رصدخبر | سیاست ؛ رئیس‌جمهوری صبح دوشنبه عازم آذربایجان شد و در کاخ ریاست‌جمهوری زاگولبا مورد استقبال رسمی الهام علی‌اف، رئیس‌جمهور این کشور قرار گرفت. مسعود پزشکیان که تهران را با بدرقه محمدرضا عارف، معاون اول و محسن قمی، معاون امور بین‌الملل دفتر مقام رهبری به مقصد باکو ترک کرده بود، در فرودگاه بین‌المللی حیدر علی‌اف با استقبال یعقوب ایوب‌اف، معاون نخست‌وزیر و سمیر شریف‌اف، معاون وزیر خارجه این کشور، وارد پایتخت آذربایجان شد.

پزشکیان و علی‌اف پس از برگزاری مراسم استقبال رسمی در کاخ ریاست‌جمهوری، دیداری خصوصی با یکدیگر داشتند و بعد از آن در نشست مطبوعاتی مشترک شرکت کردند. «عباس عراقچی» وزیر امور خارجه، «عباس علی‌آبادی» وزیر نیرو، «ستار هاشمی» وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، «سیدرضا صالحی‌امیری» وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، «فرزانه صادق مالواجرد» وزیر راه و شهرسازی و «مهدی سنایی» مشاور سیاسی رئیس‌جمهور در این سفر پزشکیان را همراهی می‌کنند. حضور و سخنرانی در نشست مشترک فعالان اقتصادی دو کشور به اتفاق رئیس‌جمهوری آذربایجان و دیدار با ایرانیان مقیم این کشور، از دیگر برنامه‌های سفر پزشکیان به باکو است.

تاکید بر اشتراکات تهران و باکو

پزشکیان در نشست خبری مشترک با همتای آذربایجانی خود، ضمن قدردانی از مهمان‌نوازی الهام علی‌اف، روابط میان دو کشور را تاریخی دانست و گفت: «دو کشور به‌عنوان همسایگان همواره پشتیبان هم هستند، ما در این منطقه از نظر دینی، اعتقادی و سیاسی، نقاط مشترک زیادی داریم، به این اشتراکات دل بسته‌ایم و به آن افتخار می‌کنیم و تلاش می‌کنیم که براساس این اشتراکات ارتباطات خود را گسترش دهیم.»

او توافقات منعقد شده بین ایران و آذربایجان را راهبردی و مهم خواند و ادامه داد: «برادر عزیزم الهام علی‌اف دستور اجرای برنامه راهبردی مشترک را به مسئولان و وزیران محترم جمهوری آذربایجان ارائه کرده‌اند، ما نیز از وزیر امور خارجه خواستیم که پیگیر این برنامه راهبردی عمیق‌تر باشد تا بتوانیم در تمام زمینه‌های علمی، سیاسی، اقتصادی، امنیتی و.. همکاری‌های مشترکی داشته باشیم. ایران و آذربایجان می‌توانند با کمک یکدیگر صلح و امنیت را در منطقه برقرار کنند و مشکلات را با همکاری یکدیگر حل کنند. اگر همه کشورهای اسلامی و همسایگان دست به دست هم دهیم و به تمامیت ارضی یکدیگر احترام بگذاریم، با توافق در دیدگاه‌های مشترک در همه زمینه‌ها همکاری داشته باشیم و ارتباطات خود را گسترش دهیم. باید تلاش کنیم ارتباطات مالی و تجارت فی‌مابین را گسترش دهیم و ارتباطات و راه‌ها را اصلاح کنیم، و کریدورها را با کمک یکدیگر برقرار کنیم، تولیدکنندگان ما باید با کمک و همراهی هم تولید کنند. اگر در علم و فرهنگ و تولید و سیاست با یکدیگر همراه باشیم، اجازه نخواهیم داد عده‌ای ارتباطات ما را بر هم بزنند و یا اختلافی بین ما ایجاد کنند.»

رئیس‌جمهور با تاکید بر اشتراکات و ارتباطات مشترک بین ایران و جمهوری آذربایجان، اظهار داشت: «با عزم و اراده‌ای که در برادر عزیزم رئیس‌جمهور الهام علی‌اف می‌بینم و از سوی دیگر با اراده‌ای که جمهوری اسلامی ایران در گسترش ارتباطات با کشور دوست و برادر آذربایجان دارد، به حول و قوه خداوند تمام توافقات را اجرایی خواهیم کرد.»

پزشکیان تأکید کرد: «هنگام حضور در جمهوری آذربایجان، احساس می‌کنم در میان مردم خودم هستم؛ گویی در تبریز یا اردبیل حضور دارم. این احساس نزدیکی و برادری، سرمایه بزرگی برای توسعه ارتباطات اقتصادی، فرهنگی، علمی و امنیتی میان دو کشور است. ان‌شاءالله با تلاش‌های مشترک، آینده‌ای روشن برای ملت‌های خود و نسل‌های آینده رقم خواهیم زد.»

رئیس‌جمهور آذربایجان نیز در ابتدای این نشست خبری، ضمن خوش‌آمدگویی به پزشکیان و هیئت همراه، اظهار داشت: «مردم دو کشور از دیرباز روابط برادرانه‌ای داشته‌اند و روابط میان دولت‌ها نیز بر این پایه‌ مستحکم استوار است. اعتقاد دارم که این سفر، موجب گسترش و توسعه‌ همکاری‌ها و روابط بین دو کشور خواهد شد.»

الهام علی‌اف با اشاره به گفت‌وگوهای مشترک و خصوصی با پزشکیان، افزود: «امروز بر اهمیت روابط راهبردی بین دو کشور تاکید کردیم؛ هدف اصلی دو طرف توسعه‌ فعالیت‌ها و روابط فی‌مابین است. امروز اسناد بسیار مهمی نیز به امضا رسید، امضای این اسناد با حضور رؤسای‌جمهور دو کشور، نشان‌دهنده‌ تلاش ما برای نزدیکی هرچه بیشتر در تمامی حوزه‌ها است. جمهوری آذربایجان و ایران در قالب عضویت در سازمان‌های بین‌المللی از یکدیگر حمایت می‌کنند و امروز نیز در این خصوص تبادل نظر کردیم. همچنین، در خصوص همکاری‌ها در چارچوب سازمان‌های بین‌المللی در آینده، از جمله سازمان ملل، سازمان اکو و سازمان همکاری اسلامی، تبادل نظر صورت گرفت.»

وی ادامه داد: «همکاری‌های جمهوری آذربایجان و ایران در تمامی حوزه‌ها و مبتنی بر امنیت منطقه‌ استوار است؛ ما علاوه بر همکاری‌های دوجانبه، شرایط ویژه‌ای نیز برای همکاری‌های منطقه‌ای و چندجانبه داریم. همچنین، همکاری‌های متنوعی در حوزه‌ اقتصادی نیز در جریان است. تا پیش از سفر دکتر پزشکیان، تماس‌های متعددی داشتیم و مقامات بلندپایه ایران برای انجام هماهنگی‌های مقدماتی به آذربایجان سفر کردند. در سفرهای سطح بالایی که داشتیم، مسئولان و مقامات بلندپایه پروژه‌های مشترک بین دو کشور را بازرسی و مرور کردند. در نتیجه‌ این سفرهای متقابل، اسناد بسیار خوبی را آماده کردیم و امیدواریم این اسناد همکاری، زمینه‌ساز پیشرفت روابط در آینده باشد.»

وی ادامه داد: «کریدور شمال-جنوب برای تمامی کشورهای مشارکت‌کننده در این پروژه از اهمیت بسزایی برخوردار بوده و می‌تواند بسیار سودمند باشد، ما برای فعال‌سازی و بهره‌برداری از این پروژه، تمام اقدامات لازم را انجام داده‌ایم و شرایط مناسب را فراهم کرده‌ایم. در حال حاضر، تمرکز ما بر بهسازی زیرساخت‌های موجود، شامل بنادر، جاده‌های اتومبیلرانی و خطوط راه‌آهن است. برای آمادگی جهت حجم فزاینده‌ی کالاهایی که در آینده انتظار داریم، به توسعه‌ زیرساخت‌ها ادامه می‌دهیم. امروز در حوزه‌های بشردوستانه و فرهنگی، دستورات لازم را صادر کردیم. متاسفانه نشست‌ها و رایزنی‌های فرهنگی به مدت هشت سال متوقف شده بود که دستور دادیم این جلسات باید در فواصل زمانی کوتاه‌تری برگزار شوند. گسترش روابط، اراده و سیاست هر دو کشور است و من تردیدی ندارم که این سفر، نقش ویژه‌ای در توسعه‌ی فعالیت‌ها و روابط ایفا خواهد کرد.»

رئیس جمهور آذربایجان با اشاره به حادثه انفجار در بندر شهید رجایی و جان‌باختن جمعی از هموطنان عزیزمان در بندرعباس، بار دیگر این حادثه را به دولت و ملت ایران تسلیت گفت و افزود: «از خداوند متعال برای جان‌باختگان رحمت و برای مصدومین شفای عاجل مسئلت دارم. علیرغم این حادثه، جناب آقای پزشکیان به آذربایجان سفر کرده‌اند که ما این اقدام را بسیار مثبت و مهم ارزیابی می‌کنیم. امیدواریم که خداوند کشورها و مردم‌ ما را از این بلایا دور نگه دارد و همواره صلح و ثبات بر منطقه و کشورهای‌مان حاکم باشد. ما به تحولات منطقه‌ای، صلح پایدار، تمامیت ارضی و حاکمیت کشورها، عدم دخالت در امور داخلی اهمیت ویژه‌ای قائلیم.»

امضای هفت تفاهم‌نامه مشترک

مقامات ایران و آذربایجان در حضور رؤسای جمهور دو کشور، هفت تفاهم‌نامه همکاری امضا کردند. علاوه بر بیانیه مشترک سفر که به امضای رؤسای‌جمهور رسید، تفاهم‌نامه‌هایی در عرصه‌های رایزنی سیاسی، حمل و نقل، مبادلات فرهنگی، همکاری‌های بهداشتی، رسانه‌ای و سرمایه‌گذاری به امضای مقامات مرتبط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان رسید.

The post سفر مسعود پزشکیان به جمهوری آذربایجان زودتر از انتظار به پایان رسید/دیدار با قوم و خویش appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

در هر بار تکرار این اصرار، جمهوری اسلامی ایران ضمن رد آن، بر تثبیت مرزها تاکید و هرگونه تغییر در مرزها به هر بهانه‌ای را خط قرمز خود اعلام کرده است. اما چرا باکو بر این موضوع اصرار دارد؟ حامیانش در این عرصه چه دولت‌هایی و با چه انگیزه‌هایی هستند؟ ایران در تحولات چگونه می‌تواند منافع ملی خود را حفظ کند. چرا قفقاز کانون توجه بسیاری از بازیگران منطقه و فرامنطقه‌ای است؟ به منظور بررسی و پاسخ به این پرسش‌ها گفت‌وگویی با «بهرام امیراحمدیان» استاد دانشگاه و متخصص حوزه قفقاز و روسیه شده است که می‌خوانید.

حوزه قفقاز و قفقاز جنوبی در حال تبدیل شدن به یکی از مهم‌ترین مناطق ژئوپلتیک جهان است، تمرکز ویژه‌ای روی این منطقه احساس می‌شود. با این مسئله موافق هستید؟

منطقه قفقاز با سه کشور یا قدرت منطقه‌ای ترکیه در غرب، ایران در جنوب و روسیه در شمال همسایه است و هر یک از این کشورها هم نگرانی‌ها، منافع، تهدیدها و فرصت‌هایی دارند. این منطقه در دوره جنگ سرد منطقه‌ای حائل بین ناتو و پیمان ورشو بوده است. خود منطقه بسیار حساس است، به سبب اینکه دالانی به نام «دالان قفقاز» یا «برزخ قفقاز» دارد که هر جریانی از سمت شمال غربی به سمت جنوب شرقی یعنی بین دریای سیاه در غرب و دریای خزر در شرق، از جمله خطوط انتقال نیرو یا نفت و گاز ناگزیر از این منطقه می گذرد.

در دوره جنگ سرد این منطقه در اختیار شوروی یعنی پیمان ورشو بود و با پیمان ناتو که ترکیه در منطقه عضو آن بود، رودرروی هم قرار می‌گرفتند. پس از فروپاشی شوروی یک نوع خلا ژئوپلیتیکی در منطقه بوجود آمد و سه کشور سابق عضو شوروی سوسیالیستی، یعنی آذربایجان، ارمنستان و گرجستان، از آن پیمان و به دیگر معنا از بلوک شرق مستقل شدند و پس از آن هسته‌ها و ارتباطاتی که آن‌ها را به هم وصل می‌کرد، قطع شد.

بنابراین نوعی نزاع‌ و مناقشه در آنجا صورت گرفت که یکی از مهم‌ترین این نزاع‌ها بین آذربایجان و ارمنستان سر منطقه قره باغ بود. قره‌باغ یک منطقه و استان خودمختار در داخل و ترکیب جمهوری آذربایجان شوروی بود. چون زبان و قومیت آن‌ها ارمنی بود، خواستار پیوستن به ارمنستان شدند و آذربایجان در اینجا وارد موضوع شد و مخالفت کرد.

قره‌باغ معتقد بود همان قانونی که به آذربایجان اجازه داده از اتحاد شوروی خارج شود، همان قانون هم می‌تواند اجازه دهد که استان خودمختار قره باغ کوهستانی یا به اصطلاح به روسی «ناگورنا قره باغ» مستقل شده یا به جمهوری ارمنستان ملحق شود. در نتیجه دعوای امروز از آن مقطع آغاز شد.

پس از جنگ میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان از سال ۱۹۸۸، در سال ۱۹۹۴ توافق شد که گروه مینسک وابسته به سازمان امنیت و همکاری در اروپا (زیرنظر شورای امنیت سازمان ملل)، مسائل و تمشیت امور قره باغ کوهستانی را در اختیار بگیرد. ریاست این گروه را مشترکا روسیه، ایالات متحده و فرانسه در اختیار داشتند. پس از آن در ماه می سال ۱۹۹۴آتش‌بس اعلام شد و ادامه پیدا کرد؛ نه ارمنستان سرزمین‌های اشغالی را پس می‌داد و نه آذربایجان می‌توانست این سرزمینها را بازپس گیرد. این شرایط تا سال ۲۰۲۰ ادامه داشت و در آن سال آذربایجان با کمک تسلیحات و مشاوره نظامی اسرائیل و ترکیه توانست آن منطقه را از ارامنه بازپس گیرد.

در نوامبر سال ۲۰۲۰ در جنگ ۴۴ روزه یا جنگ دوم قره‌باغ، آقای پوتین بدون در نظر گرفتن دیدگاه فرانسه و آمریکا(دو عضو دیگر مینسک)، پس از پیشروی نیروهای آذربایجان، تصرف منطقه و رسیدن به دروازه ورودی قره‌باغ مستقل (شهر شوشا با اکثریت آذری‌نشین) اعلام کرد که باید آتش بس برقرار شود و دو کشور موافقت‌نامه آتش‌بس امضا کنند. این موافقت‌نامه در ۱۵ ماده به تصویب رسید. یکی از مهمترین بندهای این توافق سامان‌بخشی به وضعیت ارامنه‌ای بود که بومی قره‌باغ هستند. در منطقه قره باغ که عمده جمعیت آن ارمنی بودند، از گذشته های دور بومی منطقه بودند، بطوری که در پنج «ملک‌نشین» ‌های خمسه ،ارمنی نشین و بخشی از ایران بودند و با سپاه شاه اسماعیل صفوی در جنگ‌ها مشارکت می‌کردند.

در پی توافق آتش‌بس ماه نوامبر ۲۰۲۰ روسیه موظف به تامین امنیت ارامنه قره باغ شد و پاسداران صلح و سربازان کلاه آبی روسیه به استعداد ۲۰۰۰ نیرو همراه با ادوات نظامی از جمله زره پوش، در منطقه مستقر شدند تا تکلیف قانونی آن‌ها مشخص شود. اما بعداً وقتی آذربایجانی‌ها منطقه قره باغ کوهستانی را اشغال کردند فشار، بر ارامنه بیشتر شد.

در آن موافقت‌نامه آتش بس در بند ۵ گفته شده جمهوری آذربایجان دالانی به نام «دالان لاچین» را در اختیار ارامنه قرار می‌دهد تا جمعیت ۱۲۰ هزار نفری آنجا بتوانند به ارمنستان سفرکده و نیارهای حیاتی خود را تامین کنند تا آن‌ها در دوره محاصره از سوی نیروهای آذربایجان، از نظر دارو، درمان، آذوقه و غیره در مضیقه نمانند. این دالان فاصله بین ناگورنی قره باغ و خاک ارمنستان و باریکه‌ای به نام لاچین است، که مقرر شده بود عرض آن ۵ کیلومتر باشد و سربازان روسیه حفاظت آن را تضمین می کند تا ارامنه نیازهای خود را از ارمنستان تامین کنند. این شرایط تا سال ۲۰۲۲ ادامه داشت و در این سال کریدور باز نشد؛ آذربایجانی‌ها دو سوی کریدور را محاصره کردند و اجازه رفت و آمد ندادند. آذربایجان معتقد بود ارمنی‌ها با خود سلاح از ارمنستان می‌آورند و روسیه هم با بسته شدن این دالان مخالفتی نداشت.

روسیه هم دخالتی نداشت!

روسیه فقط نظارت می کرد. در حقیقت روسیه تعهد داشت با استقرار دو هزار نیروی نظامی این منطقه و آتش‌بس را کنترل کند. در توافق‌نامه آتش‌بس گفته شده بود که مابه ازای ماده ۵ که دالان لاچین را شامل می‌شد، راه ارتباطی میان آذربایجان و نخجوان ایجاد شود. بند ۹ به ترتیباتی اشاره داشت که ارتباط آذربایجان با نخجوان را تحت نظارت روسیه تسهیل کند و صحبتی از کریدور در این بند نبود.

برای این مسیری که بیان کردید آیا سرزمین مشخصی تعیین شد؟ یعنی لزوماً از داخل ارمنستان بود یا از داخل ایران هم می توانست این مسیر ادامه یابد؟

مسیر ایران از سال ۱۹۸۸ که این جنگ شروع شد، وجود داشت و جمهوری اسلامی ایران به نخجوان اجازه داده بود در امتداد رود ارس داخل خاک ایران شده و به قلمرو اصلی آذربایجان دسترسی داشته باشد. سرزمین اشغالی علاوه بر ۴۱ کیلومتر مرز مشترک ایران و ارمنستان در امتداد رود ارس، تا «هورادیز» منطقه پیرامون قره باغ گسترش یافته و به ۱۲۰ کیلومتر رسیده بود. بنابراین آن‌ها باید از نخجوان وارد ایران می شدند، این ۱۲۰ کیلومتر را طی می کردند سپس وارد خاک اصلی آذربایجان می شدند. اما درباره احداث کریدور جدید؛ سخنی به میان نیامده است. زمانی که روسیه در بند ۹ این مسئله را مطرح می کند، یک سایت خبری روسی به نام «کامرسانت» در روسیه نقشه‌ای منتشر کرد که زیربنای تمام اختلافات شد. روس‌ها و باکو ادعا کردند که از کریدور ایجاد شده، ایران هم می‌تواند استفاده کند که نوعی مغلطه بود!

براساس قوانین بین‌المللی تعریف کریدور این است که یک کشور A که می‌خواهد با کشور C ارتباط برقرار کند، باید از کشور B بگذرد. این مسیر ب همان مسیر کریدور است. کریدور مسیری است که دو کشور را به هم وصل می کند. براساس این قوانین، اختیار و مالکیت، زیربنا و قوانین، فرآیند حقوقی، بانکی، بیمه و غیره کریدور تحت قوانین و نظارت کشور صاحب پرچم در اینجا مسیر و پیرامون یعنی تحت نظر ارمنستان است.

در این زمینه ارمنستان اعلام کرد تحت نظارت خود اجازه این رفت وآمدها را می‌دهد و هر کشوری از این مسیر عبور کند باید در دو طرف کنترل شده و حق گمرکی و ترانزیت پرداخت کند. اما این درخواست ارمنستان مورد قبول واقع نشده و آذربایجان و روسیه اعلام کردند که موضوع در اختیار آن‌هاست. بنابراین از اینجا اختلاف آغاز شد که ارمنستان مخالفت کرد و گفت ما این را در اختیار شما قرار نمی دهیم و باید طبق قوانین و مقررات ما باشد و خاک ما است.

از دیدگاه ما کریدور زنگزور ناموجود است، در دوره شوروی این مسیر در خاک ارمنستان بوده اما نام آن زنگزور نبوده است. اگر در منطقه رفته باشید، دیده اید که در امتداد رود ارس، در شمال رود ارس، در بستر و ساحل رود ارس، خطوط ریلی و جاده ای دوره شوروی وجود دارد. این خطور ایروان را به باکو وصل می کرده است، از این سو باکو را از طریق ایروان به تفلیس و از آن سو به روسیه و مسکو وصل می کرد. این راه موجود بود و تا قبل از درگیری‌ها کار می‌کرد و به موازات آن جاده هم وجود داشت. زنگزور نام کوهستانی در غرب ارمنستان ب طوال ۱۳۵ کیلومتر است از شمال به جنوب تا رو ارس کشیده شده است. در نقشه های دوره شوروی این مسیرهیچگاه (کریدور زنگه زور)نامیده نشده است.

پس از توافق‌نامه آتش‌بس، ارامنه بومی منطقه قره باغ در اثر فشار زیاد افراطی‌های آذربایجانی؛ عملا از خانه خود آواره شدند و ۱۲۰ هزار نفر منطقه را ترک و به ارمنستان رفتند. در این شرایط بند ۹ توافق‌نامه قابلیت اجرایی نداشت. در آن مقطع در ارمنستان تظاهراتی رخ داد که هنوز هم ادامه دارد و دولت آقای پاشینیان به ناکارآمدی و تسلیم در مقابل روسیه و آذربایجان متهم شد. مردم ارمنی تصور می کردند در شرایط کنونی روسیه از آنها حمایت خواهد کرد ولی به نظر ما روسیه دوگانه عمل کرد. از یک سو می خواست با آذربایجان در تعامل باشد و از سوی دیگر اینکه به ارامنه بگوید ما به تعهدات حمایتی پایبند هستیم. بر اساس مفاد «سازمان امنیت روسیه جمعی» که ارمنستان هم عضو آن بود، روسیه به ارمنستان کمکی نکرد. امنیت دسته جمعی که ارمنستان هم جزو آن بود، کمکی به ارمنستان نکرد و در پاسخ به مواضع مخالفان در اوکراین علام کرد که آذربایجان در داخل خاک خود عملیات ضد تروریستی انجام می دهد و به حریم ارمنستان تجاوز نکرده و اگر وارد خاک شما می‌شد ما پاسخ می‌دادیم. با چنین رفتاری یک نوع واگرایی از سوی ارامنه نسبت به روسیه پیش آمد و آنها اعلام کردند که از این پیمان خارج می‌شوند و نیروهای نظامی روسیه که مرزها را کنترل می کنند باید خارج شوند. بنابراین دو موضوع خیلی پیچیده وارد فضای سیاسی ارمنستان شد و جامعه ارمنستان را ملتهب کرده و هنوز هم ادامه دارد.

به نقش روسیه در ادامه خواهیم پرداخت. من می خواهم توضیح دهید الان در حال حاضر باکو آن دالان و مسیر را نیاز دارد یا پشت پرده این همه اصرار موضوع دیگری است؟ آن مسیر ارتباطی را لازم دارد در حالی که این مسیر ارتباطی را از داخل ایران دارد یا پشت پرده خواسته های دیگری وجود دارد؟

به نظر من نکته کلیدی همین‌جاست. اتحادیه اروپا یک کریدور را از حوزه دریای سیاه تعریف کرده تا کشورهای اروپایی به دریای سیاه دسترسی داشته و وارد یکی از بنادر گرجستان از سوپسا و باتومی و بقیه بنادر شده و مسیر را از طریق ریل و جاده‌ای که از زمان شوروی وجود داشت، ادامه دهد. این کریدوری که از جمهوری آذربایجان می گذرد و همان دالان یا برزخ قفقاز است، در بندر باکو تاسیساتی که از دوره شوروی وجود داشته و بازسازی شده و قطارها و کامیون‌ها از طریق کشتی‌های موجود در بندر به سمت شرق، ساحل شرقی در بندر ترکمن باشی، کوریک یا بندر آکتائو می روند و آنجا وارد راه‌آهن و یا شبکه جاده ای قزاقستان یا ترکمنستان شده و در مسیر چین و شرق آسیا ادامه مسیر می‌دهند.

این جاده وجود دارد و حتی خطوط لوله گاز و نفت مانند خط لوله نفت باکو-تفلیس-جیهان روزی یک میلیون بشکه نفت انتقال می‌دهد، خط لوله گاز باکو-تفلیس-ارزرم ، خط آهن قارص-تفلیس-باکو مسیرهایی هستند که فعال هستند. راه ارتباطی دیگر از سمت ترکیه است و این کشوراز طریق بندر ازمیت یا استانبول وارد این حوزه شده و از آن استفاده می‌کند. این راه هم موجود بوده و کریدور تراسکا نام دارد. ایران نیز که در آن عضو است، براحتی می توانند از این کریدور عبور کنند.

بخش های شرقی ترکیه در سمت غرب کریدور باصطلاح زنگه زور واقع شده، منطقه‌ای کوهستانی و کشاورزی است و ظرفیت کمی برای صنعت و تولیدات صنعتی و کشاورزی دارد که بتواند صادر شود یا خدمات مهندسی صادر کند. راه آهن معروف قارص هم در این منطقه است و از آنجا وارد تفلیس شده و از تفلیس هم وارد همان شبکه می‌شود. بنابراین از نظر راه آهن و جاده مشکلی وجود ندارد.

اما ترکیه هم در پی این کریدور است

ترکیه می خواهد حضور خود را در نخجوان بیشتر کند و از طریق نخجوان به قفقاز وصل شود و منظور آنها از این اصرار در حقیقت ایجاد یک نوع پیوستگی مستقیم جغرافیایی جهان تُرک «تُرک دونیاسی» است که کشورهای ترک زبان مستقیماً به همدیگر متصل شوند. اما در این میان ارمنستان مانع ایجاد می کند و نمی‌توانند یکپارچه شوند. بنابراین موضوع را از طریق کریدور زنگزور مطرح می‌کنند. در حالی که از نظر حقوق بین‌الملل کریدور در مالکیت کسانی نیست که از آنها استفاده می‌کنند. کریدور در داخل یک کشور است و هر کسی می خواهد استفاده کند، باید تابع قوانین آن کشور باشد، جمهوری آذربایجان و ترکیه آن را قبول نمی‌کنند.

آنکارا و باکو جهان ترک را تعریف کرده‌اند و اخیراً آسیای مرکزی را به نام «ترکستان» می‌خوانند، این درحالی است که درازبکستان، در سمرقند، بخارا و خوارزم اقوام ایرانیِ تاجیکی زندگی می‌کنند، ۱۰ میلیون جمعیت ساکن تاجیکستان که ترک نیستند بلکه فارس زبان هستند. ترکیه و آذربایجان می‌خواهند شورای جمهوری ترک‌نشین شامل جمهوری آذربایجان، ترکیه و ۴ کشور قرقیزستان، قزاقستان، ترکمنستان و ارمنستان را تشکیل دهند اما در این جهان زبان مشترک وجود ندارد، شاید زبان ترکی باشد ولی هیچ کدام از اقوام ترک نمی‌گویند «من ترک هستم» بلکه می‌گویند مثلاً من قزاق هستم، من قرقیز هستم یا تاتار هستم. بنابراین یک جهانی خلق می کنند که مقداری مشابهت‌های زبانی و فرهنگی دارند و قصد دارند این را پیوسته کنند.

روس‌ها در پی چه هستند؟

در مقابل روسیه هم ادعای زبان و جهان روسی را دارد و معتقد است هر جایی که روسی صحبت و فکر می‌شود، آنجا روسیه است. تلاش برای نفوذ در اوکراین و قفقاز، دو بخش گرجستان، آبخازیا و اوستیای جنوبی هم برای ایجاد این جهان روسی است. پس دو جهان روسی و جهان ترکی وارد این منطقه شده و منطقه را ملتهب کرده است و ما باید هشیارانه برخورد کنیم.

موضع گیری اخیر مقامات ایرانی و مطبوعات ما درباره این موضوع بسیار ارزنده بود. ایران با ارمنستان و جمهوری آذربایجان بر سر استفاده از کریدور ارس توافق کرد، وزیر خارجه آذربایجان آمد و امضا کرد و رئیس جمهور این کشور آن را قبول کرد و کار احداث شروع شد. در اردیبهشت ماه گذشته ایران اعلام کرد که این جاده و ریل و خطوط مواصلاتی راه‌آهن هم احداث خواهد شد. بنابراین مشکلی نه برای آذربایجان و نه برای ترکیه وجود ندارد.

پس چرا مشکل سازی کرده و بار دیگر زنگزور را زنده می کنند؟

چون روسیه وارد شده است! روسیه مغلطه می‌کند! اما یک توضیح مفصل تر بیان کنم؛ به نظر من مکمل این است! روسیه کریدوری تعریف کرده که به نام کریدور شمال-جنوب است. در سال ۲۰۰۰ در سن پترزبورگ بین ایران، روسیه و هند امضا شد. در آن زمان آغاز ریاست جمهوری پوتین بود و احساس می کرد باز هم مثل دوره جنگ سرد، غرب در پی محاصره روسیه هستند و اجازه نخواهند داد به اقیانوس اطلس و آرام دسترسی داشته باشد. بنابراین روسیه از ایران خواست با همکاری هند کریدوری ساخته شود که به نفع هر سه کشور باشد. این مریدور از روسیه وارد دریای خزر، بعد وارد ایران، سپس خلیج فارس و در نهایت به حوزه اقیانوس هند وارد می شود. قرار بود سالیانه میلیون‌ها تن کالا از اینجا جابجا می شود اما در عمل تا سال ۲۰۱۷ یعنی به مدت ۱۸-۱۷ سال هیچ کالایی از اینجا جا بجا نشد وعملاً بی فایده بود!

ایران که تحت تحریم بود اما روس‌ها و هندی‌ها هم سرمایه گذاری نکردند، با ایران برسر سرمایه‌گذاری در چابهار بازی شد، هندی‌ها می خواستند ۸۰۰ میلیون دلار سرمایه گذاری کنند اما چه فلاکت‌هایی سر ما نیاورند! اکنون با سرمایه ملی خود این کار را می‌کنیم. ما باید با اتکا به نیروهای ملی خود این کار را انجام دهیم. به نظر بنده در دوره آقای پزشکیان باید به دیدگاه‌های استراتژیست‌ها و کسانی که در حوزه حمل و نقل کار می کنند گوش کنیم. حالا که روسیه به ما احتیاج پیدا کرده، از خاک ایران به هندوستان کالا صادر می کند باید در مقابل بگوییم شما که منافع خود را در نظر می گیرید چرا منافع ما را به خطر می اندازید؟ چرا با آذربایجان دوباره می نشینید و درباره زنگزور مذاکره می کنید؟ این موضوع خیلی مهم است که باید مسئولین بدان توجه داشته باشند.

به نظر می رسد روسیه تا حالا با کجدار و مریز درباره پرونده زنگزور کنار می آمد. چه عواملی باعث شده در این مقطع زمانی به این صراحت اعلام کند پشت زنگزور ایستاده و می خواهد این کریدور احداث شود؟

روسیه تحریم شده و برای صادرات نفت خود با مشکلاتی روبرو است. ثروت اصلی و بودجه دولت بیش از ۸۰ درصد از صادرت نفت و گاز، مواد اولیه و مواد خام است. روسیه کالای صنعتی ساخت خود برای صادرات ندارد و صادرات آن تکنولوژی هوافضا و صنایع نظامی است، پس صنعتی که مصرف کننده نهایی آن مردم باشند، ندارد. بنابراین وقتی صادرات نداشته باشد ناگزیر است منابع نفتی خود را از این خط به باکو برساند و از باکو به سمت ترکیه برود. خط لوله گاز روسیه یکی ترک است و یکی خط روسیه.

روسیه که در تحریم است بنابراین حتی در ابتکار کمربند و راه چین که قطارهای چین برای بردن کالا به اروپا از خاک روسیه می گذشتند و وارد بلاروس و لهستان می شدند و از آنجا به آلمان می رفتند تعطیل شده است. بنابراین از اینجا هم درآمد ندارد. مسئله دیگر اینکه خود روسیه برای اینکه نفت خود را صادر کند با محدودیت هایی مواجه بوده و علاقمند است این مقداری از نفت خود را به باکو بفروشد و یا به ایران گاز صادر کند. ولی ما خط لوله مشترک گاز با ر روسیه نداریم. در کنار روسیه، ایران ذخایر استفاده نشده گاز دارد که برای استخراج آن‌ها سرمایه گذاری نکرده است. در دوره آقای خاتمی هیاتی از اتریش برای سرمایه گذاری از ایران دیدار کردند و خواستار سرمایه گذاری برای استخراج، خرید صادرات و بودند و قرار بود ۲۰ میلیارد دلار در اکتشاف و سرمایه گذاری کنند و منتفی شد.

روسیه برای اینکه دل آقای الهام علی اف را به دست بیاورد می گوید زنگ زور را دوباره راه بیندازیم ولی این کار غلطی است و ما باید موضع سخت بگیریم. موضع وزارت امورخارجه خیلی عالی است. من خیلی خوشم آمد از اینکه آقای عراقچی موضع خیلی سختی درباره این موضوع گرفته است. سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مناسب بوده، اعلام موضع به ویژه در سایت های خبری بازتاب وسیعی داشته و روس‌ها بدانند که ایرانیان اگرچه با روس‌ها دوست هستند و مراوداتی دارند ولی نسبت به منافع راهبردی خود حساس هستند. سهم ایران در واردات و صادرات روسیه سه دهم درصد است. ما باید از اقتدار خود استفاده کنیم. ما تمام مولفه های قدرت را در جمهوری اسلامی ایران اعم از نظامی، اقتصادی، سیاسی داریم و باید این را تبدیل به اقتدار کنیم. در مقابل این زیاده‌خواهی‌ها ما باید ایستادگی کنیم، از حقوق خود دفاع کنیم. مردم و دولت ایران همه با هم یکدل هستند تا درباره این موضوع کار کنند.

الان مسئله ای که برای عموم مردم سوال است این است که احداث فرضی کریدوری که ادعا می شود، چه زیان و تبعاتی برای ایران دارد؟ قرار است در آینده با وجود این کریدور منافع ملی ایران چطور تهدید شود؟

ما مرز مشترک ۴۱ کیلومتری در رود ارس و نیز خط لوله انتقال گاز به ارمنستان و انتقال برق از ارمنستان به ایران در تابستان را در این ناحیه داریم. سطح روابط تجاری و مراودات دو کشور خوب است. در سفری که در سال ۲۰۰۳ به این منطقه داشتم، رئیس مجلس ارمنستان به من گفت به رهبری ایران این پیام ما را برسانید که «پل دوستی» ساخته شده بر روی رود ارس، ما را نجات داد و از بن بست خارج کرد.

با احداث این کریدور(زنگه زور) اگر آذربایجان و ترکیه به ما اجازه ندهند، راه ارتباطی با دریای سیای از طریق خاک ارمنستان- گرجستان- دریای سیاه قطع خواهد شد. نگرانی‌ها از این است که با قطع شدن این مرز ما در محاصره اقتصادی قرار بگیریم. جمهوری اسلامی ایران بر این باور است که وقتی کریدور تعریف شود، به مفهوم بستن و مالکیت آن خط نیست، بلکه به معنای استفاده و عبور و مرور طبق قوانین آن کشور که کریدور در آن قرار دارد است.

برخی رسانه‌های ما متاسفانه متوجه نشدند کریدور چیست و می گویند کریدور یعنی قطع مسیر! در حالی که این چنین نیست. کریدور اگر طبق تعریف و قوانین باشد چیزی را قطع نمی کند و سر جای خود است.

روس‌ها سال ۲۰۰۵ در صادرات گاز از سوی ایران به ارمنستان و گرجستان منافع خود را در نظر ‌گرفتند و مانع از صادرات گاز ایراتن به گرجستان شدند، ما هم باید منافع خود را در نظر بگیریم و هوشیار باشیم. بنابراین تا زمانی که این کریدور ایجاد و تحت نظارت کشور صاحب پرچم باشد، تبعاتی برای کشور نخواهد داشت. تبعات آن زمانی است که بخواهند این منطقه را با عملیات نظامی تصاحب کنند.

آذربایجان خیلی علاقمند است دوباره حمله نظامی کند، یعنی مفهوم کریدور از دیدگاه روس‌ها و از دیدگاه آذربایجانی‌ها تصاحب و قطع ارتباط است، که ما این را نمی پذیریم و طبیعی است که نپذیریم! ما نمی‌خواهیم مرزها دگرگون شود و جلوی آن ایستادیم. در منطقه سیونیک کنسولگری افتتاح کردیم و با ارمنستان معاهداتی داریم و از آن دفاع می کنیم. رهبری جمهوری اسلامی ایران نیز اخیراً فرمودند ما هیچ گونه اجازه تغییرات مرزی را در منطقه نخواهیم داد. در دوره ای که احساس تهدید هم می شد؛ نیروهای نظامی ما در منطقه حضور یافتند و هشدار دادند که ما کوتاه نخواهیم آمد.

درباره جهان ترک و جهان روس صحبت کردید. اگر اینها بخواهند بر این موضوع اصرار داشته باشند منطقه قرار است چه تحولاتی را داشته باشد؟ یعنی فرض را بر این بگیریم که هم ترکیه وهم آذربایجان تحت تاثیر ترکیه این بلندپروازی را بکنند و اصرار بر این جهان خود داشته باشند ما چه رفتاری را باید داشته باشیم؟ یا به عبارتی چه سناریویی را برای آینده پیش‌بینی می کنید؟

در روابط ایران و آذربایجان اگر نیروها و متخصصینی صاحب نظر داشته باشیم که به مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست جمهوری خط بدهند که چگونه رفتار کنیم خطری ما را تهدید نخواهد کرد. مشکل ما این است که بین بدنه کارشناسی و بدنه اجرایی فاصله است. آقای پزشکیان خیلی تاکید دارد بین این دو بدنه باید ارتباط برقرار شود. هستند کسانی که تمام منطقه را می شناسند. خود بنده ۴۰ سال است که درباره این منطقه کار می‌کنم، جزو اولین کسانی بودم که در مطبوعات ایران درباره قره باغ صحبت کردم، در زمانی که هیچ کسی قره باغ را نمی شناخت.

هر اتحادی بین آذربایجان و ترکیه یا با روسیه بسته شود، یکی جهان روسی و دیگری جهان ترک را تقویت می کند، باید اقدامی در این خصوص از سوی ما انجام شود. باید از پتانسیل‌های غیرحاکمیتی داخل جمهوری آذربایجان استفاده کنیم. چگونه می‌توانیم این کار را انجام دهیم؟ این راه و رسم خود را دارد. ما قدرت بزرگی هستیم و مرز دریایی و خاکی با آذربایجان داریم، با نخجوان ۱۶۱ کیلومتر مرز داریم، اگر ما تهدید شویم مرزهای طولانی داریم که با نخجوان هم مرز است، ما معاهده های تاریخی مهمی وجود دارد که دست ما را باز گذاشته به شرطی که دولت و ملت همدل باشند و بخواهند کار کنند. به نظر من این فضا در شرایط کنونی موجود بوده و دولت آقای پزشکیان هم ایده وفاق ملی را مطرح کرده و شرایط خوبی در حال حاضر وجود دارد. ما با داشتن نیروهای نظامی و سیاسی احساس خطر نمی کنیم. هر گاه احساس خطر کنیم برای رفع خطر اقتدار را داریم.

با این توصیفات خطر واقعی زمانی است که حمله نظامی در کار باشد؟

در چند جا هشدار دادم و در نوشته‌های خود بیان کردم که این مسئله را مطرح نکنید که کریدور می‌خواهد ارتباط را قطع کند و حال چه کار کنیم؟! مطبوعات ما باید کریدور را تعریف کنند. نباید اینگونه باشد که همه کارشناس منطقه شده و برای فضای روسی و فضای ترکی و آذری حساسیت ایجاد کنند و این تصور ایجاد شود که این نقطه ضعف ایران است.

به عبارت دیگر شما تعریف کریدور را دارای بار حقوقی می دانید و پیشنهاد شما به رسانه ها این است که از این لفظ استفاده نشود و به جای آن از لفظ مسیر یا دالان یا هر واژه دیگری استفاده شود؟

بله. کریدور لفظ انگلیسی است. ما به جای آن راه‌گذر، راهرو، دالان استفاده می‌کنیم. برای اینکه در انتقال واژه از یک مفهوم، یک استنباط واحدی به دست بیاید، باید اصطلاح درستی استفاده کنیم. به نظر من واژه «کریدور» خوب است بااینکه دالان و راه‌گذر و غیره را هم گفتیم. چرا می گویم کریدور؟ چون وقتی می‌گوییم کریدور این دارای معنی اقتصادی و حقوقی است؛ مسیری که کشوری اجازه می‌دهد تا کشورهای ثالث از آن استفاده کنند. حاکمیت بر کریدور برای همان کشور است. اتفاقاً اگر در معنای کریدور به این مفهوم برسند و ارمنستان بگوید حق ترانزیت گرانی از شما می‌گیرم و اجازه می‌دهم از کریدور تحت کنترل ما استفاده کنید؛ درآمد ایجاد می‌شود.

از سوی دیگر نباید از یاد برد که درآمد کریدوری در مسیر کوتاه، به اندازه ای نیست که بتواند هزینه‌های نگهداری آن را پوشش دهد. حتی زمانی که از ترانزیت صحبت می‌کنیم، گاهی برخی بزرگنمایی می‌کنند و می‌گویند از حق ترانزیت می‌توانیم اندازه نفت درآمد داشته باشیم، سخن بی پایه‌ای است. چون هیچ تحقیقات مستقلی در وزارت راه و شهرسازی وجود ندارد و ترانزیت بزرگنمایی شده است. ترانزیت جایگاه یک کشور را در منطقه ارتقا می‌دهد. ما دو تعریف برای وضعیت کشور داریم که یکی موقعیت جغرافیایی و دیگری موقعیت ژئوپلتیکی. اگر کشوری در یک منطقه‌ای واقع شود که از چند جانب بتوانند نیازهای ارتباطی کشورهای همسایه را تامین کند موقعیت آن کشور ژئوپلیتیکی می‌شود. درست است که خطوط وجود دارد ولی وقتی از خطوط عبور نکنند، سرمایه‌گذاری بی‌فایده خواهد بود.

الان یک بحثی وجود دارد، برخی از تحلیل گران از اصطلاحی به نام جنگ کریدورها استفاده می کنند. اهمیت این داستان و یکسری نگرانی ها که ایران اساساً در حال دور خوردن از این کریدورها است به نظر شما واقعیت دارد و این میزان نگران کننده است؟ چون اکنون این جنگ کریدورها که مطرح می شود می گویند ایران بازنده این مسیرهاست و ایران را دور می‌زنند.

طرح واژه جنگ کریدورها به نظرم نادرست است. کریدورها که با هم جنگ نمی‌کنند، جایگزین می‌شوند. وقتی یک کریدور را دارید، مثلاً از آسیای مرکزی وارد سرخس، لطف آباد یا باجگیران می شوند، یا هر مسیر دیگری که داریم، وسایل نقلیه از ایران عبور می کنند. باید دید چه کسانی؟ البته بیشتر و اغلب بخش خصوصی، شرکت‌های خصوصی و یا دولتی عبور می‌کنند. شرکت‌هایی که معتقدند باید از جاده‌ای عبور کنند که زیرساخت و قوانین و مقررات آن خوب باشد، سرعت، امنیت و منفعت داشته باشد. وقتی کالا را می خواهید از یک کریدوری عبور دهید اگر گران باشد، نا امن باشد، تاخیر در ترخیص و بازرسی داشته باشد، صاحبان کالا از کریدور دیگری بهره خواهند گرفت. آن زمان کریدورها رقیب پیدا می‌کنند. آذربایجان در تراسکا در طول چندین سال تعرفه عبور و مرورنمی‌گرفت و این یعنی آذربایجان با ۸۶ کیلومتر مربع مساحت و ده میلیون جمعیت چندین برابر ایران ترانزیت کرده است. چرا؟ چون این تسهیلات را فراهم کرده است. بنابراین جنگ کریدورها نیست بلکه رقابت کریدورها برای جلب محمولات است. ارمنستان این شرایط را ایجاد کرده ولی تسهیلات ندارد، جاده ها راحت نیست، باید روی جاده های ارمنستان کارشود، راه آهن برای ما ندارد و باید سرمایه گذاری شود و هزینه بر است. راه آهن ارمنستان راه آهن پیچیده ای است چون منطقه کوهستانی است یعنی اتومبیل و کامیونی که می خواهد از جاده ارمنستان عبور کند به ویژه کوه های زنگ زور خیلی مشکلات دارد. بنابراین ما باید سرمایه گذاری کنیم. به جای جنگ کریدور ها اصطلاح رقابت کریدورها استفاده شود که هم سیاسی و هم اقتصادی است.

در حال حاضر نگرانی‌ها بیشتر از این است که ایران از این رقابت‌ها جا نماند.

بله. ما این هشدارها را می دهیم. اگر جهان ترک و جهان روسی را کنار بگذاریم یک جهان چینی هم در حال شکل گیری است. چین همه جا را می گیرد و زبان چینی هم توسعه می یابد. من در منطقه ‌آسیایی و سیبری روسیه که نزدیک چین هستند حضور داشتم و دیدم در دانشگاه ها دانشجویان زبان چینی یاد می‌گیرند. در منطقه شرق روسیه ۳-۲ میلیون چینی از مرز عبور کردند و در منطقه آمور زندگی می‌کنند. اینها با هم ارتباط دارند. خط لوله روسیه به چین وصل است. در حقیقت روسیه پمپ بنزین چین است! ۴۰۰ میلیارد دلار در طی ۳۰ سال باید برای آنها گاز بفرستد. ما باید چه کار کنیم؟ باید چینی‌ها را بیاوریم و از آنها بپرسیم می‌توانیم با شما همکاری کنیم، شما می‌توانید در مسیر جاده ابریشم قدیم باشید.

یکی از این کریدورهای اقتصادی ابتکار کمربند و راه از چین و آسیای مرکزی وارد ایران می‌شود، از ایران به سمت ترکیه می‌رود. چرا از این استفاده نمی‌کنیم؟ این مسیر و کریدور وجود دارد. ما باید شرایط را فراهم کنیم. سه موضوعی که اشاره کردم یعنی سرعت، امنیت و منفعت را برای چینی ها فراهم کنیم تا از این کشور عبور کنند. اینها موضوعات مهمی است که در پیرامون ما می گذرد! ما از این فرصتی که می تواند برای ما بهره مندی بیاورد قاعدتاً باید استفاده کنیم. نباید قهر کنیم یا عناد بورزیم، باید شرایط را تعریف کنیم البته برخی زیرساخت های حقوقی و قانونی نیز وجود دارد مثل FATF مانع می شود و باید این مسائل حل شود. جایگاه ما باید در محیط بین الملل به ویژه در منطقه تعریف و بهتر شود. این استعداد را داریم و باید عملی کنیم.

در این مناقشه بازیگران فرامنطقه‌ای هم حضور داشته و دارند، چگونه می‌توان از بازیگری آن‌ها در مسیر صلح و ثبات کاست؟

مقصر این مناقشاتی که در منطقه رخ می دهد در درجه اول کشورهای منطقه هستند و از آن سواستفاده هم می‌شود و مثلا اسرائیل وارد می‌شود، مطبوعات ما مطرح کردند که اسرائیلی ها بودند که به آذربایجان در جنگ با ارمنستان کمک کردند. ممکن است اینطور باشد و ما نمی گوییم این چنین نیست ولی مطرح کردن این نادانسته از طریق غیرسیاسیون که وارد مسائل سیاسی می شوند مشکل ایجاد می کند. لازم است در شرایط کنونی کشتی ایران فقط یک ناخدا و یک سخنگو داشته باشد. به آن تک صدایی می‌گوییم.

معتقدم آذربایجان به عنوان دومین کشور شیعه، گرچه مثل ایران مذهبی نیستند ولی باور دارند و استعدادها وزبان و ادبیات مشترک وجود دارد. باید تمایل به تعامل با همسایگان نشان دهیم، با آنها صحبت کنیم، فضای مناسبی بین روشنفکران و دانشگاهیان و فرهنگیان و غیره ایجاد کنیم، این مسائل را باید ادامه دهیم. زمینه خوبی برای ایران فراهم شده است. ما از نظر سرزمینی کشور قدرتمند با مساحت وسیع هستیم. از نظر جغرافیای سیاسی کشورهایی که متمرکز بوده، دنباله ندارند و چند قسمتی نیستند قدرتمند هستند. هیچ قدرتی به خود اجازه نمی دهد تجاوز نظامی کند. به هر حال فضایی که در داخل کشور ما وجود دارد فضای مناسبی است. استعدادها فراهم است، به کار گیری آنها هنر می خواهد. روشنایی پشت در است، در گشودن هنر است!

نورنیوز

The post امیراحمدیان: ما دیدگاه روسیه و آذربایجان درباره کریدور را نمی‌پذیریم appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

به‌نظر می‌رسد اظهارات روسیه در مورد کریدور زنگه‌زور صراحت بیشتری پیدا کرده و این شائبه را تقویت کرده که سیاست روسیه در قفقاز تغییری اساسی پیدا کرده است. البته احتمال می‌رود ایران در جریان سفری که رئیس‌جمهور به روسیه خواهد داشت، مواضع خود درباره این اقدام روس‌ها را مطرح کند و رایزنی‌هایی صورت گیرد. با این حال برای بررسی مواضع روسیه در قبال ایران و زنگه‌زور با احسان موحدیان و مهدی سیف‌تبریزی، کارشناسان قفقاز گفت‌وگویی انجام شده که در ادامه می‌خوانید.

راهبرد غلط روسیه، پوتین را به‌سمت حرکات تاکتیکی کوتاه‌مدت سوق داده

احسان موحدیان، کارشناس مسائل قفقاز علت تغییر رفتار روسیه در قفقاز را تحت فشار قرار گرفتن این کشور بعد از جنگ اوکراین دانست و گفت: «روسیه خیلی تحت فشار قرار گرفته و علتش هم این است که راهبردش در منطقه قفقاز، راهبرد غلطی است. به همین خاطر مرتبا مجبور است حرکات تاکتیکی کوتاه‌مدت انجام دهد، برای اینکه خطر را دفع کند و چون این حرکت‌ها هم غلط هستند بیشتر گرفتار می‌شود و نفوذ خود را از دست می‌دهد. روس‌ها منطقه قفقاز و آسیای مرکزی را حیاط خلوت خودشان می‌دانند. بعد از فروپاشی شوروی در ابتدای جنگ سرد نگاه خوشبینانه‌ای به غرب داشتند و فکر می‌کردند، می‌توانند به غرب ملحق شوند و در نظمی که غرب در جهان حاکم کرده، هضم و ادغام شوند و باهم همکاری کنند. اما غرب چنین نگاهی به روسیه نداشت. روسیه درک دقیقی از راهبرد غرب و ناتو در مورد خودش نداشت. آنها هم همین‌طور پیش آمدند و به بالکان‌، کشورهای اروپای شرقی و کشورهای منطقه بالتیک نفوذ کردند، همین‌طور جلو آمدند تا با روسیه همسایه شدند و اینجا واقعا زنگ خطر برای روسیه به صدا درآمد. پوتین همین یک سال قبل اذعان کرد ما نگاه خوشبینانه‌ای به غرب داشتیم، این نگاه غلط بود و اینها نمی‌خواهند با ما همزیستی داشته باشند و ما متوجه نشدیم. وقتی ناتو به اوکراین رسید دیگر روسیه در یک فضای آچمز‌شده‌ای قرار گرفته بود و اگر حمله نمی‌کرد اوکراین عضو ناتو می‌شد؛ اگر هم حمله می‌کرد، هزینه داشت و غرب را علیه خود بسیج می‌کرد و به‌عنوان کشور تروریست شناخته می‌شد. به هر صورت به‌عنوان یک دو راهی که بازی دوسر باخت برای روسیه بود. آنها دیدند چاره‌ای ندارند و باید نفوذ غرب را متوقف کنند و به اوکراین حمله کردند.»

رویکرد روسیه استخوان لای زخم است

نفوذ ناتو در قفقاز و حضور غربی‌ها منجر شد، نفوذ روس‌ها در قفقاز کاهش پیدا کند. موحدیان در ادامه اشاره کرد که آنها برای حفظ نفوذ خود، معاهده صلح ۲۰۲۰ را بین آذربایجان و ارمنستان منعقد کردند. وی افزود: «روس‌ها دیدند در قفقاز هم زیرپای آنها سست می‌شود و در سال ۲۰۲۰ توافقنامه‌ای برای ایجاد آشتی بین آذربایجان و ارمنستان امضا کردند اما رویکرد روسیه همیشه استخوان لای زخم است، یعنی اینها هیچ وقت بحران‌ها را به‌طور کامل حل نمی‌کردند، جوری حل می‌کردند که مشکلات و اختلاف در بطن ماجرا باقی مانده و زمینه برای دخالت‌شان باقی بماند. لذا در معاهده‌ای که امضا شده ابهاماتی وجود دارد، مهم‌ترین آن‌هم مربوط به بند ۹ توافق ۲۰۲۰ است که باید آزادی راه‌های مواصلاتی در منطقه قفقاز وجود داشته باشد. منتها الان به این موضوع عمل نشده است و قرار بود طبق این معاهده نوامبر ۲۰۲۰ ارامنه در قره‌باغ بمانند، جاده لاچین باز بماند و یک راه موازی در کنار جاده فعلی لاچین ایجاد شود که ارامنه از آن طریق رفت و آمد کنند و اگر جمهوری‌آذربایجان هم خواست رفت و آمدش را ادامه دهد. منتها این راه ایجاد نشده و ارامنه هم با فشار و تهدید، از قره‌باغی که قرن‌ها در آن زندگی می‌کردند، اخراج شدند. این بخش اجرا نشده و ارامنه هم معترض هستند، روسیه و باکو اصرار می‌کنند ارتباط بین جمهوری‌آذربایجان و نخجوان از طریق استان سیونیک ارمنستان برقرار باشد و باکو می‌گوید کنترل این راه در اختیار ارمنستان نباشد که منطقی نیست. ارامنه هم از این بدقولی‌های روسیه دلخورند و خیلی با این کشور همراهی نمی‌کنند و به‌سمت غرب رفتند، لذا پای روسیه در ارمنستان سست شده و از آن طرف هم غربی‌ها در جمهوری‌آذربایجان سرمایه‌گذاری کردند و انگلیس و فرانسه به دنبال استخراج نفت‌اند، انگلیسی‌ها دنبال استخراج و غارت طلای آذربایجان و قره‌باغ نیز هستند.»

صراحت روس‌ها به‌خاطر از دست دادن فرصت‌های قبلی است

پوتین برای افزایش نفوذ خود در قفقاز همراه آذربایجان شد. موحدیان در ادامه اشاره کرد که پوتین روایت آذربایجان از کریدور زنگه‌زور را تایید کرد تا در ازای آن با کمک باکو تحریم‌های انرژی غرب را دور بزند. وی گفت: «روس‌ها الان به‌دنبال این هستند که نفوذ خود را در قفقاز حفظ کنند، لذا پوتین به باکو رفت و آنجا روایت جمهوری آذربایجان از کریدور زنگه‌زور را پذیرفت و به‌طور ضمنی گفت موافقیم که ارتباطات آن‌طور که شما می‌خواهید برقرار باشد. در ازای آن، شما باید به دور زدن تحریم‌های نفت و گاز روسیه کمک کنید، به این منظور که به جای اینکه روسیه نفت و گازش را مستقیم صادر کند به آذربایجان می‌‌فرستد و آذربایجان، در داخل این را مصرف می‌کند و مابه ازای آن را صادر می‌کند، همین را روسیه در ارتباط با ارمنستان هم دارد ولی طلایی که قبلا به انگلیس می‌فرستاد را الان به ارمنستان می‌فرستد تا از آنجا به امارات و چین برود.
علت اینکه روسیه در این ماجرا خیلی صریح و جدی عمل می‌کند این است که فرصت‌های قبلی را از دست دادند و راهبرد مناسبی نداشتند. فشار غرب زیاد شده، دارند محاصره می‌شوند، راه‌های ارتباطی‌شان در حال از دست رفتن است، کریدور شمال جنوب ما هم تکمیل نیست، مسیر تکمیل شده ریلی سریع در ایران برای روسیه وجود ندارد. اگر از طریق دریا بخواهیم با روسیه مرتبط شویم، ناوگان‌ کشتیرانی ما فرسوده است، نیمی از سال بنادر روسیه در دریای کاسپین یخ زده است و قابل استفاده نیست. لذا روس‌ها در وضعیت دشواری قرار گرفتند، هم برای حفظ نفوذ خودشان در قفقاز و ایفای نقش به‌عنوان میانجی و هم برای اینکه بتوانند تحریم‌ها را دور بزنند، صادرات و واردات‌شان را انجام دهند تا نیازهایشان را برطرف کنند، مجبور شدند به تعامل و همراهی با باکو روی بیاورند.»

باید راهبرد مستقلی در قفقاز داشته باشیم

موحدیان درباره اینکه رفتار ایران در مقابل این رفتار روس‌ها باید چه باشد، گفت: «راهکار ما باید این باشد که پشت دست روس‌ها بازی نکنیم و سیاست مستقل قفقازی و راهبرد مستقلی در قفقاز داشته باشیم. یک کار فوری که باید انجام دهیم این است که کریدور ارس تکمیل شود و مسیری که قرار است جاده و بزرگراه و ریل و کریدوری بکشیم که از داخل خاک نخجوان، به خاک جمهوری آذربایجان وصل شود، باید به‌گونه‌ای باشد که آنها بهانه‌ای نداشته باشند؛ هرچند آنها کارخودشان را انجام می‌دهند، یعنی آنها معطل ما نماندند. جمهوری‌آذربایجان از منطقه هورادیز در قره‌باغ تا روستای آق بند که در مثلث مرزی میان ارمنستان و آذربایجان و ایران قرار دارد، ریل و جاده می‌کشد که به محض اینکه فرصتی فراهم شد و توانست جنوب ارمنستان را تحت کنترل دربیاورد و کریدورشان را در آن مسیر ۳۸ کیلومتری هم تکمیل کنند. کار فوری که ما باید انجام دهیم این است که کریدور ارس را تکمیل کنیم تا ارتباطات منطقه اگرهم قرار است، شکل بگیرد. در واقع زیر نظر ما شکل بگیرد و از تهدیدهایی که ممکن است از طریق ایجاد راه در ارمنستان شکل بگیرد، جلوگیری کنیم؛ اولین آن، تغییرات هویتی و جمعیتی در جنوب ارمنستان است و ضمیمه شدن آن به جهان ترک و ناتوی ترکی که هم کریدور شمال- جنوب ما را مختل می‌کند، هم زمینه برای حضور نیروهای ناتو و پان‌ترک تجزیه‌طلب و وهابی‌ها و تکفیری‌ها را فراهم می‌کند.»

باید درهم‌تنیدگی با ارمنستان را افزایش دهیم

زنگه‌زور از جمله راه‌های ارتباطی است که احداث آن موقعیت ژئوپلیتیکی ایران را در قفقاز تخریب می‌کند، موحدیان درباره اینکه واکنش ایران در مقابل‌ انگیزه روسیه برای احداث این کریدور می‌بایست چه باشد، گفت: «تا حد امکان باید درهم‌تنیدگی خودمان با ارمنستان را افزایش دهیم. در حوزه حمل‌ونقل کاری که انجام می‌دهیم؛ تعریض و بهسازی جاده ترانزیتی ایران و ارمنستان است که باید با سرعت تکمیل شود، تامین نیازهای ارمنستان در حوزه انرژی، در حوزه ارتباطات، آموزش و فرهنگ و در حوزه‌های مختلف اقتصادی و تجاری باید در دستور کار ما باشد و در حوزه سیونیک باید حضور پررنگی در همه حوزه‌ها داشته باشیم که مردم این منطقه که زیاد هم نیستند(۱۵۰هزار نفر) و خیلی امید به زندگی هم ندارند و فرصت‌های اقتصادی زیادی در منطقه ندارند، با همکاری اقتصادی و تجاری و فرهنگی ایران امید به زندگی خود و علاقه‌شان به حضور در سیونیک بیشتر شود. با روس‌ها هم باید به‌طور جدی وارد صحبت شویم و بگوییم که این خط قرمز ماست و اجازه نمی‌دهیم و اگر نیازی در حوزه کریدوری دارید از طریق ایران و سرمایه‌گذاری برای تکمیل مسیرهای کریدوری ریلی ایران، قابل برطرف کردن است. در داخل ایران می‌توانید، نقل و انتقالات‌تان را انجام دهید و به آنها متذکر شویم که این کار برای خود آنها چه خطری دارد و چگونه پای ناتو و وهابی‌ها و پان‌ترک‌های تجزیه‌طلب را که تهدیدی برای هر دو کشور هستند به منطقه باز می‌کند.»

روس‌ها هیچ‌وقت از لفظ کریدور استفاده نمی‌کنند

مهدی سیف‌تبریزی، کارشناس قفقاز معتقد است روس‌ها در هیچ کدام از صحبت‌های خود از راه‌اندازی «کریدور» صحبت نکردند، وی گفت: «هیچ‌کدام از مقامات روسیه از بعد آتش‌بس تا الان از کلمه کریدور برای مسیرهای مواصلاتی استفاده نکرده‌اند، حتی لاوروف در گفت‌‍وگویی که با شبکه یک روسیه داشت عامدانه و آگاهانه از لفظ «مسیرهای مواصلاتی منطقه میان آذربایجان و ارمنستان» سخن گفت. بعد از آنکه زاخاروف صحبت کرد بازهم از مسیرهای مواصلاتی صحبت کردند. دستگاه سیاست خارجی روسیه به هیچ عنوان از واژه کریدور برای این مسیر مابین آذربایجان و ارمنستان استفاده نمی‌کند به این دلیل که بار حقوقی برایشان دارد. روس‌ها به هیچ عنوان خواهان تغییرات ژئوپلیتیکی در منطقه نیستند اما خواهان حفظ تنش‌های موجود در منطقه‌اند برای اینکه بتوانند بازیگری و مدیریت کنند. منطقه قفقاز جنوبی به‌عنوان لایه اول امنیتی برایشان به‌شدت مهم است. بعد از استقلالی که ۳۰ سال پیش اتفاق افتاد از همان ابتدا روسیه گرجستان را از دست داد و آذربایجان هم به‌خاطر اقتصاد و عدم وابستگی که به روسیه داشت از حیطه قدرت روسیه خارج شد. تنها جای پای مستحکم روسیه در ۳۰ سال گذشته ارمنستان بود. ارمنستان بعد از آمدن پاشینیان و موضع‌گیری‌هایی که نسبت به غرب داشته و فاصله‌ای که نسبت به روسیه دارد، در حال از دست دادن جایگاه خود در قفقاز جنوبی است. اگر نخواهد با آذربایجان مراودات سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود را ادامه دهد و در برابر آذربایجان موضع‌گیری کند از این طرف روسیه هم تقریبا تمام پایگاه‌های خود را از ارمنستان خارج کرده و حتی مرزبان‌های روسی هم از ارمنستان خارج شده‌اند. اگر قرار باشد روسیه جای پای خود را در ارمنستان هم از دست بدهد، می‌شود گفت که اروپا موفق شده روسیه را از قفقاز خارج کند و این به هیچ وجه به نفع روس‌ها نیست. تاکیدی که پوتین و لاوروف بر بیانیه آتش‌بس انجام می‌دهند، بند ۹ آن که در اینجا منبع قرار می‌گیرد این است که می‌گویند این راه ارتباطی و مسیر مواصلاتی باید بازگشایی شود و زمانی که این دو کشور در حال جنگ هستند، حفاظت از این مسیر با نیروهای مرزبانی روسیه است. تاکید روسیه به این دلیل است که می‌خواهد جایگاه پایگاه‌های نیروی نظامی خود در ارمنستان و منطقه را حفظ کند. چیزی که ارمنستان مخالف آن است. می‌گوید یا خودمان یا ناظر اروپایی بر این مسیر نظارت کند. آذربایجان هم چون می‌داند روسیه این مسیر را قبول نمی‌کند و می‌خواهد یک همگرایی با روسیه داشته باشد، می‌گوید تنها ناظری که من قبول می‌کنم برای این مسیر، روسیه است. این بازی کمی پیچیده اما نکته مهم این است که ما و روسیه یک جا اشتراک نظر داریم و آن هم عدم تغییرات ژئوپلیتیکی و عدم تغییر مرزها در منطقه است.» او در ادامه اشاره کرد که روس‌ها به دنبال افزایش تنش‌ها در منطقه قفقاز نیستند وی افزود: «روس‌ها می‌خواهند خودشان در خاک ارمنستان از این مسیر ریلی و جاده‌ای که به‌عنوان «زنگه‌زور» احداث می‌شود، خودشان به‌عنوان محافظ در این منطقه بایستند و جای پای خود را در منطقه قره‌باغ مستحکم کنند. جمهوری اسلامی هم به‌شدت با بازگشایی مسیرهای مواصلاتی در منطقه و مابین ارمنستان آذربایجان موافق است. ما می‌گوییم اگر قرار است مسیری احداث شود حاکمیت این مسیر باید دست ارمنستان باشد و امنیت و گمرکات و همه چیزش در اختیار ارمنستان باشد. اما اگر قرار است لفظ کریدور برای آن استفاده شود، یعنی ارمنستان در این منطقه ۴۰ کیلومتری درعرض ۵ کیلومتر هیچ صلاحیت حاکمیتی نداشته باشد، اینجا جمهوری اسلامی به مشکل می‌خورد و تغییرات ژئوپلیتیک به مرور اتفاق می‌افتد.»

کریدور مورد نظر آذربایجان فقط خط ریلی نیست

سیف‌تبریزی در ادامه اشاره کرد که کریدوری که آذربایجان از آن صحبت می‌کند تنها خط ریلی نیست و راه جاده‌ای هم است، وی گفت: «این کریدوری که آذربایجان می‌گوید فقط خط ریلی نیست، خط جاده‌ای هم هست. ما با این مشکل داریم وگرنه با خط مواصلاتی راه‌آهن مشکلی نداریم چون قسمتی از آن راه‌آهن به نفع ما هم هست. چون از منطقه جلفا وارد ایران می‌شود و ارمنستان می‌تواند از آن هم برای ارتباط با ایران استفاده کند. بخش زمینی و جاده‌ای کریدور شمال جنوب از خاک ارمنستان می‌گذرد و از ایروان به پایین جاده خاصی وجود نداشته که ما بتوانیم این حجم از بار را جابه‌جا کنیم. حالا سه شرکت ایرانی دارند این جاده را می‌سازند و اگر این جاده احداث شود و از مرز زمینی ایران به روسیه راهی زمینی درست شود، آن جاده‌ای که مدنظر آذربایجان است، کان‌لم‌یکن می‌شود و دیگر نمی‌تواند دسترسی مرز ما را ببندد.»

نگاه روسیه به این کریدور صرفا اقتصادی است

سیف‌تبریزی به این موضوع اشاره کرد که نگاه روسیه به این مسیر اقتصادی است وی تصریح کرد: «هر دو کشور مهم‌تر از هر چیزی باید منافع خود را تامین کنند. بارها گفتیم ایران باید با روسیه به اشتراک‌مساعی در منطقه برسد. باید سیاست‌هایشان را نزدیک به هم کنند. نگاه کامل روسیه به این موضوع کریدور اقتصادی است و ژئوپلیتیک نیست. ایران باید هرچه سریع‌تر برای اینکه بتواند روسیه را به سرزمین خودش برای صادرات کالا متکی کند، ظرفیت‌هایی را فعال کند. جاده زمینی که از ارمنستان می‌گذرد سریع‌تر باید تکمیل شود، دو پلی هم که باید روی رود ارس احداث شود سریع‌تر فعال شود و روسیه را از متکی شدن به خاک آذربایجان و منطقه زنگه‌زور بی‌نیاز کند. در این صورت روسیه در کنار ما می‌ایستد. اگر می‌خواهیم روسیه را در کنار خود داشته باشیم باید هرچه سریع‌تر در شرایطی که الان روسیه قرار گرفته بتوانیم نیازهای صادراتی‌اش را رفع کنیم.»

فرهیختگان

The post پوتین از جان کریدور چه می‌خواهد؟ appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

به گزارش خبرگزاری تاس، «آیخان حاجی زاده» ، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری آذربایجان اعلام کرد که کشورش به طور رسمی برای عضویت در بریکس درخواست داده است.

رسانه‌های دولتی آذربایجان به نقل از این مقام ارشد وزارت خارجه نوشتند که باکو درخواست رسمی برای پیوستن به بریکس ارائه کرده است.

اولین بار تصمیم باکو برای پیوستن به سازمان بریکس در بیانیه مشترک استراتژیک بین جمهوری آذربایجان و چین در حاشیه نشست سران سازمان همکاری شانگهای (SCO) اعلام شده بود.

«سخیبا غفارف» رئیس پارلمان آذربایجان نیز در جلسه عمومی دهمین مجمع پارلمانی بریکس در سن پترزبورگ گفت که کشورش می‌خواهد عضو کامل بریکس باشد.

«پولاد بلبل اوغلو» سفیر آذربایجان در مسکو هم همزمان با سفیر روز یکشنبه ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه به باکو در گفت‌وگو با خبرگزاری روسی «تاس» اعلام کرد که جمهوری آذربایجان مایل است به گروه «بریکس» بپیوندد.

این دیپلمات آذربایجانی در پاسخ به این سوال که آیا باکو به طور رسمی برای پیوستن به این گروه درخواست داده است یا خیر، با بیان اینکه «یک صف طولانی‌ از کشورهایی که مایل به پیوستن به بریکس هستند، وجود دارد»، گفت: آذربایجان به واقع چنین تمایلی را اعلام کرده است.

سفیر جمهوری آذربایجان در روسیه افزود: ما در این مورد با شرکای روسی خود صحبت کرده‌ایم، با این حال این روند در دست اقدام است.

سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه در نشستی خبری در پایان اجلاس دو روزه وزیران امور خارجه گروه بریکس در نیژنی نووگورود روسیه در ماه گذشته، با بیان اینکه تعداد کشورهایی که مایل به پیوستن به کار مشترک با گروه بریکس هستند به حدود ۳۰ کشور افزایش یافته است، گفته بود: این موضوع اول تا سوم آبان‌ ۱۴۰۳ در اجلاس سران گروه بریکس در کازان روسیه بررسی می‌شود.

بریکس که در ابتدا از کشورهای برزیل، روسیه، هند و چین تشکیل شده بود، در سال ۲۰۰۹ به عنوان بستری برای همکاری اقتصادهای نوظهور تاسیس شد و آفریقای جنوبی یک سال بعد به این گروه پیوست و به دنبال آن، نام گروه از بریک به بریکس تغییر یافت.

The post درخواست رسمی آذربایجان برای پیوستن به گروه بریکس appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

رئیس‌جمهور عملیات غرورآفرین «طوفان الاقصی» را رسوایی بزرگ امنیتی، نظامی و اطلاعاتی برای رژیم صهیونیستی توصیف و تصریح کرد: این عملیات ظفرمندانه و اتحاد و انسجامی که در میان نیروهای مقاومت مشاهده می‌شود، نویدبخش پیروزی‌های بزرگ‌تر بوده و گواه آن است که پیروزی بر دشمن زوال‌پذیر صهیونیستی، دست‌یافتنی است.

رئیسی در بخش دیگری از سخنانش با اشاره به وقوع زمین لرزه در کشور افغانستان و ابراز همدردی با خانواده‌های مصیبت دیده، افزود: جمهوری اسلامی ایران برای ارسال کمک‌های بشردوستانه به کشور همسایه آمادگی دارد.

رئیس‌جمهور با تبریک هفته نیروی انتظامی به همه نیروهای حافظ امنیت در مناطق مختلف کشور از شهرها و روستاها تا مرزهای سراسر کشور، یاد شهدای امنیت کشور را نیز گرامی‌داشت و از مسئولان فراجا خواست که پیشگیری از وقوع جرم و نیز جرایم سازمان‌یافته را در اولویت کار خود قرار دهند.

رئیسی به آغاز رسمی عملیات اجرایی احداث گذرگاه ارس در مرز ایران و جمهوری آذربایجان اشاره کرد و با تاکید بر ضرورت تسریع در تکمیل این طرح، بهره‌برداری از آن را موجب ارتقای سطح تعاملات و تبادلات اقتصادی و تجاری دو کشور و همچنین کشورهای منطقه دانست و گفت: مسائل منطقه باید با گفتگوی کشورهای منطقه و بدون دخالت بیگانگان حل و فصل شود.

در این جلسه وزیر امور خارجه نیز گزارشی از پیروزی‌های جریان مقاومت فلسطین ارائه کرد و اهداف این عملیات را مقابله موثر با هتک حرمت مسجد الاقصی، حمایت از مردم فلسطین و توجه دادن جهانیان به زخم بهبودنیافته اشغال فلسطین عنوان کرد.

استانداران سمنان و بوشهر نیز در پایان جلسه امروز هیات دولت گزارشی از کیفیت اجرای طرح‌ها و برنامه‌های دولت در استان‌های محل ماموریت خود و نیز میزان اجرای مصوبات سفر استانی دولت مردمی ارائه کردند.

The post تأکید رئیسی بر تسریع در احداث گذرگاه ارس در مرز ایران و جمهوری آذربایجان appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

به گزارش خبرگزاری «نیوز آرمنیا»، «آرارات میرزویان» وزیرامور خارجه ارمنستان روز چهارشنبه با «ملانی جولی» وزیر امور خارجه کانادا تلفنی گفت‌وگو کرد.در این تماس تلفنی، دو طرف درباره مسائل امنیت و ثبات منطقه گفت وگو کردند.

وزیر امور خارجه ارمنستان در خصوص پیامدهای حمله جمهوری آذربایجان به قره باغ به همتای کانادایی خود توضیحاتی داد. وزرای خارجه ارمنستان و کانادا در زمینه روابط دوجانبه نیز به تبادل نظر داختند.

نخست وزیر ارمنستان نیز چهارشنبه شب با رئیس جمهور فرانسه در زمینه آخرین تحولات «قره باغ» و وضعیت انسانی این منطقه پس از حمله جمهوری آذربایجان گفت‌وگو کردند.

به گزارش خبرگزاری «نیوز آرمنیا» وزارت خارجه ارمنستان اعلام کرد که «نیکول پاشینیان» نخست وزیر ارمنستان و «امانوئل ماکرون» رئیس جمهور فرانسه تلفنی گفت‌وگو کردند.

در ۲۸ شهریور تنش‌ها در قره‌باغ شدت گرفت و باکو اعلام کرد آنچه «اقدامات محلی ضدتروریستی» خواند را آغاز می‌کند و خواستار خروج نیروهای ارمنستانی از منطقه قره‌باغ شد. ایروان در طرف دیگر اعلام کرد نیروی ارمنستانی در این منطقه وجود ندارد و اقدام باکو را تجاوز بزرگ خواند.

پاشینیان و ماکرون در مورد وضعیت انسانی موجود در قره باغ، وضعیت آوارگان و دیگر موضوعات مورد علاقه بین دو طرف گفت‌وگو کردند.

رئیس جمهوری فرانسه اخیرا در واکنش به تحولات اخیر میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان تاکید کرد که پاریس از نزدیک ناظر یکپارچگی سرزمینی ارمنستان است و بر تحولات نظارت می‌کند. ماکرون گفت:«فرانسه از نزدیک در حال رصد حاکمیت ارضی و یکپارچگی ارمنستان است زیرا این همان چیزی است که در خطر است. در صورتیکه تمامیت ارضی ارمنستان به خطر بیافتد، فرانسه مطابق با قوانین بین‌المللی در کنار مردم ارمنستان خواهد ایستاد.»

منابع خبری سه شنبه گزارش کردند که فرانسه در ادامه حمایت از ارمنستان قصد دارد در استان سیونیک (هم مرز با ایران) یک کنسولگری افتتاح کند. «کاترین کولونا» وزیر امور خارجه فرانسه اعلام کرد که پاریس یک وابسته نظامی به ایروان فرستاده و قصد دارد به نشانه حمایت از تمامیت ارضی ارمنستان، یک کنسولگری دراستان سیونیک افتتاح کند.

چندی قبل، سنای فرانسه با ۲۹۵ رای موافق، قطعنامه‌ای را تصویب کرد که در آن از دولت فرانسه خواسته شده جمهوری آذربایجان را به دلیل حملات علیه ارمنستان در سپتامبر ۲۰۲۲ تحریم کند

The post تحرکات دیپلماتیک ارمنستان پس از حمله قره‌باغ appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

مطبوعات اصولگرا بدون توجه به موضوع انتخابات، موفقیت دولت در حوزه اقتصاد را برجسته کردند.

تولید برق هسته‌ای، رویکرد تروریستی معاندان پس از شکست در حوزه رسانه و تحولات مرتبط با قره‌باغ و توطئه در زنگه‌زور از دیگر محورهای مورد توجه مطبوعات اصولگرا بود.

مطبوعات منتقد دولت تغییر ۲۰ هزار مدیر مدرسه، نشست آژانس انرژی اتمی و پلمب کافه‌های اطراف دانشگاه تهران را هم بررسی کرده‌اند.

فرض‌‎هایی درباره انتخابات و مشارکت

اگر نظارت استصوابی مانند قبل ادامه داشته باشد، یک رقابت درون گروهی بین جریان اصولگرا خواهیم داشت و اصلاح‌طلبان رسما از انتخابات حذف می‌شوند. رقابتی میان اصولگرایان که کمترین تاثیر را بر افزایش مشارکت در کلانشهرها نخواهد داشت. مبتنی بر این رویکرد حداکثر ۲۰الی ۲۵درصد مشارکت در کلانشهرها را می‌توان متصور بود. با چنین وضعیتی جهشی در مشارکت رخ نخواهد داد. نوع مشارکت انحصاری در بین جریان اصولگرا به گونه‌ای است که تنها افرادی حضور خواهند داشت که سمپات اصولگرایان هستند. در خوش‌بینانه‌ترین حالت این طیف‌ها ۲۰تا ۲۵درصد واجدین شرایط را شامل می‌شوند.اما اگر شورای نگهبان و هیات‌های نظارت تلاش کنند، موارد مورد نظر رهبری در خصوص تحقق انتخاباتی مشارکتی، آزاد، سالم و ایمن را در دستور کار قرار دهند، باید نظارت‌های استصوابی را تغییر داده و به گونه‌ای عمل کنند که نحله‌های فکری مختلف در کشور ذیل قانون بتوانند حضور داشته باشند. در این صورت ممکن است مشارکت تا حدی افزایش پیدا کند.
حضور ۲الی ۴جریان در انتخابات آتی محتمل است. جریاناتی که حضور آنها به نحوه رفتار شورای نگهبان در بررسی صلاحیت‌ها بستگی دارد. چنانچه شورای نگهبان رویکردی منبسط در احراز صلاحیت‌ها داشته باشد، اصولگرایان رادیکال و میانه (پایداری‌چی‌ها و نواصولگرایان) به ائتلاف می‌رسند؛ در آن صورت اصلاح‌طلبان هم با گروه‌های میانه‌رو، ائتلاف کرده و انتخابات با حضور ۲جریان اصلی استارت می‌خورد و به تبع آن مشارکت هم نسبتا بهبود می‌یابد. اما اگر احراز صلاحیت‌ها با قبض همراه شود، انشقاق در جبهه اصولگرایی محتمل است و انتخابات با حضور ۲جریان اصولگرا و ۱جریان میانه پیش‌بینی می‌ شود.اما در صورتی که شورای نهگبان یکی به نعل بزند و یکی به میخ، احتمال برگزاری انتخاباتی با حضور نصفه و نیمه ۴جریان امکان‌پذیر است. در آن صورت اصولگرایان با دو طیف اصلی (جبهه پایداری، نواصولگرایان)، اصلاح‌طلبان با یک لیست حداقلی و طیف عقلانیت هم با یک لیست در انتخابات مشارکت خواهند کرد.
اعتماد

افزایش تحریم‌ها نتیجه دیپلماسی التماسی

با اینکه ایران دانش و توان فنی ساخت بمب اتم را دارد، ولیکن چنین برنامه‌ای در دستورکار نیست. در دولت قبل برخی مدیران ارشد دولتی همصدا با جریان مدعی اصلاحات، صنعت هسته‌ای را امری تنش‌زا و هزینه‌ساز جا زده و مدعی بودند که از این صنعت آبی برای مردم گرم نمی‌شود. کار به جایی رسید که ذیل توافق خسارت بار برجام، در قلب راکتور هسته‌ای بتن ریخته شد. با اینکه در دولت قبل محدودیت‌های گسترده‌ای در صنعت هسته‌ای ایجاد شد اما نه تنها تحریم‌ها لغو نشده بلکه بر تعداد و گستره تحریم‌ها نیز افزوده شده و ۲ برابر شد. در حقیقت افزایش تحریم‌ها به‌رغم بتن‌ریزی در صنعت هسته‌ای، از نتایج دیپلماسی التماسی بود.
کیهان

بوی توطئه در زنگه‌زور

پس از اقدامات نظامی جمهوری آذربایجان در قره‌باغ که در نهایت به مهاجرت دسته‌جمعی ارامنه از این منطقه منجر شد، مقامات باکو به دنبال تکمیل پروژه‌های نیمه‌تمام خود هستند. گواه این مسئله دورهمی اردوغان و علی‌اف برای اولین بار در منطقه خودمختار نخجوان بود که هرچند در ظاهر با هدف توسعه روابط دوجانبه انجام می‌شود، اما در بطن خود حاوی پیامی برای احداث کریدور جنجالی زنگه‌زور است.
جوان

برنامه پنج ساله بی‌حاصل

هر برنامه توسعه ای بیش از هر چیز باید معطوف به حفظ و تکثیر سرمایه های مادی و نمادین و انسانی کشور باشد. بنابراین، هنگامی که در حال تصویب این برنامه هستند و هم زمان با سطح بالایی از مهاجرت نخبه ترین نیروهای کارشناسی مواجه هستیم، این یعنی آنکه در حال ریختن آب در ظرفی هستیم که ته آن آبکش است و هیچ آبی را در خود حفظ نمی کند. اگر کسی این جزئیات را که نشانگر کلیتی مهم هستند، نبیند یا ببیند و به آنها اهمیتی ندهد، هیچ درکی از جامعه جدید و مدیریت آن ندارد.
هم میهن

برنامه هفتم علیه حقوق کارگران

دولت سیزدهم از زمان تبلیغات ریاست‌جمهوری تا امروز صفت «دولت مردمی» را به خود داده است و تقریبا تمامی مباحث روز کشور به ویژه مسائل اقتصادی را با لفظ دولت مردمی در رسانه‌های همسو بازنشر می‌کند.
با این حال بررسی برخی اقدامات دولت خلاف این موضوع را نشان می‌دهد؛ برنامه هفتم توسعه از جمله همین مسائل است. این برنامه از روزی که رونمایی شده تاکنون چالش، حواشی و مشکلات زیادی را به‌وجود آورده است.
بسیاری از فعالان کارگری بر این باورند که این برنامه بیش از آنکه حامی کارگران باشد، علیه حقوق آنهاست. در واقع این برنامه بیشتر از اینکه به فکر منافع کارگران باشد به فکر منافع کارفرماست، امنیت شغلی کارگران را نشانه گرفته و امید به آینده را برای آنها غیرممکن کرده است. به گفته نماینده کارگران در شورای عالی کار، هیچ‌گونه مشارکت مردمی در تنظیم این برنامه دیده نشده و به‌‌طور مشخص، با کارگران هیچ همفکری و مشورتی صورت نگرفته است.
جهان صنعت

نمی شود، آقای رییسی

رییسی گفته است، باید بانک‌هایی که در پرداخت اعتبارات نهضت ملی مسکن و ساخت ۴ میلیون واحد مسکونی خوب عمل نکرده‌اند را نکوهش کرده و با مدیران آنها برخورد کرد. از سوی دیگر رییس دولت گفته است: «یکی از اقدامات بسیار مهم و ضروری برای موفقیت طرح نهضت ملی مسکن کاهش قیمت تمام‌شده ساخت مسکن است. همه تلاش دستگاه‌های اجرایی مربوطه معطوف به کاهش قیمت هزینه ساخت از فولاد و سیمان گرفته تا سایر تجهیزات ساختمانی باشد…» باید به آقای رییسی یادآور شد که نمی‌شود به زور قیمت فولاد و سیمان و ده‌ها کالای دیگر را کاهش داد. اگر این کار به‌زور انجام شود تولید می‌خوابد و بانک‌ها نیز نمی‌توانند بیش از سپرده‌های خود به مسکن اعتبار دهند.
جهان صنعت

تهدید مزیت‌های ژئوپلیتیک ایران

مزیت‌های ژئوپلیتیک ایران اکنون به دو دلیل با تهدیدات جدی مواجه است:
۱- بی‌توجهی به تحولات اثرگذار بر نظم ژئوپلیتیک در منطقه و جهان طی چند دهه اخیر،
۲- بی‌توجهی به کاهش مستمر اهمیت ژئوپلیتیک و ایدئولوژی و اهمیت‌یافتن فزاینده ژئواکونومیک. بنابراین، از یک سو، موقعیت محوری ایران به عنوان حلقه رابط در نتیجه ایجاد کریدورهای ترانزیتی در ورای مرزهای ایران در حال خنثی‌شدن است. ازجمله، راهبرد ایران از زمان صفویه مبنی بر جلوگیری از اتصال زمینی عثمانی (ترکیه) با آسیای میانه از طریق «دالان تورانی» با تهدید مواجه است.
کوروش احمدی- شرق

هشدار برای عبور از خط قرمز ایران

سخنان علی‌اف در دیدارش با رجب طیب اردوغان در نخجوان به معنای اینست که او درصدد حمله نظامی به استان سیونیک ارمنستان است. این استان در مرز ایران قرار دارد و راه ارتباطی ایران به ارمنستان از آن می‌گذرد. به همین جهت، حمله به این استان و ایجاد دالان زنگزور که مورد نظر علی‌اف است، به منافع ایران لطمه خواهد زد و این همان خط قرمزی است که مسئولان ایرانی بارها درباره آن سخن گفته و هشدار داده‌اند. ایجاد دالان زنگزور، به معنای قطع راه ارتباطی ایران با ارمنستان است و این اقدام برخلاف منافع ملی ایران و عملاً نوعی ایجاد تغییر در وضعیت جغرافیائی منطقه و جابجائی مرزهاست. این، همان چیزی است که ایران نسبت به آن حساس است و مسئولان جمهوری اسلامی ایران بارها گفته‌اند اجازه وقوع آن را نخواهند داد.
در هفته‌های گذشته، مسئولان ایرانی رایزنی‌های سیاسی متعددی با مقامات ترکیه، ارمنستان و جمهوری آذربایجان کرده و هشدارهای لازم را داده‌اند. به عبارت روشن‌تر، جمهوری اسلامی ایران، به وظیفه دیپلماسی خود درباره این موضوع عمل کرده و اگر علی‌اف درصدد باشد از خط قرمز اعلام شده عبور کند، قطعاً باید در انتظار واکنش قاطعانه‌ای از نوع دیگر باشد که ممکن است به ایجاد تغییرات مهمی در باکو منجر شود. این نکته نیز برای مسئولان ایرانی روشن است که رژیم صهیونیستی در تحریک و حمایت علی‌اف نقش دارد و به همین دلیل جمهوری اسلامی ایران اراده قوی‌تری برای برخورد با کسانی که درصدد ایجاد تغییرات در مرزها باشند دارد. مقامات ترکیه نیز باید به این واقعیت توجه داشته باشند که حمایت از باکو برای عبور از خط قرمزها به صلاحشان نیست و منافع مورد نظرشان را تامین نخواهد کرد.
جمهوری اسلامی

تغییر تاکتیک از تروریسم رسانه‌ای به تروریسم داعشی

دشمنان و معاندان پس ‌از ناامیدی از موفقیت در جنگ‌ نرم طراحی‌شده علیه ملت ایران، بار دیگر راهبرد «ترور» و «حمایت از تروریست‌ها» را در دستور کار خود قرار داده‌اند.
انتشار خبر بازداشت ۲۸تروریست در روزهای اخیر ازسوی وزارت اطلاعات که نقشه شوم ایجاد ۳۰انفجار همزمان در پرجمعیت‌ترین نقاط شهر تهران را طراحی کرده بودند، نشان می‌دهد دشمنان این مرز و بوم، پس‌از قطع امید از ثمردهی پروژه‌های خود به‌منظور بی‌ثبات‌سازی کشور طی چند دهه اخیر، بار دیگر به راهبردهای شکست‌خورده دهه۶۰ روی ‌آورده‌اند و می‌کوشند با بهره‌گیری از ابزار ترور، نمایش بی‌ثبات‌سازی ایران را روی صحنه ببرند؛ پروژه‌ای که با هوشیاری دستگاه‌های اطلاعاتی و امنیتی کشور با شکست سنگینی مواجه شده‌است.
همشهری

The post <span style='color:#888;font-size:13px;'>رصد مطبوعات</span><br> “بوی توطئه در زنگه‌زور” ، ” هشدار برای عبور از خط قرمز ایران” appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

سیداسماعیل خطیب در برنامه «بدون توقف» شبکه سه سیما، در خصوص موضوع مسمومیت‌های دانش‌آموزان در سال گذشته، گفت: استفاده از بمب‌های بدبو، افشانه‌های مختلف فلفلی و اشک‌آور و موارد متعددی از حشره‌کش‌ها دلیل این اتفاقات بود، تجربیات سال گذشته نشان می‌دهد دشمن با استفاده از شبکه‌سازی‌های مختلف به ویژه در فضای مجازی و رسانه‌ها آشوب‌ها را طراحی می‌کند. لذا امسال یا هر سال دیگر باید تلاش رسانه‌ها و مسؤولان در این جهت باشد که با تبیین و توجیه افکار عمومی نسبت به این اتفاقات هوشمندتر عمل شود.

وی افزود: دشمن به این نتیجه رسیده که از اغتشاشات و آشوب‌های خیابانی که برپا کرده نتیجه نگرفته و بر اساس ۱۴ بندی که اندیشکده‌های‌شان در زمینه فقدان‌ها احصاء کردند پی بردند زمانی می‌توانند در جامعه ما نتیجه بگیرند که (البته آن هم از محاسبه‌های غلط شان ناشی می‌شود) سطح عمل‌های تروریستی ناامنی را گسترش دهند، این حجم بمبی که در ایران خنثی شد نشان می‌دهد که تروریست‌ها با کمک‌های مالی در اروپا هم تغذیه می‌شوند، البته یک زمانی غربیان در بحث آموزش مربیان برای اعمال ترویستی و مسائلی از جمله حقوق زنان، امنیت ارتباطات فضای مجازی و شهروند خبرنگاری سرمایه‌گذاری می‌کردند، اما امسال دشمن توانش را از ابتدای محرم بر این گذاشته بود که بتواند تا اواسط مهر در نقاط مختلف ناامنی ایجاد کند.

وزیر اطلاعات با اشاره به اینکه ورود این حجم از سلاح گرم به کشور نشانگر این است که دشمن تلاشش بر این بوده که به بهانه‌های قومی و تجزیه‌طلبی با عوامل اغتشاشات ارتباط برقرار کند، اظهار کرد: یکی از چیزهایی که باید به مردم توجه دهیم این است که موارد مشکوک را مرتب و سریع گزارش دهند که دستگاه امنیتی به سرعت اقدامات لازم را انجام دهند، چون اغلب اطلاعات ما مردم پایه است.

ایرنا نوشت: خطیب در پاسخ به این سؤال که آیا وزات اطلاعات برنامه‌ای برای ایجاد انگیزه برای مشارکت مردمی دارد، عنوان کرد: اگر بنده امروز اینجا هستم برای همین روشنگری‌ها و تبیین‌هاست تا مردم به نقش خودشان در این زمینه آگاه‌تر شوند و همچنین بتوانیم با استفاده از این تریبون از اقدامات مردم عزیزمان تقدیر کنیم. مردم می‌توانند همانند گذشته، هم در بحث ستاد خبری و هم در بخشی که در سایت وزارت اطلاعات هست کمک بزرگی در امنیت کشور داشته باشند.

وی تصریح کرد: شکست دشمن در این اقدامات تروریستی به شدت برای آنها آسیب زننده بوده و به هم ریخته شدند و این از لطف خدا و برکات کمک مردم در این سالگرد اغتشاشات است، در اقلیم کردستان کلی نیرو آورده بودند اما اقدام به موقع سپاه، حمایت مجدانه سپاه قدس، ستاد کل نیروهای مسلح و اشرافی که وزارت اطلاعات در آنجا داشت موجب شد که امروز با همکاری صمیمانه دولت ما شاهد از هم پاشیدگی این سازماندهی باشیم، تشکیلاتی که رسانه آورده بود، نیروی آموزش دیده آورده بود، اسلحه آورده بوده با چنین فضاحتی روبرو شد.

وزیر اطلاعات یادآور شد: ما باید هوشیارانه عمل کنیم، آمریکا با خفت افغانستان را ترک کرد، در افغانستان طالبان حاکم شد و در بحث مبارزه با تروریسم نیز همکاری خوبی با ما داشت، اما گروه داعش را از سوریه و ترکیه به شمال افغانستان سوق دادند جایی که طالبان در آن کمتر نفوذ دارد و داعش آن مناطق را مقر استقرار خودش قرار داده، امروز شاهدیم که مرتب سران اینها هدف قرار می‌گیرند، این نشان‌دهنده این است که کسانی که در مرز ما بودند امروز در بدخشان و با یک فاصله چند ۱۰۰ کیلومتری از ما هستند و این یکی دیگر از نمونه‌های این به هم ریختگی است، امیدواریم به کمک کشورهای دوست‌مان پاکستان، عراق و دولت‌های خلیج فارس و دولت‌های شمالی بتوانیم برای کشورها و تمام ملت‌ها این راه را ادامه بدهیم و اقدامات بیشتری داشته باشیم.

وی تصریح کرد: امروز رژیمی که طرح آبراهام را برنامه‌ریزی کرده و اجرای طرح کوروش را برای ایران در سر داشت، در تمام عرصه‌ها به ورشکستگی رسیده و مجبور شده افسران زبده و نیروهای هوایی و دریایی خودش را اخراج کند، پایگاه‌های مختلفی که به عنوان بازدارندگی در شمال و جنوب سرزمین‌های اشغالی برپا کرده کم کند، در همین مدت حدود بیش از ۷۰۰ اثر نیروی هوایی را اخراج کند و همین گسست را در دستگاه‌های امنیتی و موساد می‌بینید، خیلی از خودکشی‌هایی که در رژیم صهیونیستی اعلام می‌شود کار نیروهای مقاومت است، اینها اقدامات مردم آنجاست، این اذعان خودشان است که این رژیم در حال نابودی است.

خطیب عنوان کرد: رژیم صهیونیستی بیش از آن ضربه‌ای که قرار بود با اغتشاشات به ما بزند دریافت کرد، سرمایه‌ گذاری بر روی یهودی‌های ساکن رژیم اشغالی توسط مقاومت سرعت‌بخش این فروپاشی و یکی از موفقیت‌های جبهه مقاومت بوده و حمایت از آن وظیفه همه ارگان‌ها و همچنین کشورهای منطقه است، چرا که حضوراین رژیم منحوس در منطقه برای همه کشورها خطرناک بوده و موجب ناامنی است.

وزیر اطلاعات در خصوص رابطه ایران با باکو نیز عنوان کرد: مشکل ما با باکو جدی نیست و بیشتر جنبه‌های سیاسی و رسانه‌ای به آن دامن زدند و تلاش‌مان این است که اندک مسائل را نیز کاملا حل و فصل کنیم.

The post وزیر اطلاعات: مشکل ما با باکو جدی نیست appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

در طول سال‌های گذشته رقبای ایران در منطقه به سرعت در حال توسعه خطوط ترانزیتی جایگزین هستند.

رقابت‌ها بر سر دالان‌های تجاری علاوه بر منافع اقتصادی برای کشورها در حال نزدیک شدن به نزاع‌های سیاسی و حتی خصومت نظامی است. در این گفت‌وگو می‌پرسیم چرا ایران هنوز موفق نشده ‌است سهمی جدی از ترانزیت شرق به غرب را به خود اختصاص دهد و چگونه می‌توان از تبدیل شدن رقابت‌ها بر سر کریدورهای ترانزیتی و تجاری به خصومت و درگیری جلوگیری کرد. گفت‌و‌گو با بهرام امیر احمدیان ، پژوهشگر روابط بین‌الملل را که در شماره دوشنبه ۲۰ شهریور اعتماد منتشر شده است را می‌خوانید.

ایران سال‌هاست در زمینه ترانزیت کالا سرمایه‌گذاری کرده ‌است. ایده‌های ایران چهارراهی و تعلق بخشی از راه ابریشم باستانی به ایران در میان مقام‌های کشور رایج است و همواره گفته‌ شده که ایران جایگاه بسیار مناسبی برای ترانزیت کالا از شرق به غرب و شمال به جنوب دارد. اما در سال‌های اخیر شاهد بوده‌ایم در حالی که میزان ترانزیت کالا از مسیر ایران چندان رشدی پیدا نکرده ‌است، رقبای منطقه‌ای ایران با ایجاد مسیرهای جایگزین، مثل کریدور میانی که توسط ترکیه از چین به قزاقستان و سپس دریای خزر به جمهوری‌های آذربایجان و گرجستان می‌رسد و از طریق ترکیه، چین را به اروپا متصل می‌کند، توانسته‌اند بخشی از ترانزیت شرق به غرب را به خودشان اختصاص بدهند. فکر می‌کنید دلیل عقب‌ماندگی ما در این زمینه چه باشد؟

می‌توانم این‌گونه تحلیل کنم که وقتی از کریدور و ترانزیت صحبت می‌کنیم، چرا باید فکر کنیم که ما موقعیت ترانزیتی و ژئوپلیتیکی داریم؟ هر کشوری در بخشی از کره زمین واقع شده ‌است، به این می‌گوییم موقعیت جغرافیایی، یعنی از این طریق می‌توان ارزیابی کرد که شمال یا جنوب هر کشور چه چیزی قرار گرفته یا اینکه کنار دریا قرار گرفته‌ یا نه. مادامی که درون آن واحد سیاسی یا کشور، شرایط برای پیوستن به مبادلات منطقه‌ای مهیا نشود، نمی‌توان گفت آن کشور موقعیت ژئوپلیتیکی دارد. مفهوم موقعیت ژئوپلیتیکی این است که یک واحد سیاسی بتواند موقعیت جغرافیایی خودش را طوری مدیریت کند که کشورهایی که پیرامون آن هستند، به‌ویژه کشورهای محصور در خشکی، بدون عبور از آن کشور نتوانند به حیات خودشان ادامه دهند و اگر جایگزینی برای آن کشور داشته ‌باشند، موقعیت آن کشور ژئوپلیتیکی نیست. مساله دیگر این است که وقتی از ترانزیت صحبت می‌کنیم، ترانزیت را در گام نخست به مفهوم اقتصادی می‌بینیم، یعنی اینکه برای ما ایجاد درآمد کند. این ایجاد درآمد، به این معناست که دیگران درآمدی ایجاد کرده‌اند و ما می‌خواهیم آن را کسب کنیم. این ایجاد درآمد، نیازمند مدیریت سرزمین است. برای اینکه سرزمین را مدیریت کنیم، ما تا به امروز هیچ بررسی‌ای انجام نداده‌ایم که هزینه‌هایی که ما برای نگهداری زیرساخت‌ها متقبل می‌شویم و برای بودجه عمومی صرف می‌کنیم و می‌خواهیم درآمدهایی از ترانزیت کسب بکنیم، آیا این هزینه و درآمد همدیگر را پوشش می‌دهند؟ ما هیچ بررسی علمی‌ای در این زمینه نداریم.

یعنی شما می‌فرمایید که ممکن است هزینه ترانزیت کالا بیشتر از درآمد ناشی از آن باشد…

بله! ما هیچ محاسبه‌ای در این زمینه انجام نداده‌ایم. بنابراین کسانی که می‌گویند درآمدهایی که از ترانزیت حاصل می‌شود، می‌تواند جایگزین درآمدهای نفتی ایران شود، خیلی ذهنی صحبت می‌کنند و هیچ‌ کدام عملی، علمی و اقتصادی نیستند. ما می‌گوییم کشوری که می‌خواهد ترانزیت انجام دهد، باید موقعیت خودش را ارتقا دهد، برای اینکه یک کشور موقعیت خودش را در محیط بین‌الملل ارتقا دهد، می‌گویند اگر کشوری باشد که زیرساخت‌های ترانزیتی داشته ‌باشد و دیگر کشورها بدون کمک این کشور نتوانند به حیات عادی خودشان ادامه دهند، اگرچه ممکن است ترانزیت درآمد ایجاد نکند، اما می‌تواند جایگاه یک کشور را در محیط بین‌الملل ارتقا دهد؛ در رای‌گیری‌ها در مجامع بین‌المللی، کشورهایی که وابسته به ترانزیت کالا از خاک این کشور هستند، به این کشور کمک می‌کنند و به خواسته‌هایش رای می‌دهند و از موقعیتش دفاع می‌کنند. در ترانزیت فقط درآمد مطرح نیست، بلکه ارتقای کیفی و کمی و جایگاه کشور در محیط بین‌الملل مطرح است. به همین سبب است که کشورها سعی می‌کنند اقتصاد خودشان را طوری به کشورهای همسایه گره بزنند… اصلا ژئوپلیتیک یعنی چه؟ یعنی مدیریت سرزمین، جغرافیا و تدوین سیاست خارجی بر اساس موقعیت کشور در مبادله با کشورهای همسایه، منطقه و روابط بین‌الملل. اگر شما بتوانید اینها را مدیریت کنید، به این می‌گویند ژئوپلیتیک. تعریف ژئوپلیتیک این است. اینکه ما بگوییم موقعیت کشور ما خیلی عالی است، اما از کشور ما استفاده نمی‌کنند، نمی‌توانیم در ساختارها و سازمان‌های منطقه‌ای حضور و حرفی برای گفتن داشته ‌باشیم، فقط داریم با خودمان تعارف می‌کنیم.

گفتید کشور باید بتواند ارزش خودش را برای همسایگانش حیاتی کند، سه دهه است که هشت کشور محصور در خشکی بعد از فروپاشی شوروی در شمال کشورمان ایجاد شده‌اند و به آب‌های آزاد راه ندارند. این سه دهه برای ایران فرصت مغتنمی بود که بتواند خودش را به عنوان تامین‌کننده نیازهای این کشورها تحمیل بکند، چه به عنوان بازاری برای تولیدات خودش و چه به عنوان مسیری برای رسیدن کالاهای تولیدی دیگر کشورها به این چند کشور آسیای میانه و قفقاز. چرا این اتفاق نیفتاد؟

وقتی ما می‌پرسیم چرا کشورهای محصور در خشکی از بنادر ما استفاده نمی‌کنند، به ساختار اقتصادی این کشورهای محصور در خشکی توجه نمی‌کنیم. برای مثال افغانستان را در نظر بگیرید، کشوری محصور در خشکی که در شرق ایران واقع شده‌ است، این کشور از طریق پاکستان می‌تواند به آب‌های آزاد دسترسی داشته باشد. افغانستان چه محصولی تولید می‌کند که می‌خواهد به بازارهای بین‌المللی صادر کند؟ محصولی ندارد. وارداتش چه چیزی است؟ همه اینها را باید در نظر بگیریم، مبدا و مقصد واردات و صادرات، مبادلات کشورها با یکدیگر را باید در نظر بگیریم. کشورهای آسیای مرکزی پنج کشور هستند، سه ‌تا از این کشورها، یعنی قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان، صادرکننده انرژی و مواد خام هستند. این سه کشور محصولات خودشان را به کجا صادر می‌کنند؟ به شرق صادر می‌کنند، به مقصد چین و بخشی هم به سمت غرب و به سمت اروپا. روسیه ساختار اقتصادی‌اش، صادرات مواد خام اسلحه و انرژی است، بازارهای روسیه کجاست؟ در اروپا. روسیه محصولی ندارد که به سمت جنوب بیاورد. ما سال‌ها و قرن‌هاست که با روسیه در ارتباط هستیم. ببینید چه کالایی هست که در ایران رایج باشد و ما در خانواده‌ها و اطرافیان‌مان ببینیم کسی استفاده کند و بگوید که کالای روسی است؟ وقتی اطراف خودمان را نگاه می‌کنیم، می‌بینیم که کالاهای مصرفی در ایران تولید شرق آسیاست؛ کره جنوبی، ژاپن، فیلیپین، اندونزی، مالزی و چین. ما به شرق آسیا نفت صادر و از آنجا هم کالا وارد می‌کنیم. بنابراین وقتی به بازار می‌رویم، کالاهای وارداتی‌ای که پیدا می‌کنیم، ساخت کشورهایی است که به آنجا نفت فروخته‌ایم؛ هند، چین، شرق و جنوب شرقی آسیا و ترکیه. بازارهایی که می‌توانند از سرزمین‌های یکدیگر برای ترانزیت استفاده کنند، بستگی به ساختار اقتصادی‌شان دارد. آسیای مرکزی اقتصاد خودش را در طول سه دهه گذشته به سه سمت تنظیم کرده‌ است: به سمت شرق که آنجا انرژی و مواد خام صادر می‌کند، به سمت غرب، یعنی از طریق دریای خزر و قفقاز به اروپا و به سمت شمال که با روسیه در ارتباط هستند، چون ذهن، ادبیات و فن روسی آنجا حاکم است. با ایران می‌خواهند چه کنند؟ از ایران می‌خواهند مواد خام صادر کنند؟ خب این کار را نمی‌کنند. زمانی ازبکستان از ایران پنبه صادر می‌کرد. ۷۰ درصد پنبه ازبکستان از ایران به سمت جنوب صادر می‌شد و به هندوستان می‌رفت. الان امریکایی‌ها و آلمانی‌ها در ازبکستان سرمایه‌گذاری کرده‌اند و پنبه خام را تبدیل به نخ و پارچه می‌کنند، در نتیجه چیزی برای صادرات نمانده ‌است. زمانی ترکمنستان از طریق خاک ایران گوگرد صادر می‌کرد، نزدیک به یک میلیون تن در سال. حالا قیمت حمل گوگرد، گران‌تر از خود گوگرد درمی‌آید و دیگر صادر نمی‌شود.

ما نگاه عمیق و علمی به نوع تولیدها و مصرف کشورهای پیرامون نداریم، بعد غصه می‌خوریم که چرا از ما ترانزیت نمی‌کنند. ترانزیت بستگی به این دارد که علاوه بر ساختار بازار، باید سه لایه را در نظر گرفت. یک لایه زیرساختی است، جاده و امکانات فنی و فیزیکی است، در اقتصاد به این می‌گویند کالای عمومی یا Public Goods، این را فقط دولت‌ها می‌سازند، جاده، راه‌آهن، پل و غیره که دولت می‌سازد و همه سرمایه‌های ملی است. لایه دوم، لایه فرآیندی است. وقتی جاده ساخته می‌شود، چه کسی باید از آن استفاده کند؟ مگر دولت‌ها تجارت می‌کنند؟ تجارت دست بخش خصوصی است، شرکت‌های حمل‌ونقل هستند؛ بخش خصوصی می‌خواهد جایی باشد که جاده‌های خوبی داشته ‌باشد، امکانات فنی داشته ‌باشد، از لحاظ تکنولوژی مشکل نداشته ‌باشد، امنیت و سرعت داشته ‌باشد، قوانین و مقرراتی که حاکم است، مانند بیمه و بانک و امور قضایی و امنیتی، قابل اعتماد باشد. در این فرآیندها بخش خصوصی است که می‌خواهد از این امکانات و خدمات استفاده کند، باید سرعت، امنیت، منفعت و سهولت برای آن فراهم شود؛ مثلا اگر در مبادی ورودی نتوانیم یک دولت محلی به وجود بیاوریم که دست‌ها را کوتاه کند، مراحل را تسهیل کند، کامیون، قطار و کانتینر به سرعت وارد شود و خواب نداشته ‌باشد، از‌ آن استقبال می‌شود.

ما این سیستم را نداریم؟

ما چنین شکل حاکمیتی نداریم. در بندر یا مبادی ورودی یا بنادر خشکی، ما هنوز این مدیریت واحد را تعریف نکرده‌ایم. لایه‌های متعدد حاکمیتی برای خودشان قوانین و مقررات خاص خودشان را اجرا می‌کنند. اما این فرآیند طولانی می‌شود و وقتی فرآیند طولانی شد، با وجود زیرساخت‌های خوب و مناسب، صادرکننده یا واردکننده جایگزین پیدا می‌کند، چون می‌خواهد به سرعت کالا را به بازار ببرد و قدرت رقابت داشته ‌باشد. وقتی کالای صادرکننده دیر به بازار برسد، منفعتش از دست می‌رود.

یعنی نهادهای ما بین کالای عادی و کالای ترانزیتی در مبادی ورودی تفاوتی قائل نمی‌شوند؟

اینها قوانین و مقررات خودش را دارد، مثلا کالاهای فاسدشدنی باید زودتر مرخص شود، همه اینها هست. اما فرآیند پیچیده‌ای که فقدان یک پنجره واحد برای صادرات و واردات و ترانزیت ایجاد می‌کند، باعث مشکل شده ‌است. در حال حل‌وفصل این موضوع هستند، در چندین برنامه برای حل این مساله صحبت شده ‌است، اما هنوز نتوانسته‌اند به سرانجام برسانند. به نظر من بیشتر به خاطر ساختار سیاسی و حاکمیتی دولت، ناگزیر است این روند را ادامه بدهد، به خاطر اینکه وظایف می‌تواند در هم ادغام و باعث ایجاد تنش شود. شرکت‌های حمل‌ونقل، شرکت‌های فورواردری و شرکت‌های واردات و صادرات، خیلی متمایلند به یک مجموعه‌ای برسیم که در مبادی ورودی و خروج اداره و سازمان واحدی شکل بگیرد که بتواند کار را تسهیل کند.

اما برگردیم به حرف اول من، باید ببینیم بازارهای دو طرف کجا هستند؟ چه نیازهایی به یکدیگر دارند؟ و کشور ما در کدام نقطه واقع شده‌ است که بتواند این دو طرف را به هم متصل کند؟ کشور ایران از نظر زیرساختی نسبت به آسیای مرکزی، قفقاز، حتی ترکیه و کشورهای شرق ایران و عراق خیلی بهتر است. من به همه این کشورها سفر کرده‌ام که این را می‌گویم؛ سیبری، چین، هندوستان و همه کشورهایی را که نام بردم، رفته‌ام و از نزدیک دیده‌ام. جاده‌های ایران خوب و مناسب است، منتها مدیریت فضای سیاسی… علاوه بر دو لایه‌ای که گفتم یک لایه دیگر هم وجود دارد که بالای فرآیند و زیرساخت قرار دارد که فضای سیاسی است. در حاکمیت دولت از نظر سیاسی تصمیم‌ها طوری گرفته ‌شود که باعث دادن امنیت و آرامش ذهنی به صادرکننده و واردکننده شود تا بتواند استفاده کند. بخشنامه‌های خلق‌الساعه، جلوگیری از بستن مرزها و همه این چیزها ممکن است باعث شود به هدفی که می‌خواهیم، نتوانیم برسیم.

فرمودید اقتصاد آسیای میانه چندان به جنوب وابسته نیست، اما به هر حال قدرت‌های اقتصادی‌ای در منطقه داریم که نیازمند عبور به سمت غرب هستند. چین روابط بسیار نزدیکی با اروپا دارد، چینی‌ها از گذشته از کریدور شمالی استفاده می‌کردند که از مغولستان و سیبری می‌گذرد و به آن Trans-Eurasia یا پل زمینی اوراسیا می‌گویند که چین را به اروپا متصل می‌کند. مسیر بسیار طولانی است. تلاش شده ‌است مسیرهای جایگزینی برای این مسیر ایجاد شود. ایرانی‌ها یک مسیر ریلی شرق به غرب را نزدیک به دو دهه است که ایجاد کرده‌اند. در سال‌های اخیر هم دولت ترکیه سرمایه‌گذاری گسترده‌ای با قزاقستان، گرجستان و جمهوری آذربایجان انجام داده ‌است تا این اتصال را از آسیای میانه ایجاد کند. به هر حال هنوز که هنوز است، بخش اعظم صادرات زمینی چین از کریدور شمالی انجام می‌شود، اما این کریدور جدید که به آن کریدور میانی گفته ‌می‌شود، در حال تقویت شدن است و در حال رقابت با کریدوری است که ایران ایجاد کرده. فکر می‌کنید چرا ما در این ۲۰ سال نتوانسته‌ایم سهم بیشتری از ترانزیت کالای چین به اروپا را به دست آوریم؟

اگر ما یک نقشه جهان جلوی‌مان بگذاریم و نگاه کنیم، اگر از اروپا بخواهند به آسیای مرکزی متصل شوند، باید به ترکیه بیایند، از ترکیه پایین بیایند، به ایران بیایند و قوسی را طی کنند و بروند به سمت آسیای مرکزی. حالا اگر مسیر صافی وجود داشته‌‌ باشد، مثلا از اروپا به دریای سیاه، از دریای سیاه به قفقاز، از قفقاز به دریای خزر و از دریای خزر به آسیای مرکزی، نزدیک‌تر می‌شود. منتها یک مساله وجود دارد، عبور از دریای خزر ممکن است کند باشد. در حالی که قطار به سرعت می‌تواند از ریل عبور کند، در دریا، کشتی رو-رو چندان سرعتی ندارد، حداکثر ۲۰ کیلومتر در ساعت سرعت دارد.

اما یک مساله را هم در نظر بگیریم. چین وقتی می‌خواهد کالا صادر کند، در حجم بالا صادر می‌کند. دو عامل برای چین بسیار اهمیت دارد، یکی جمعیت این کشور است که یک میلیارد و ۳۵۰ میلیون نفر است، دولت چین می‌خواهد این جمعیت حیات داشته‌ باشند، زندگی کنند، پس وابسته به صادرات هستند و در عین حال وابسته به واردات هم هستند. پس عمده واردات و صادرات چین از سمت دریاها صورت می‌گیرد. بله! از طریق دریا مسیر طولانی‌تری طی می‌شود، ولی مفهومش این نیست که یک کشتی را می‌فرستند، منتظر می‌مانند که برود، تخلیه شود و برگردد. نه! پشت سر هم می‌توانند بروند، همان‌طور که حمل‌ونقل نفت هم در جهان همین‌گونه صورت می‌گیرد. جایی که لوله‌ای نیست و از طریق تانکرهای نفتکش نفت جابه‌جا می‌شود، یک تانکر نمی‌رود نفتش را خالی کند و برگردد و دوباره پر شود، پشت سر هم تانکرها می‌روند.

مساله این‌گونه حل می‌شود که از کدام مسیر و چگونه استفاده شود. چین در ابتکار کمربند و راه یا Belt And Road Initiative یا BRI شش کریدور زمینی تعریف کرده ‌است. یکی از این کریدورها همان پل زمینی نوین اوراسیاست. این مسیر از چین بار را از طریق ریل به بلاروس می‌برد و از آنجا به لهستان و از لهستان به آلمان. آنجا کانتینرها دوباره پر می‌شود و برمی‌گردد، از تکنولوژی‌ها گرفته تا مشروبات و چیزهای گران‌قیمت از آلمان به چین می‌آید. اما زمانی که تجاوز نظامی روسیه به اوکراین آغاز شد، آن مسیر تعطیل و تحریم شد. الان راه‌آهن چین وقتی از روسیه می‌گذرد و وارد بلاروس می‌شود، دیگر نمی‌تواند حرکت کند، بنابراین این مسیر تعطیل شده ‌است.

کریدور شماره ۶ در ابتکار کمربند و راه، مسیری است که ما می‌توانیم روی آن کار کنیم. این کریدور از چین به آسیای مرکزی می‌آید، از آسیای مرکزی وارد ایران می‌شود، از ایران می‌رود به ترکیه و از ترکیه به اروپا. اما این مسیر اصلا کار نمی‌کند. ما با چینی‌ها هیچ صحبتی نکرده‌ایم که به جای آن راه‌آهنی که متوقف مانده، ما این راه‌آهن را داریم و بیایید استفاده کنیم. ما چرا راجع به این کار نمی‌کنیم؟ اما یک پدیده‌ای مثل کریدور زنگزور که نه به بار است نه به‌ دار است، تمام مطبوعات و ادبیات سیاسی ما را اشغال کرده‌ است. ما می‌گوییم به چین بگویید شما که با ما توافق ۲۵ساله امضا کردید، بفرما! الان که موقعیتش هست. اصلا می‌توانیم صحبت کنیم که چینی‌ها از همین کریدور شماره ۶ کالای نیم‌ساخته به ایران بیاورند، اینجا نیروی انسانی ارزان، زمین، مجانی یا خیلی ارزان تمام می‌شود. کالای نیم‌ساخته را اینجا به دست مهندسان و کارگران ایرانی بساز و بفرست به بازارهای بین‌المللی. من در چندین مورد در گزارش‌هایی که تهیه کرده‌ام، نوشته‌ام. اما هیچ صحبتی از این نیست که چنین کاری می‌توانیم بکنیم و چین را در زنجیره جهانی ارزش به خودمان گره بزنیم و شریک بشویم.

از چین بپرسیم که چرا ۲۵ساله را با ما کار نمی‌کند؟ حتما می‌گوید FATF ندارید، حتما می‌گوید شما مشکلاتی دارید که ما نمی‌توانیم با شما کار کنیم، در سازمان تجارت جهانی نیستید، تحریم هستید. باید ببینیم کجای کار لنگ است که از کریدورهای ما استفاده نمی‌کنند. در حالی که ما زیرساخت‌ها را آماده کرده‌ایم و نشسته‌ایم که بیایند و با ما کار کنند، کسی نمی‌آید. یک دلیلش فنی است، یک دلیلش اقتصادی است و دلیل سومش سیاسی است. اگر ما می‌خواهیم در محیط بین‌الملل تبدیل به بازیگر شویم، باید قواعد بازی را رعایت کنیم. اگر ما قواعد بازی را رعایت نکنیم، با ما بازی نمی‌کنند.

در مورد کریدور میانی چطور؟ از سال ۲۰۱۷ که آخرین قطعه راه‌آهن این کریدور بین تفلیس تا قارص در ترکیه تکمیل شد، این کریدور پیشرفت چشمگیری کرده‌ است. گفته می‌شود سال گذشته ۳۰ هزار کانتینر، هرچند عدد خیلی بزرگی نیست، اما این تعداد کانتینر از کریدوری که از دریای خزر عبور می‌کند که به کریدور میانی یا کریدور TITR (کریدور بین‌المللی دو سوی دریای خزر) معروف است، حمل شد. نظرتان در مورد این کریدور چیست؟ آیا این کریدور می‌تواند رقیبی برای کریدور شرق به غرب ما باشد؟

ببینید، این کریدوری که ما تعریف می‌کنیم، بیشتر به منظور مبادلات تجاری بین ترکیه و آسیای مرکزی و چین است. اگر از کریدور میانی صحبت می‌کنیم، نباید ابتدایش قارص باشد، باید جای دیگری باشد، جایی که به اروپا متصل شود. قارص محلی است، شهری که بعضی‌ها به ‌اشتباه می‌نویسند کارس، با قاف و صاد است. ما می‌گوییم این ریلی که ساخته شده‌، ظرفیتش محدود است. سال‌ها گرجستان، با آذربایجان و ترکیه روی این خط آهن کار کردند. بخش بین باکو تا تفلیس از قبل وجود داشت، اما از قارص به آخالتسیخه و از آنجا به تفلیس متصل می‌شود. روی این خط آهن خیلی وقت سرمایه‌گذاری کردند تا بالاخره موفق شدند. ولی کریدوری که مدنظر من است، به نام کریدور تراسکا (TRACECA) از سال ۱۹۹۳ دایر است. کریدوری است که از حوزه اروپا، به‌ویژه اروپای شرقی، وارد دریای سیاه می‌شود، از دریای سیاه وارد قفقاز می‌شود، از گرجستان، از طریق راه‌آهن از بندر پوتی و باتومی، وارد می‌شود و به غرب دریای خزر و باکو می‌رود و بعد به شرق دریای خزر در ترکمن‌باشی متصل می‌شود. از آنجا به سوی آسیای مرکزی و چین می‌رود. ایران نمی‌خواست عضو این کریدور بشود، اما فکر کنم ایران از سال ۲۰۰۶ عضو شده و حق عضویت پرداخت می‌کند. اگر روی نقشه نگاه کنیم، این مسیر (TRACECA) صاف شرقی غربی است و صاف می‌گذرد، اما اگر بخواهند از ایران استفاده کنند، ابتدا باید به جنوب بیایند و دوباره بروند بالا. آنچه الان در کریدورها مطرح است، سرعت است. ممکن است کریدوری باشد که امن باشد، سهولت داشته ‌باشد و همه ‌چیزش کامل باشد، اما زمان بیشتری ببرد. شما می‌خواهید کالای‌تان را زودتر به بازار برسانید تا بتوانید به پول برسید و استفاده کنید و تا رقیب‌تان به خودش بجنبد، فروخته ‌باشی و رفته ‌باشی. بنابراین سعی می‌کنند نزدیک‌ترین راه را انتخاب کنند، سهل‌ترین راه را انتخاب کنند و اینکه امنیتش بیشتر است. تصمیم انتخاب کریدور با شرکت‌های حمل‌ونقل و صادرکنندگان و واردکنندگان است، دولت‌ها فقط تسهیلات فراهم می‌کنند، دولت‌ها فقط قوانین و مقررات تعیین و نظارت می‌کنند. اما تصمیم‌گیری اینکه چه کالایی از کجا رد شود با بازرگانان و فعالان اقتصادی است، با اتاق‌های بازرگانی و تاجران است. ما می‌خواهیم در اقتصادی که خودمان دوست داریم آن را دولتی کنیم، دستور بدهیم که از کریدور ما استفاده کنند، چنین چیزی امکان‌پذیر نیست.

در دوره شوروی، این کشور به ۱۸ منطقه اقتصادی تقسیم می‌شد. این مناطق اقتصادی به هم گره خورده ‌بودند، تمام عناصر تولید و مصرف، یکی از این مناطق قفقاز جنوبی بود، آذربایجان، ارمنستان و گرجستان. اینها شبکه حمل‌ونقل‌شان یکی بود، شبکه آبرسانی، برق‌رسانی و همه‌ چیزشان یکی بود. فروپاشی اتفاق افتاد. یکی از این سه جمهوری وسط دو جمهوری دیگر قرار گرفته ‌است و اجازه نمی‌دهد، می‌گوید این سرزمین تحت حاکمیت من است. مثل همین کریدوری که می‌خواهیم در موردش صحبت کنیم که اسمش را زنگزور گذاشته‌اند یا بهتر است بگوییم توران، چراکه می‌خواهد جهان ترکی را به جهان تورانی متصل کند، اگر آسیای مرکزی را توران بنامیم و این طرف را هم بگوییم ترک. اینجا مساله فرق می‌کند، مساله بیشتر سیاسی است، ولو اینکه صرفه سیاسی هم نداشته ‌باشد. به خاطر حاکمیتی که می‌خواهد اعمال کند و تضییق‌هایی که می‌خواهد بر دیگر واحدهای سیاسی به وجود بیاورد و اعمال اراده سیاسی بکند، تصمیم می‌گیرد چنین مسیری را هم تعریف کند. این موضوع جنبه‌های گوناگونی دارد که می‌توانیم به آن بپردازیم.

کریدور زنگزور چه منفعت سیاسی‌ای دارد؟ آیا موضوع فقط نژادی و قومی است یا اینکه مسائل دیگری هم در میان است؟

کریدوری که اکنون میان آذربایجان، گرجستان و ترکیه وجود دارد خیلی کارآمد است. بخشی از تراسکاست. هم از لحاظ اقتصادی، هم از لحاظ فنی و زیرساختی مناسب است. اگر بخواهیم این کریدور را با کریدور زنگزور جایگزین کنیم، خیلی زمان‌بر و هزینه‌بر است. به این دلیل که زیرساخت‌هایی که در ارمنستان یا نخجوان تعریف شده‌، مال دوران جنگ سرد است.

اجازه بدهید من توضیح بدهم کریدور زنگزور دقیقا چه چیزی است. بعد از اینکه در جنگ پاییز سال ۲۰۲۰ جمهوری آذربایجان توانست مناطقی را که ارمنستان در خاک این کشور اشغال کرده ‌بود آزاد کند، جمهوری آذربایجان با میانجیگری روسیه توافقی با ارمنستان امضا کرد که بر اساس آن یک کریدور اختصاصی به ارمنستان داده ‌می‌شد تا بر اساس آن جمهوری ارمنستان امکان ارتباط با قره‌باغ داشته ‌باشد که منطقه‌ای ارمنی‌نشین در خاک آذربایجان است. در برابر جمهوری آذربایجان ادعا می‌کند در آن توافق با میانجیگری روسیه، یک کریدور با حاکمیت آذربایجان در خاک ارمنستان به جمهوری آذربایجان داده ‌شود تا آذربایجان به جمهوری نخجوان، بخش جداافتاده از خاک خودش در مرز ترکیه، متصل شود. این توضیحات را عرض کردم که برای خوانندگان روشن باشد در مورد چه چیزی صحبت می‌کنیم.

اجازه بدهید من بیشتر توضیح دهم. بعد از اینکه این دو جمهوری با هم درگیر شدند، روسیه وارد صحنه شد. ما می‌دانیم که بر اساس تصمیم شورای امنیت سازمان ملل متحد، مساله قره‌باغ، مسائل مرتبط با آتش‌بس و هر مساله دیگری که وجود دارد، به سازمان امنیت و همکاری اروپا واگذار شد. سازمان امنیت و همکاری در اروپا، گروهی به نام مینسک تشکیل داد که ۱۲ عضو دارد و ریاست مشترک آن بر عهده سه کشور است، دو ابرقدرت هستند؛ یعنی روسیه و ایالات متحده امریکا و کشور سوم هم فرانسه است. هر یک از این کشورها در این منطقه منافعی دارند. بنابراین هر نوع ابتکاری در مورد صلح و آتش‌بس در جنگ قره‌باغ، دست این سه کشور است. ولی روسیه در جنگ اخیر خودش به ‌تنهایی وارد شده ‌است، یعنی خلاف مصوبات شورای امنیت سازمان ملل متحد وارد شده ‌است. این دخالت اصلا تضمین حقوقی ندارد.

در بند ۹ که در معاهده نوامبر ۲۰۲۰ در مورد این موضوع صحبت شده ‌است، در ماده ۵ کریدور لاچین تعریف شده و در ماده ۹ گفته ارمنستان با در اختیار گذاشتن مسیر ترانزیت تسهیلاتی برای ارتباط دو بخش آذربایجان قائل خواهد شد. صحبتی در مورد حاکمیت نشده‌ است. چیزی که شما گفتید حاکمیت بود…

من عرض کردم ادعای آذربایجان این است…

نه! آذربایجان اصلا چنین ادعایی نکرده‌ است، گفته ارمنستان باید این کریدور را در اختیار ما قرار دهد که بتوانیم از طریق آن ارتباط برقرار کنیم. ولی حاکمیت این منطقه و پرچمی که در این سرزمین است مال ارمنستان است. مفهوم دیگر این است که برخلاف آنچه در مطبوعات ما ادعا می‌کنند که اگر این کریدور ایجاد شود، ارتباط ایران با ارمنستان قطع خواهد شد، چنین چیزی وجود ندارد. چنین چیزی وجود ندارد، به سبب اینکه این راهی که به عنوان کریدور ایجاد می‌شود در حاکمیت کشوری است که آن کریدور در آن واقع شده‌، نه کشور مبدا و مقصدی که می‌خواهند از آن استفاده کنند.

از لحاظ حقوق بین‌الملل، کاری که روسیه کرده ‌است از نظر شورای امنیت سازمان ملل، قابل قبول نیست. در شورای امنیت قطعنامه‌ای صادر نشده و چیزی بود که بین خودشان شکل گرفت. بزرگ‌ترین اشتباه روسیه هم این بوده که این مسائل را مطرح کرده ‌است. برای نخستین بار فقط در یک منبع که من در مقالاتم به آن اشاره کرده‌ام، یک نشریه خبری به نام کامرسانت، آمده و چنین کریدوری را رسم کرده و گفته ‌است ایران هم می‌تواند از آن استفاده کند. اما این روی هواست. فقط موضوع اساسی این است که آذربایجان و ترکیه می‌خواهند اعمال نفوذ و یک مسیری را تعریف کرده برای اینکه گرجستان را حذف کنند، چراکه گرجستان در مسیر ترکیه به آذربایجان قرار دارد. اگر گرجستان را حذف کنند و این پایین ارتباط را برقرار کنند، چند مساله وجود دارد، نخست اینکه این مسیر طولانی‌تر از مسیر بالاست، از نظر زیرساختی و فنی مشکل‌تر از مسیر بالاست. دیگر اینکه ریش آذربایجان و ترکیه در گرو گرجستان است، چون خطوط گاز و نفت و جاده‌ها و ریل‌های اتصال آذربایجان و ترکیه از گرجستان می‌گذرد، اگر بخواهند گرجستان را حذف کنند، گرجستان هم اجازه نمی‌دهد از سرزمینش استفاده کنند.

من به این می‌گویم هیاهوی بسیار برای هیچ. اگر فرض کنیم که همه امکانات فراهم بشود و بتوانند از این کریدور استفاده کنند، به مفهوم این نیست که خاک ارمنستان را اشغال کنند و اگر آذربایجان ادعا می‌کند که به زور نیروی نظامی این کار را بکند، اصلا از لحاظ حقوق بین‌الملل پذیرفته نیست.

شما می‌فرمایید این موضوع در ایران هیاهو است و هیچ ارتباطی با واقعیت ندارد. سوالی که پیش می‌آید، این است که می‌گوییم ایرانی‌ها برداشت اشتباهی دارند، اما چرا در باکو اینقدر شاخ و شانه کشیدن و تهدید کردن و چنین رفتارهایی دیده می‌شود؟ ایران که کاره‌ای نیست، اگر قرار است آنجا جاده‌ای کشیده شود که فقط اتصال باکو به نخجوان باشد، باکو با ایران چه مشکلی دارد؟

فکر می‌کنند وقتی نخجوان از طریق ارمنستان به آذربایجان متصل شود، آذربایجان از احساس فشاری که تحمیل اراده سیاسی جمهوری اسلامی ایران نسبت به دادن راه ارتباطی نخجوان به جمهوری آذربایجان از داخل قلمرو حاکمیتی خود دارد، رها می‌شود. این احساس در حالی است که از وقتی راه ارتباطی از مسیر ایران داده ‌شده ‌است، شهروندان، اتوبوس‌ها و کامیون‌های جمهوری آذربایجان به‌ راحتی با سهولت بسیار، امنیت بالا و هزینه‌های کم از این مسیر عبور کرده‌اند. به‌رغم این موضوع، هنوز هم دنبال راه جایگزین هستند. چرا؟ چون می‌خواهند روابط تنگاتنگ بیشتری با ترکیه داشته ‌باشند، الان اتصال مستقیم میان ترکیه و سرزمین اصلی جمهوری آذربایجان وجود ندارد.

باید اشاره کرد باریکه ۱۱ کیلومتری که خاک نخجوان را به ترکیه متصل می‌کند، بخشی از تاریخ ایران است، اسم آنجا قره‌سو است و در دوره رضاشاه به ترکیه داده‌ شده، توافقی امضا شده و مجلس تصویب کرده ‌است؛ اما از نظر معاهدات بین‌المللی ترکمنچای، مساله قره‌سو هنوز حل‌نشده باقی مانده ‌است.

یعنی ما در منطقه قفقاز، غیر از توافقنامه ترکمنچای، بعد از آن هم باز سرزمین‌هایی را داده‌ایم؟

به شوروی نداده‌ایم، ۱۳۱۰ در دوران رضاشاه این سرزمین را به ترکیه داده‌ایم. به نظر من این یک مساله حقوقی است که می‌توان آن را دنبال کرد. ما می‌گوییم ترکیه که ادعا می‌کند با ایران در ارتباط است، با ایران علقه‌های فراوانی دارد و ۳۰۰ سال است که مرزهای ما مرزهای ثبات بوده، چرا با مطرح کردن مساله زنگزور می‌خواهد علیه ایران اعمال اراده سیاسی کند؟ ایران از این بابت، موضع خیلی سرسختی گرفته و گفته ما به هیچ عنوان تغییر در مرزهای سیاسی قفقاز، به‌ویژه ایران و ارمنستان، را نمی‌پذیریم و با تمام قوا و امکانات دفاع خواهیم کرد تا مرز مشترک ما با ارمنستان باقی بماند. البته برای این موضوع ما باید به ارمنستان امتیازهایی بدهیم و ارمنستان هم باید به ما امتیازهایی بدهد. ولی موضوع اساسی این است که ما در ایران احساس می‌کنیم، ترکیه که این کریدور را مطرح می‌کند، بیشتر به دنبال مسدود کردن مسیر نفس کشیدن ایران در شمال است.

ما ۲۰۴۰ کیلومتر در جنوب دریا داریم، کشوری هستیم که می‌توانیم دریایی شویم. در جنوب به خلیج فارس، دریای عمان، اقیانوس هند و از آن طریق به اقیانوس آرام و دریای چین جنوبی اتصال داریم. از طرف دیگر از سمت دریای سرخ هم به کانال سوئز و دریای مدیترانه راه داریم. کسانی که موضوع کریدور زنگزور را مطرح می‌کنند، به این دلیل است که راه ارتباطی ما به اروپا عمدتا از خاک ترکیه است، از این طریق ما به بنادر دریای مدیترانه یا بنادر دریای سیاه متصل می‌شویم. ما که به دریا راه داریم، ما که کشور محصور در خشکی نیستیم، بیشتر مبادلات تجاری ایران از بنادر دریایی خلیج فارس و دریای عمان است و حجم کمی مبادله تجاری و کالایی جاده‌ای از مرز بازرگان داریم و مقداری هم ریلی از مرز رازی. حجم مبادلات ما اگر فرض کنیم از بنادر جنوب ۲۰۰ میلیون تن باشد، از مرز زمینی با ترکیه بسیار کسر کوچک‌تری است. اینکه احساس کنیم ترکیه با احداث یا با راه‌اندازی کریدور زنگزور می‌خواهد به ایران فشار بیاورد، به نظر من احساس بی‌جایی است.

من باز می‌پرسم، فکر می‌کنید هدف ترکیه و جمهوری آذربایجان از ایجاد این کریدور فقط نژادی و قومی است یا مسائل دیگری هم وجود دارد؟

به نظر من یک مساله قومی و فرهنگی است. شورای کشورهای ترک‌زبان به شمول ۶ کشور به زعامت ترکیه شکل گرفته ‌است که خیلی هم روی آن کار می‌شود و دایما در خبرها در مورد برگزاری فستیوال‌ها، نشست‌ها، کمیسیون‌های اقتصادی و رویدادهای دیگر می‌شنویم. این پیوستگی فرهنگی و قومی وجود دارد، اما پیوستگی جغرافیایی ندارد. قصد دارند به وسیله پیوستگی جغرافیایی ارتباط خود را کامل کنند. ما می‌دانیم که در دوره شوروی، به‌ویژه در دوره استالین، مخصوصا بین خاک جمهوری آذربایجان و نخجوان با ترکیه از طریق ارمنستان جدایی ایجاد شده ‌است. ترکیه فاصله جغرافیایی با نخجوان را در دوران رضاشاه برطرف کرده ‌است. به اعتقاد من، قصد ترکیه این است که این پیوستگی سرزمینی برقرار شود و ارمنستان را مانع این پیوستگی می‌داند.

به سمت جنوب هم می‌آیند و قصد دارند در بین استان‌های ترک‌زبان ایران، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل، با بقیه بدنه ایران تفرقه ایجاد کنند و در آنجا تبلیغات می‌کنند تا این پیوستگی را از آن طریق هم برقرار کنند. بنابراین ایران به این مساله حساسیت نشان می‌دهد که شما می‌خواهید [بین] ایرانی‌ترین منطقه ایران که آذربایجان ماد بزرگ است، با ایران تفرقه بیندازید. یک محقق امریکایی در ایران کار کرده و از آذربایجانی‌ها سوال کرده که اگر شما بخواهید مستقل شوید، اگر بخواهید به مشهد بروید باید از ایران ویزا بگیرید یا مثلا اگر بخواهید به اصفهان بروید… عقبه تمدنی ما همه با هم است، نمی‌توان سمتی را جدا کرد و گفت به یک کشور مستقل تبدیل شود. مثل آلمان شرقی و غربی، عاقبتش چه شد؟ مثل سمرقند و بخارا که هنوز در حسرت پیوستن به تاجیکستان هستند، در حالی که تاجیک و فارسی‌زبان هستند و در خاک ازبکستان قرار گرفته‌اند. این مشکلی که برای ایران ایجاد می‌کنند، باعث می‌شود ایران حساسیت نشان دهد. ایران با تمام قوا در مقابل این ایستاده ‌است و در دوران ریاست‌جمهوری حیدر علی‌اف در جمهوری آذربایجان در مورد استان‌های آذربایجان‌های شرقی و غربی و زنجان و اردبیل، گفته می‌شد آذربایجان بیر اولسون، یعنی آذربایجان یکی شود، اما در تبریز شعار می‌دادند آذربایجان بیر اولسون، مرکزی تبریز اولسون. عاقبت حیدر علی‌اف به سیاستمداران باکو گفت این دست است که به بدن می‌چسبد؛ ما از آذربایجانی‌های ایران کمتر هستیم، ما دست هستیم، ما هفت میلیون نفر هستیم، آنها ۳۰ میلیون نفرند، اگر قرار باشد اتحادی هم رخ دهد، ما باید به آنها بچسبیم. بنابراین در آذربایجان ممکن است جنبشی باشد که گرایش ملی‌گرایی و قومی‌گرایی داشته ‌باشد، ولی به مفهوم انتزاع این بخش از ایران و پیوستن به آنجا نیست. ترکیه می‌خواست در این بین تفرقه بیندازد و بگوید با این کریدور ارتباط پایین را با شمال قطع خواهیم کرد، مگر از طریق خاک ما.

هر قدر هم آذربایجان و ترکیه به ارمنستان فشار بیاورند یا امتیازهایی برایش قائل شوند، ارمنستان حاضر نیست از پیوستگی و ارتباط خاکش با ایران بگذرد

به نظر من در زمینه کریدور زنگزور، بیش از آنکه لازم است حساسیت به خرج داده ‌می‌شود که ممکن است، خدای نکرده، به درگیری نظامی منجر شود. اما ایران قدرت بزرگ منطقه‌ای است، قدرتی که ۴۰ سال است در مقابل امریکا ایستاده، آذربایجان در مقابلش چیزی نیست، آذربایجان اندازه یک استان ایران هم نیست. این را آذربایجان خودش می‌داند. از جایی به آذربایجان فشار می‌آورند که این حرف‌ها را بزند، اسراییل است؟ ناتو است؟ ترکیه است؟ یا هر جای دیگری است؛ من فکر می‌کنم این معادله یک جایش نادرست است. همان‌گونه که عرض کردم، ماده ۹ موافقتنامه آتش‌بس ۲۰۲۰، نخست اینکه این موافقتنامه از طرف شورای امنیت و از طریق گروه مینسک نیست و دوم اینکه در این بند، حاکمیت به آذربایجان تعلق نگرفته ‌است، بلکه گفته ارمنستان تسهیلاتی قائل خواهد شد که عبور کامیون‌ها و مسافران بین دو بخش انجام شود. آذربایجان می‌گوید اگر ارمنستان اجازه ندهد، خاک این کشور را اشغال می‌کند و کریدور را می‌سازیم، چنین کاری تجاوز به خاک یک کشور مستقل است. از همین رو هم هست که ایران به این دلیل که متحد ارمنستان است، کنسولگری خود را در سیونیک تاسیس کرده و با تمام قوت از ارمنستان دفاع می‌کند.

سال ۲۰۰۳ در کنفرانسی در ایروان شرکت داشتم، آنجا رییس پارلمان ارمنستان به من گفت ما از جمهوری اسلامی ایران بسیار ممنون هستیم، به این دلیل که با ساخت پل دوستی روی رود ارس، ما را از محاصره خارج کردند. او گفت ما تنها مفری که برای ارتباط با جهان داریم از طریق خاک ایران است. البته ارمنستان از شمال به گرجستان متصل است، اما درگیری‌هایی در منطقه سامتسخه-جاواختی با گرجستان وجود دارد؛ در این منطقه جنبش جدایی‌طلبی ارامنه وجود دارد و جمعیتی هستند که قصد پیوستن به ارمنستان دارند. رابطه ارمنستان و گرجستان هم خیلی مناسب نیست. به همین سبب ارمنستان خودش را مدیون ایران می‌داند. رییس پارلمان ارمنستان از حمایت ایران خیلی تشکر می‌کرد و به من می‌گفت سلام مرا به رهبران ایران برسانید و به آنها بگویید که ما حیات و استقلال خودمان را مدیون ایران هستیم. به نظر من می‌رسد هر قدر هم آذربایجان و ترکیه به ارمنستان فشار بیاورند یا امتیازهایی برایش قائل شوند، ارمنستان حاضر نیست از پیوستگی و ارتباط خاکش با ایران بگذرد. اخیرا هم جریان‌هایی در ارمنستان ایجاد شده‌ است که معتقدند اصلا چنین کریدوری نباید وجود داشته ‌باشد.

فکر می‌کنید چه راهی وجود داشته ‌باشد که جلوی افزایش تنش گرفته ‌شود؟ به هر حال تنش روزبه‌روز در حال بیشتر شدن است. شما می‌فرمایید ممکن است سوءتفاهمی در میان ‌باشد یا اغراق‌هایی شده ‌باشد، اما در هر صورت تنش در حال افزایش است و این افزایش تنش حتی اگر باعث درگیری هم نشود، باعث خصومت شده و اینکه وضعیت رابطه ما با یکی از همسایگان‌مان بد شود. چطور می‌شود جلوی این تنش را گرفت؟

یک راه این است که بر اساس قواعد بین‌المللی کریدوری را تعریف کنیم و آذربایجان از آن استفاده کند. اتفاقا اگر ارمنستان بتواند مدیریت کند، می‌تواند پول خوبی دربیاورد. هر دو کشور ثروتمند هستند. ارمنستان می‌تواند بگوید که ما حق ترانزیت و تعرفه بالایی دریافت می‌کنیم. برای مثال تنها مسیر دسترسی ایران به چهار کشور دیگر آسیای مرکزی، از طریق ترکمنستان است. ترکمنستان بابت هر کیلومتری که کامیون ما در خاک این کشور عبور می‌کند یک و نیم دلار پول می‌گیرد؛ یعنی اگر یک کامیون در مسیر ترکمنستان هزار کیلومتر طی کند تا به تاجیکستان و ازبکستان برسد، باید ۱۵۰۰ دلار به دولت ترکمنستان پرداخت کند، دوباره در مسیر برگشت هم باید ۱۵۰۰ دلار بدهد که می‌شود سه هزار دلار. اگر هزار کامیون ایرانی یا صد هزار کامیون ایرانی از خاک ترکمنستان عبور کنند، خودتان ببینید چه درآمدی نصیب دولت ترکمنستان می‌شود. البته ما می‌خواهیم سعی کنیم از این مسیر استفاده نکنیم، مسیر افغانستان جایگزین آن است که آن هم ناامن است. بنابراین ترکمنستان اعمال حاکمیت می‌کند، ما هم در عوض می‌گوییم تو هم اگر خواستی از خاک ما استفاده کنی، مبلغی مشابه از تو می‌گیریم، اما ترکمنستان از خاک ما نمی‌گذرد و از مسیر جایگزین تراسکا استفاده می‌کند، در نتیجه ایران بدون اینکه جایگزینی دریافت کند، مجبور است این مبالغ را به ترکمنستان پرداخت کند. مشکلات زیادی برای راننده‌ها و وسایل نقلیه ایران به وجود می‌آورند. ترکمنستان یک کشور عادی نیست، کشوری خاص با قوانین و مقررات خودش است.

ارمنستان هم می‌تواند با کریدور مورد نظر آذربایجان موافقت کند و بگوید بابت هر کیلومتری که از خاک من عبور می‌کنید، باید ۱۰ دلار پرداخت کنید. طرف مقابل نمی‌تواند بگوید نمی‌دهم. ارمنستان می‌گوید تسهیلات برای شما فراهم است، بیایید هزینه‌اش را پرداخت کنید و عبور کنید. ۴۰ کیلومتر مسیر است و هر کیلومتری ۱۰ دلار می‌شود ۴۰۰ دلار. کلی درآمد برای ارمنستان دارد، هر قدر هم کامیون بیشتری عبور کند، بیشتر درآمد کسب می‌کند. موضوع اداره این مسائل و موافقت دو طرف، وقتی بر اساس بند ۹ موافقتنامه آتش‌بس ۲۰۲۰ می‌گوید برای شما تسهیلات قائل می‌شویم و با پرداخت مبلغی می‌توانید از این مسیر عبور کنید، مثلا هزار دلار بدهید تا از این مسیر عبور کنید. آن وقت است که جمهوری آذربایجان راه ایران را انتخاب می‌کند. مخالفت ما با ساخت و راه‌اندازی کریدور، ایجاد حساسیت می‌کند، ولی ما می‌گوییم می‌توانیم فضای سیاسی را با تمهیداتی که عرض کردم…

رجب طیب اردوغان، رییس‌جمهور ترکیه، اخیرا در اظهاراتی گفته ‌بود مشکل کریدور زنگزور بین جمهوری آذربایجان و جمهوری ارمنستان نیست، بلکه بین جمهوری آذربایجان و ایران است و اشاره کرده ‌بود که ایرانی‌ها پول زیادی بابت عبور کامیون‌ها و واگن‌ها از جمهوری آذربایجان می‌گیرند. فکر می‌کنید دلیل این اظهارنظر چیست؟

اصلا! اصلا نیست! شانتاژ می‌کند. در بیش از ۳۰ سال گذشته از زمانی که ۱۹۸۸ درگیری شروع شد، ارتباط بین نخجوان و جمهوری آذربایجان قطع شد و از خاک ایران استفاده کردند؛ بعضی مواقع اصلا ما پول نگرفتیم. من از نزدیک دیده‌ام که با چه سهولتی عبور و مرور می‌کنند. از هر طرف هم که پرسیده‌ایم آیا راحتید، گفته‌اند مشکلی نداریم. آقای اردوغان مشکل ایجاد می‌کند. آدم درستی نیست. وقتی خودش می‌خواهد بین ایران و آذربایجان اختلاف بیندازد… خاک، خاک ارمنستان است و هر جور که بخواهد می‌تواند مدیریت کند. ولی ما هم در این منطقه هستیم. ما در شمال خودمان نمی‌خواهیم منطقه‌ای ناامن داشته‌ باشیم. به یاد دارید وقتی سال ۲۰۲۰ در آن منطقه عملیات انجام می‌شد، ایران با تمام قوا آنجا مانور می‌داد؟ چراکه مرزهای خودش است و در مرزهای خودش حاکمیت دارد.

برگردیم به مساله کریدورها و حمل‌ونقل کالا از شرق به غرب. یکی از مسائلی که وجود دارد کندی عبور کالاست. من در اظهارات معاون اول رییس‌جمهور مطالعه کردم که ایران قصد دارد زمان ترانزیت کالا از چین به اروپا از مسیر ایران را از ۴۵ روز به ۱۷ روز کاهش دهد. وقتی اعداد را مقایسه می‌کنم، در کریدور میانی که از قزاقستان، جمهوری آذربایجان، گرجستان و ترکیه تعریف شده، خودشان می‌گویند ۱۸ روز طول می‌کشد تا از شیان چین به جمهوری چک برسند. روس‌ها هم مدعی‌اند از کریدور ترنس‌یوریژیا ۱۷ روز طول می‌کشد تا از شیانتنگ در چین به بندر هامبورگ برسند در آلمان. ۴۵ روز خیلی عدد بزرگی است، چرا این اتفاق می‌افتد که در ایران اینقدر مسیر طولانی می‌شود؟

از شیان باید مسیر طولانی طی شود تا به سین‌کیانگ و اورومچی برسد، از اورومچی وارد خارگوس در قزاقستان و شبکه ریلی شود. وقتی می‌خواهد به سمت جنوب به طرف ایران بیاید، دو مسیر دارد، یکی اینکه به قزاقستان بیاید و از آنجا به ترکمنستان و ایران بیاید، دیگری اینکه از قزاقستان بیاید به ازبکستان و بعد ترکمنستان و ایران…

اولی از مسیر اینچه‌برون وارد خاک ایران می‌شود، دومی از طریق سرخس؟

هر دو می‌تواند از هر دو مرز وارد ایران شود. کریدوری که از آن صحبت می‌کنیم، از راه‌آهن جاده ابریشم از چین تاکنون چهار قطار وارد ایران شده که تا تهران ۱۴ روز طول کشیده‌ است. شیان مرکز امپراتوری چین در سلسله تانگ است. در مرکز جنوبی چین قرار دارد. من خودم آنجا رفته‌ام. همه مسیر جاده ابریشم را رفته‌ام. این مسیر طولانی را طی می‌کند تا به قزاقستان برسد. از قزاقستان چرا برود به چک؟ چک یک جای بسته ‌است. اما وقتی به آلمان برود، همان‌طور که از بلاروس به لهستان می‌رفت و وارد بندر هامبورگ می‌شد. حالا این مسیر ۱۷ روز است، به ایران هم ۱۴ روز است. حالا می‌گویند از کریدور میانی به ترکیه برود. چگونه می‌شود؟ می‌آید به ترکمن‌باشی…

البته در پروژه کریدور میانی ترکمنستان را حذف کرده‌اند و از بندر آق‌تائو قزاقستان مستقیم به بندر باکو می‌روند…

بله یک مسیر دیگر هم این است، قزاقستان یک بندر جدید هم به نام کوریک درست کرده که بندر مهم‌تری نسبت به آق‌تائو است. از آنجا به باکو می‌رود، از آنجا به گرجستان و ترکیه. ولی هنوز کشتی‌های رو-رو در دریای سیاه راه نیفتاده، خیلی هم گران می‌گیرند، اگر بتوانند بنادر گرجستان را طوری تنظیم کنند که کشتی‌های رو-رو برای واگن‌های قطار و کامیون درست کنند تا به بنادر کنستانزا یا بندر بورگاس در بلغارستان….

این‌جوری ترکیه حذف می‌شود، ترکیه به عنوان متولی این کریدور اجازه نخواهد داد…

ترکیه نمی‌خواهد این اتفاق بیفتد، بنادر خودش را تجهیز کرده که از خاک ترکیه استفاده شود.

The post امیراحمدیان: اگر قواعد بازی را رعایت نکنیم، با ما بازی نمی‌کنند appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.

امیرسرتیپ محمد احدی که در راس یک هیات بلندپایه نظامی در باکو بسر می‌برد در پاسخ به سوال خبرنگاران جمهوری آذربایجان گفت: این مطلب کاملا بی اساس است. زمانی که هیات عالی رتبه نظامی جمهوری اسلامی ایران در باکو حضور دارد ، چنین اخباری قطعا بی اساس است.

معاون ستاد کل نیروهای مسلح خاطرنشان کرد: چند روز قبل، ریاست ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و وزیر دفاع جمهوری آذربایجان گفت‌وگوی صمیمانه تلفنی داشتند و روابط بسیار خوبی بین دو کشور برقرار است.

به گزارش رصد، امیر سرتیب احدی در مدت حضور در باکو علاوه بر حضور در سومین دور کمیسیون مشترک همکار ی‌های دفاعی و نظامی ایران و جمهوری آذربایجان، با ژنرال ذاکر حسن‌اف وزیر دفاعغ ، حکمت حاجی‌یف دستیا رئیس جمهور و شاهین مصطفی‌یف معاون نخست وزیر جمهوری آذربایجان دیدار و گفت‌و گو کرد.

The post معاون ستادکل نیروهای مسلح: ایران و جمهوری آذربایجان روابط بسیار خوبی دارند appeared first on سایت خبری تحلیلی رصد خبر.