرضه نفت به بازارهای بین‌المللی گفته است.

چکیده این مطالب به همراه لینک اصلی یادداشت‌ها و گزارش‌ها را می‌خوانید.

«اپل» و «آمازون» در راه ایران؟

بازار شایعات داغ است؛ دو آگهی ثبت علامت تجاری منتشرشده در روزنامه رسمی کشور باعث شد که بازار تحلیل‌های بی‌پایه داغ شود؛ از ورود شرکت‌های سیلیکون‌ولی به ایران تا گشایش سیاسی در روابط تهران و واشنگتن. اما واقعیت این است که یک وکیل با اهداف بیزینسی شخصی اقدام به این کارکرده است؛ در واقع دریافت حق‌الوکاله دلاری برای ابطال علائم تجاری اپل و آمازون در ایران باعث شده است که همه تصور کنند اتفاقاتی در راه است؛ درحالی‌که جز یک حرکت فردی، تحول جدیدی در زمینه ورود این برندها رخ نداده است.
در واقع این نوع ثبت برند در روزنامه رسمی صرفا جنبه بیزینسی برای وکلای مربوطه دارد و فاقد ارزش اقتصادی و سیاسی است و به همین دلیل نمی‌توان صرف ثبت علامت تجاری را به منزله فعالیت چنین شرکت‌هایی قلمداد کرد.
دنیای اقتصاد

محک ادعای نفوذ دولت ایران در آمریکا

هفته گذشته شبکه تلویزیونی «ایران‌اینترنشنال» و نشریه آمریکایی «سمافور» در گزارشی مشترک مدعی شدند که برخی افراد توسط وزارت امور خارجه ایران با هدف نفوذ در دولت آمریکا استخدام شده‌ بودند. این گزارش افزوده که سه تن از این افراد، یعنی علی واعظ و دینا اسفندیاری، پژوهشگران گروه بین‌المللی بحران و آرین طباطبایی، ریاست دفتر معاون وزارت دفاع آمریکا در امور عملیات ویژه و مناقشه‌های کم‌شدت، دستیاران رابرت مالی، نماینده ویژه وزارت امور خارجه در امور ایران هستند و به همین دلیل مدعی شده‌بود که ایران با تشکیل گروهی از پژوهشگران در دستگاه سیاست خارجی آمریکا نفوذ کرده‌است.
تحلیل‌گران در مورد ادعای «نفوذ» دولت ایران در آمریکا با استفاده از این پژوهشگران اظهار تردید می‌کنند و معتقدند که همکاری با پژوهشگران و اساتید دانشگاه برای تسهیل مذاکرات یا بهبود روابط دو کشور الزاماً به‌معنای نفوذ یا جاسوسی در یک کشور دیگر نیست.

خبرنگار شبکه تلویزیونی ایران‌اینترنشنال، مدعی شده‌است که گزارش منتشرشده توسط این شبکه پس از بررسی «هزاران ای‌میل» از میان مکاتبات میان پژوهشگران ایرانی‌تبار و دیپلمات‌های ایرانی تهیه شده‌است. این رسانه مشخص نکرده‌است که ای‌میل‌های مذکور از چه طریقی در اختیار آنان قرار گرفته‌است. با این حال هیچ‌یک از افرادی که از آنها در این گزارش نام برده‌شده‌است، اصالت این ای‌میل‌ها را تکذیب نکرده‌اند و وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران اظهارنظری در مورد این ای‌میل‌ها نکرده‌است. افرادی مانند علی واعظ، پژوهشگر گروه بین‌المللی بحران که بعد از انتشار این گزارش بدون اینکه تردیدی در مورد اصالت این ای‌میل‌ها بیان کند، برداشتی را که در گزارش از محتوای این ای‌میل‌ها بیان شده‌است، زیر سوال برده‌است.

آدرس ای‌میل دیپلمات‌های ایرانی که در این مکاتبات مخاطب قرار گرفته‌اند، از ای‌میل‌های اداری وزارت امورخارجه نیست بلکه آدرس ای‌میل‌های ساخته‌شده بر روی سرویس‌های رایگان عمومی مانند جی‌میل و یاهومیل است. در چند ای‌میلی که تصاویر آن توسط شبکه ایران‌اینترنشنال منتشر شده‌است، نام یکی از دیپلمات‌های ایرانی در همه مکاتبات به عنوان فرستنده، دریافت‌کننده اصلی و یا دریافت‌کننده رونوشت تکرار شده‌است. به همین سبب به نظر می‌رسد که درز کردن این ای‌میل‌ها از طریق هک شدن حساب کاربری این دیپلمات خاص اتفاق افتاده‌باشد.
هم‌میهن

ایران از ترکیه در کریدور زنگه‌زور جا ماند

پروژه زنگزور بسیار مهم است؛ هم برای ما در آذربایجان و هم در ترکیه. چون کریدور شرق-غرب برای ترانزیت کالا از چین به ترکیه و اروپا و بالعکس است. این هم خیلی دیر شد. اگر ایران در سه سال گذشته به جای تهدید مثلاً در این پروژه سهیم می‌شد، حتی یک دالان موازی از ایران و ارمنستان کشیده می‌شد، این دالان برای ایران هم خیلی مهم می‌بود. ایران متأسفانه این کار را نکرد و گمان کرد این کار باعث می‌شود ارتباط ما با اروپا و روسیه از طریق خاک ارمنستان قطع شود. اولاً که این کریدور قطع نمی‌کند و دوم اینکه، وقتی به آمارهای گمرکی ایران نگاه می‌کنیم، ۵۷ درصد صادرات ایران به روسیه از طریق خاک آذربایجان است، ۴۲ درصد از طریق دریای خزر، بخش عمده‌ای از صادرات کالا با کشتی‌های آذربایجان انجام می‌شود. نهایتاً یک درصد صادرات ایران به روسیه از طریق ارمنستان است و صادرات روسیه به ایران صفر درصد از این مسیر است. الان برای ایران خیلی دیر شده. کاش ایران دو سه سال قبل همکاری می‌کرد و یک دالان هم از ایران باز می‌شد.
دالغا خاتین‌اوغلو – هم‌میهن

دولت جمهوری آذربایجان منافع خود را می‌شناسد

دولت آذربایجان می‌خواهد یک مرز تاریخی بین ایران و ارمنستان را به بهانه اینکه می‌خواهد به نخجوان دسترسی داشته باشد از بین ببرد. در حالی که از مناطق بالاتر یا مانند سه دهه گذشته از طریق ایران می‌تواند به نخجوان دسترسی داشته باشد.
در همین رابطه ایران هم اقدامات دیپلماتیک و هم اقدامات حقوق بین‌الملل و هم اقدام نظالمی را در سبد خود دارد.
جمهوری آذربایجان منافع خود را می‌شناسد و می‌داند که نباید در این شرایط با همسایه‌ای مانند ایران درگیر شود.
احتمال حمله ارتش جمهوری آذربایجان به استان سیونیک وجود دارد اما این احتمال خیلی اندک است ودر صورت حمله، قطعا باکو با اقدام دیپلماتیک، حقوقی و نظامی ایران روبرو خواهد شد. این تغییر موازنه ممکن است به لحاظ سیاسی مشکل‌ساز شود زیرا بعید نیست جمهوری آذربایجان بخواهد به جاه‌طلبی خود ادامه دهد که تداوم آن ممکن است به مناطق جنوبی ارمنستان و مرز با ایران برسد.
برخی کارشناسان این حوزه معتقدند که تهران در رابطه با این منطقه بحرانی منفعلانه وارد شده و حتی به نوعی امور را به روسیه واگذار کرده است.
حسن بهشتی‌پور – آرمان ملی

آقای اردوغان! دالان جدید لازم نیست

اردوغان رییس‌جمهور ترکیه روز چهارم مهر ماه ۱۴۰۲ گفت: «اگر ارمنستان راه را برای [دالان زنگزور] هموار نکند، از ایران عبور خواهد کرد.
این درحالیست که ایران با احداث کریدورهای بین‌المللی و احیای جاده ابریشم و قرار گرفتن در قلب حیاتی‌ترین کریدورهای جهان، یک موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه و غیرقابل چشم‌پوشی دارد. ایران محور ارتباط شرق و غرب از طریق جاده ابریشم جدید و کریدور شمال-جنوب از طریق اتصال جنوب آسیا به شمال اوراسیا است. ارتباطات ترانزیت بین روسیه، اروپای شرقی، اروپای مرکزی، اروپای شمالی، کاسپین- آسیای مرکزی و قفقاز با ناحیه اقیانوسیه و خلیج‌فارس از طریق ایران شکل می‌گیرد. ایران کوتاه‌ترین و اقتصادی‌ترین مسیر برای کشورهای محصور در خشکی برای رسیدن به آب‌های اقیانوس است. این موقعیت ایران به همراه زیرساخت‌های موجود و رو به توسعه آن، وضعی را شکل می‌دهد که به‌ طور طبیعی نیازی به دالانی جدید نباشد و ترکیه و همه همسایگان ما از طریق ایران بتوانند تمام ارتباطات منطقه‌ای خود را شکل دهند.
مهدی زارع- اعتماد

منافع مشترک تهران و واشنگتن با افزایش نفت خام در بازارهای بین‌المللی

ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با پیکربندی‌های راهبردی متعدد جاری در خاورمیانه، موفق شده‌اند کانال غیررسمی مذاکرات را با وجود موانع ایدئولوژیک باز نگه دارند. این امر در هفته‌های اخیر منجر به آزادی زندانیان دوتابعیتی توسط جمهوری اسلامی ایران و آزادسازی بخشی از دارایی‌‌های ایران در کره جنوبی شده است. علاوه بر این، تهران اخبار مربوط به کندی احتمالی غنی‌سازی اورانیوم را نیز تکذیب نکرده است. بنابراین، با وجود تردید تحلیلگران به بازبینی مجدد برنامه جامع اقدام مشترک در ماه‌‌های آینده، تمایل به آرامش به وضوح نمایان است.

اما به نظر می‌رسد برای یک بار هم که شده تولید نفت به عنوان یک عامل تسهیل‌کننده در توازن دیپلماتیک قدرت بین دو کشور عمل می‌کند. به نظر می‌رسد توافق غیررسمی بر سر تولید و صادرات نفت بین واشنگتن و تهران حاصل شده است. مقامات آمریکایی به طور غیررسمی اعتراف کرده‌اند که برخی تحریم‌های نفتی ایران را کاهش داده‌اند و این موضوع به ایران اجازه می‌دهد تا تولید خود را به بالاترین سطح از سال ۲۰۱۸ یعنی سه میلیون بشکه در روز بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی بازگرداند.

منافع مشترک واشنگتن و تهران با افزایش نفت خام در بازارهای بین‌المللی یک مورد نادر قابل تأکید است. در واقع، افزایش سطح تولید امکان تعدیل قیمت نفت را فراهم کرده است، به طوری که اخیرا بهای هر بشکه نفت به کمتر از ۸۵ دلار کاهش یافته و در نتیجه فرصتی برای مصرف‌کنندگان و بانک‌‌های مرکزی درگیر تورم فراهم شده است. هدف انتخاباتی جو بایدن نیز حفظ قیمت چهار دلار برای یک گالن است. اما برای ایران، تولید درآمد نفتی سالم در شرایط بحران اقتصادی مداوم هدف مهمی است که تا پایان سال می‌تواند به ۳٫۶ میلیون بشکه در روز برسد، در حالی که این میزان کمتر از سطح تولید قبل از ماه می‌ ۲۰۱۸ به حساب می‌آید.
اردوان امیراصلانی – شرق

بیشتر بخوانید

” چراغ سبز آمریکا به روابط اقتصادی عربستان و ایران ” ، “چهار تاخیر که مانع احیای برجام شد”

The post <span style='color:#888;font-size:13px;'>رصد مطبوعات</span><br> “آقای اردوغان! دالان جدید لازم نیست”، “منافع نفتی مشترک تهران و واشنگتن” appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.